Oog voor Naasten en Nabestaanden: laatste puntjes op de i
Oog voor Naasten en Nabestaanden (ON2) is een methodiek om het welzijn van naasten structureel mee te nemen in de zorg voor patiënten. Onlangs is de methode uitgebreid en organisaties kunnen zelfstandig aan de slag. Projectleider Marcella Tam: ‘Een waardevolle aanvulling voor organisaties die starten met ON2 maar óók voor mensen die het al kennen.’
Een benadering waarin naasten een plek hebben
Tientallen organisaties werken inmiddels met de methodiek Oog voor Naasten. Heel logisch, vindt Chloë Stallinga, wijkverpleegkundige bij Thuiszorg Groot Limburg. ‘Een holistische benadering waarin naasten een plek hebben, levert zó veel op’, vertelt zij. ‘Voor de cliënten, voor de naasten zelf en ook voor ons als zorgverleners. Als je elkaar goed leert kennen, kun je meer voor elkaar betekenen en dat geeft veel voldoening. Toen wij in januari startten met een speciaal team voor palliatieve en terminale zorg, was het voor ons vanzelfsprekend om daarin aandacht voor naasten en nabestaanden te hebben. De ON2-methode sloot perfect aan met een praktisch stappenplan.’
Van start tot borging
Organisaties die meer oog voor naasten in hun zorgpraktijk willen, doorlopen met de methodiek verschillende stappen. Van het samenstellen van een projectteam en het doorlopen van ‘de reis van de naasten’, tot het opstellen, uitvoeren, evalueren en borgen van een plan om de zorg voor naasten te verbeteren.
Stappen uitgewerkt met nieuwe materialen
Chloë en haar collega’s gingen aan de slag met de uitgebreide versie van de methodiek. Marcella legt uit: ‘Oog voor Naasten bestaat al een tijd, maar om de stappen goed uit te voeren, hadden organisaties nog altijd begeleiding nodig. Met deze laatste versie hebben wij onszelf als onderzoekers overbodig gemaakt. Organisaties vinden nu echt alles wat ze nodig hebben op de website. Niet alleen staat elke stap nog helderder uitgewerkt, er zijn ook veel nieuwe materialen beschikbaar. We zijn vooral blij met de nieuwe filmpjes bij elke stap. Hierin vertellen zorgverleners uit de verschillende zorgsettings hoe zij de stap hebben doorlopen. Iedereen kan zich erin herkennen.’
Eye-opener
Voor Chloë en haar collega’s waren vooral de filmpjes inspirerend waarin mantelzorgers aan het woord waren. ‘Natuurlijk weet je het als thuiszorgmedewerker wel, maar door de filmpjes werd voor ons heel voelbaar hoeveel impact ons werk heeft op naasten. Ook al hebben we de allerbeste bedoelingen, we komen toch aan iemands veilige haven. Hoe is dat voor hen? De verleiding is groot om te denken vanuit ‘systemen’ en voorgeschreven regels over hoe het zou moeten: in situatie X doe je Y. Maar door de filmpjes kregen we echt weer even een eye-opener: door in gesprek te gaan, kun je veel beter inspelen op wat echt nodig is in een gezin.’
Samen de reis van de naasten afleggen
Ook in Barneveld ging onlangs een organisatie voor het eerst aan het werk met ON2, namelijk RST Zorgverleners. Palliatieve zorgverpleegkundige Willy van Zetten vertelt: ‘Wij vonden vooral het filmpje over de reis van de naasten erg nuttig. Sowieso vonden we zo’n reis een inspirerende werkvorm, iets dat je ook bij andere projecten kunt toepassen. En door in het filmpje te zien hoe andere organisaties daarmee omgingen, kregen we een goed beeld van hoe wij dat konden doen. We deden de workshop over dit thema met medewerkers uit de hele organisatie: van de huishoudelijk ondersteuners tot de managers, en daar kwam verrassend veel uit. Als organisatie deden we al veel voor naasten, dat zit in onze genen. Maar dankzij dit traject kregen we helder op welke vlakken we nóg meer wilden doen.’
Grote verbetering
Marcella merkt dat organisaties die pas zijn begonnen met Oog voor Naasten en Nabestaanden, zoals die van Chloë en Willy, echt zelfstandig de stappen kunnen doorlopen. ‘Ik check weleens bij organisaties of ze vragen hebben, maar dan hoor ik steevast: “Nee hoor, het is zó duidelijk!” Dat is echt een wereld van verschil met hoe het eerst was. Die grote verbetering hebben we voor een groot deel te danken aan Samira Cheung, een student van de TU Delft die het ontwerp deed voor de nieuwe opzet van de site. Het idee voor de filmpjes komt uit haar koker, maar ook de manier waarop je kunt bijhouden bij welke stap je bent, wat je daarvoor nodig hebt en welke acties daarbij horen. Mensen kunnen nu echt goed hun weg vinden.’
Nieuwe filmpjes óók voor vertrouwde ON2’ers
De filmpjes en andere nieuwe materialen zijn niet alleen handig om te starten met het ON2-traject. Je kunt ze ook goed inzetten bij de uitrol ervan op andere afdelingen in de organisatie, of bij het inwerken van nieuwe collega’s. Dus ook al ken je Oog voor Naasten en Nabestaanden allang, neem vooral weer eens een kijkje op de vernieuwde website.
De filmpjes blijven echt hangen bij de medewerkers. Ze zijn heel raak gemaakt. En verder is de ON2-site op Palliaweb gewoon heel compleet qua toolkits en producten.
Nazorg als mooi aandachtspunt
Willy en haar collega’s zijn inmiddels bij de voorlaatste stap van het Oog voor Naastentraject. Namelijk het presenteren van hun plannen aan de rest van de organisatie. ‘En dat zijn er aardig wat’, lacht Willy. ‘We besloten op verschillende gebieden verbeteringen aan te brengen. We willen bijvoorbeeld meer aandacht besteden aan de begeleiding van minderjarige kinderen. Als zij een ouder gaan verliezen, vraagt dat andere vaardigheden van ons, en hebben we dus extra training nodig. Een ander voorbeeld is dat we onze nazorggesprekken willen professionaliseren. Als een patiënt is overleden, willen we niet alleen meer tijd vrijmaken voor gesprekken met nabestaanden, maar ook inhoudelijk meer steun bieden door betere gesprekstechnieken.’
Omgaan met complexiteit
‘Nazorg bleek voor ons ook heel belangrijk, vertelt Chloë. ‘Wij krijgen momenteel trainingen van een rouw- en verliescoach, zodat we op termijn ook goede nazorggesprekken kunnen voeren. We merken namelijk dat er vaak meer complexiteit is dan alleen het verlies zelf. Rond een overlijden komt soms veel oud zeer naar boven, ruzie of andere moeilijkheden. Ook daarin willen we goede ondersteuning bieden. Verder hebben we in het kader van nazorg een herdenkingsboom gemaakt op kantoor, waarin we voor alle overledenen een vlinder hangen. Rondom die boom organiseren we 2 keer per jaar een herdenkingsdienst waarin collega’s samen met naasten afscheid nemen. Tijdens ON2-gesprekken bleek namelijk dat wij daar zelf ook behoefte aan hebben. Na afloop geven we de vlinder aan naasten mee naar huis.’
Aandacht verankerd in beleid
Bij RST Zorgverleners was er nog een derde aandachtspunt. Namelijk het verbeteren van de samenwerking met andere zorgverleners. Hiervoor wordt op dit moment een sociale kaart ontwikkeld voor een overzicht van het hele zorgaanbod voor naasten en nabestaanden. Verder worden alle verbeteringen – ook bij Thuiszorg Groot Limburg - verankerd in nieuwe of aangepaste handreikingen, en worden ze meegenomen in een jaarlijkse intervisie.
Blijvend informatie met elkaar delen
Ook al krijgt Marcella weinig vragen meer over het proces, organisaties zijn nog wel benieuwd naar inspiratie van collega’s elders in het land. Belangrijke feedback is dan ook dat organisaties de bijeenkomsten met andere organisaties zeer helpend vonden. ‘Daarom kijken we nu naar allerlei mogelijkheden waarop organisaties met elkaar in contact kunnen blijven. Zo is er op het OvN-leerwerkplatform van het Nationaal Programma Palliatieve Zorg II een apart deel over ON2. Hier kunnen organisaties informatie delen en vragen aan elkaar stellen. Ook kijken we naar manieren om de online meet & greets te behouden die we nu nog organiseren. Nog tot eind 2026 blijven we actief om ON2 zo succesvol en duurzaam mogelijk te laten uitvliegen. We zijn in elk geval heel blij dat de website inmiddels is ondergebracht bij Palliaweb, zodat er goed voor gezorgd wordt.’
Toptips OvN2
Willy en Chloë hebben alvast wat tips voor organisaties die niet kunnen wachten. Willy: ‘Als aandachtspunt bij het samenstellen van het projectteam, raad ik aan om te letten op zo veel mogelijk continuïteit in mankracht. Vooral een projectleider die de hele projectperiode kan volmaken is belangrijk. Spreek verder een goede taakverdeling af en neem echt de tijd voor dit traject’, benadrukt ze. ‘De Stimuleringssubsidie van ZonMw hielp ons daarbij.’ Chloë vult aan: ‘Wij hebben gemerkt dat draagkracht van leidinggevenden belangrijk is. Als zij de meerwaarde van dit traject zien, wordt het veel beter gedragen binnen de organisatie.’
Meer weten?
Wilt u ook (weer) aan de slag met Oog voor Naasten en Nabestaanden? Op de Oog voor Naasten en Nabestaanden-website vindt u inspiratietours voor instappende organisaties, het ON2-stappenplan en alle bijbehorende ondersteuningsmaterialen. Ook vindt u daar een stroomschema waarmee u zicht krijgt op hoe uw organisatie met ON2 kan werken.
ZonMw en Oog voor naasten
Met ons programma Palliantie zetten we ons in voor een goede kwaliteit van leven voor mensen die ongeneeslijk ziek zijn. Naast aandacht voor het ondersteunen van de patiënt, hebben we oog voor de positie van de mantelzorger en naaste. Wij zetten in op samenwerking tussen mantelzorger en zorgverlener bij de zorg voor een patiënt. En op onderzoek naar ondersteuning van overbelasting, morele dilemma’s en rouw. Lees meer op ons thema ondersteuning zorgnetwerk.