Netwerkbijeenkomst verpleging en verzorging 2024

Na de inlooplunch nam dagvoorzitter Lisette Schoonhoven ons mee in 40 jaar verplegingswetenschap. Wat kunnen we leren van de geschiedenis, hoe werkt die door in het nu en wat kan dit opleveren voor de toekomst?

Pieterbas Lalleman liet zien hoe de verpleging en verzorging tot nu toe werd gerepresenteerd in de media. Het onderzoek en de ontwikkeling van een beeldbank zijn een mooie eerste stap in een realistischere representatie.

De studie verplegingswetenschap ging in 1980 van start in Maastricht. Saillant detail: je hoefde geen verpleegkundige te zijn om die studie te volgen en er was nog geen curriculum. 'Ik had ervaring, maar dat was ook een nadeel. De jonge mensen in de onderwijsgroep, die vonden wij pienter en waren niet belast met een verleden. Soms leerden zij van ons, maar wij leerden ook veel van hen omdat zij niet die 'ballast' hadden. Ik vond dat inspirerend. Het was voor mij een hele wereld die open ging vol met leuke interessante mensen. En als je een tijd gewerkt hebt is het ontzettend luxe dat je fulltime kunt studeren.'

Voor de toekomst noemt hij het belang van rolmodellen. Met name ook voor de bekendheid van verplegingswetenschap. 

In 1987 startte de deeltijd opleiding. Toen startte 87 studenten. Jan Hamers was met 21 jaar de jongste student. 'De meeste studenten waren gevestigde verpleegkundigen. Ik keek daar gigantische tegenop. Ik had wat dat betreft helemaal geen ervaring. Maar dat veranderde toen het over thema's ging als methoden van onderzoek, statistiek en hele andere vakken die ook de verpleegkundigen niet hadden gehad.' 

Voor de toekomst geeft hij aan hoe belangrijk elkaar iets gunnen en samenwerking is. 'Dat heeft gemaakt dat we een LMNR-programma konden beginnen. Dat we op een gegeven moment daarmee ook macht hadden om bij universiteiten af te dwingen dat als jij grote subsidies krijgt, je je verplicht om uiteindelijk ook een leerstoel in te gaan stellen. Dat was een beetje de truc en dat heeft ons geen windeieren gelegd. Alleen het punt is nu dat je moet zorgen dat ook die hoogleraren versterkt worden met groepen mensen daar omheen. Dat is de vervolgstap. Zorgen dat er grote groepen komen die elkaar ook helpen en steunen, want samen wordt je sterk.' 

Jan is ervan overtuigd dat de verplegingswetenschap blijvend is en moet blijven. In Maastricht is al meer dan 20 jaar geen opleiding meer, maar er is een hele florerende vakgroep. Hij noemt (interdisciplinair) onderzoek als een belangrijke factor voor het voortbestaan van de verplegingswetenschap. 

'Waarom wilden wij destijds de studie in Utrecht? Omdat we vermoedden dat er heel veel deeltijdstudenten zouden komen. En dan is de reis naar Utrecht makkelijker dan naar Maastricht. We dachten dat (de locatie) geeft een rem op de toestroom en dat was in het begin ook zo.' 

Maar wat is nu eigenlijk verplegingswetenschap? Peter Koopman geeft aan heel tevreden te zijn met de studie zoals deze nu is. Tegelijkertijd twijfelt hij of de niet-verplegingswetenschapper weet waar de studie over gaat. Daar zou volgens Peter meer aandacht voor moeten komen.

'Ik vond het heel interessant dat we begonnen met de studie met heel veel verpleegkundige theorieën. Ik liep daar een beetje op stuk; het sprak mij niet heel erg aan. In de loop der jaren kwam ik ook met epidemiologie in aanraking en dan kom je veel meer op dat evidence based werken en dat sprak mij aan en ben ik ook uiteindelijk in afgestudeerd en doorgegaan. Ik ben heel blij om te horen dat dat nu ook een beetje de teneur is in het vervolg. Ik vind de professionalisering van de beroepsgroep, en dat je daar naast mbo-mensen wetenschap bij nodig hebt (dus die hele keten), ontzettend belangrijk.' 

Als tip voor de toekomst geeft ze mee ‘Kijk vooral waar andere disciplines succesvol in zijn en gebruik dat’. 

'We hebben meer massa gekregen de afgelopen 10-12 jaar. Een mooie ontwikkeling. Hoogeleraren delen hun ervaringen in bijvoorbeeld LMNR-trajecten. Wat ik daar zelf van heb meegekregen, is hoe leer je het spel spelen niet alleen op jouw eigen universiteit, maar juist ook in verbinding met andere collega's in het land. Dus om als disciplinegroep verder te komen, moet je ook die verbinding met elkaar maken en opzoeken. Ik denk dat dat de laatste jaren veel beter is gelukt.'

Verpleegkundig leiderschap zit in het curriculum van de opleiding Verplegingswetenschap. Maar dan kun je je nog steeds afvragen of we voldoende opleiden om toegerust te zijn om je in zo'n speelveld staande te houden of te begeven en hoe kun je als verpleegkundige ook denken in belangen en op die manier als professional ook echt staan voor je patiënt en zorgen dat je de goede dingen doet. Nienke geeft aan dat daar nog meer voor nodig is, zowel in de hbo-v als verplegingswetenschap. Hoe zorg je dat je mensen mee krijgt in de organisatie? Hoe leg je goed uit wat het voor meerwaarde kan zijn om als verplegingswetenschapper werkzaam te blijven op de afdeling?

De instroom blijft een belangrijk aandachtspunt voor de toekomst. 

'Het vak verpleegkunde is in de kern nog steeds hetzelfde: je zorgt voor iemand met een ziekte. De verandering zit bijvoorbeeld in een module hoe ga je om met sociale media en hoe positioneer je jezelf in de krant. Dat zijn ontwikkelingen die je allemaal zelf in je eigen vak en professie moet integreren. Als je het dan hebt over het politieke spel, al die domeinen die je moet bedienen, dat vind ik wel complex. Ik heb een combifunctie, dus ik moet met de patiënt dealen, m'n verpleegkundig handelingen op orde houden, onderzoeksprotocol schrijven en je moet nadenken waar gaat die lijn heen hoe ga je je onderzoek opzetten en met wie werk je samen. Dan kom je zeker op het politiek stukje, waarin je na moet denken over maak ik inderdaad waar dat waar m'n manager haar nek voor uitsteekt, krijg je nog wel je subsidie, dan kom je op dat politieke spel wat je moet gaan spelen. Dat moet je dus blijven doen.' 

Voor de toekomst onderstreept Harm het belang van profilering van de beroepsgroep mede via de verplegingswetenschap. Hij geeft aan dat veel patiënten niet weten dat verpleegkundigen hun vak wetenschappelijk onderbouwen. 

Zit het spelen van het spel wel in het curriculum? 'Alle vakken rondom wetenschap, wetenschapsvorming gaan over analytisch denken en handelen en uit het 'ik voel dit dus dit moet gebeuren' en dit op een wat constructievere manier naar voren brengen. Maar dat is niet de taal van verpleegkundigen, dus die vinden dat soms spannend, ongemakkelijk. Daardoor schuurt het soms. Soms gaan ze dialoog ook gewoon niet aan. Terwijl ze die misschien wel aan zouden kunnen gaan. Dat is dus echt een nieuwe taal.' 

'Verpleegkundigen, die toch vaak wat bescheiden zijn en denken kan ik dat wel en moet ik dit wel willen, moeten voor verplegingswetenschap soms echt een drempel over. Ik denk dat je het zelf ook heel erg moet willen. Je moet wat meer je nek uit durven steken. Netwerk is daarin ook heel erg belangrijk.’ 

Els geeft aan dat het zoeken van een mentor (iemand die jou bijna aan de hand kan nemen en potentie ziet) hierbij kan helpen. ‘Dat blijven doen en elkaar blijven opzoeken is belangrijk, want het is niet vanzelfsprekend dat je dit kan blijven doen. De subsidies zijn voor bepaalde tijd; dat risico moet je durven nemen.’ 

Eline de Craen en Hanneke van der Wal van Alumnivereniging Verplegingswetenschap Nederland sloten de netwerkbijeenkomst inspirerend af met 'De Karakteristiek van de Verplegingswetenschapper'. 

De Karakteristiek is geschreven vanuit de behoefte om de plaats die de verplegingswetenschapper heeft in het verpleegkundig beroepenveld te kunnen exploreren en de meerwaarde van de inzet van verplegingswetenschappers duidelijk te maken voor de werkgevers en de maatschappij. 'De Karakteristiek stelt ons in staat om een grotere rol te spelen in beleid en politiek'.