Sociaaleconomische gezondheidsverschillen

Mensen met een lage sociaaleconomische positie hebben vaker gezondheidsproblemen en een kortere (gezonde) levensverwachting. Onderzoek naar het voorkomen, verkleinen en verklaren van sociaaleconomische gezondheidsverschillen is belangrijk. Lees hoe we met kennis werken aan een goede gezondheid voor iedereen.

Behoefte aan meer kennis

We leven in Nederland langer dan ooit in goede gezondheid. Toch bestaan tussen groepen in de samenleving grote verschillen in gezondheid en levensverwachting. Deze verschillen lijken groter te worden. Daarom stimuleren we kennisontwikkeling over het ontstaan van sociaaleconomische gezondheidsverschillen en effectieve aanpakken die bijdragen aan het voorkomen en verminderen van gezondheidsachterstanden bij mensen met een lage sociaaleconomische positie.

We weten dat het zo is, maar hoe werkt het en welke relatie bestaat er tussen de sociaaleconomische positie van mensen en hun gezondheid? 

Wat zijn sociaaleconomische gezondheidsverschillen?

Sociaaleconomische gezondheidsverschillen zijn verschillen in ervaren gezondheid en levensverwachting tussen groepen. De verschillen zijn afhankelijk van de positie op de maatschappelijke ladder, ook wel sociaaleconomische positie genoemd. Deze positie wordt bepaald op basis van opleiding, inkomen en positie op de arbeidsmarkt.

Systeembenadering van gezondheidsverschillen

Hoe kan je het gezondheidspotentieel van mensen in een lagere sociaaleconomische positie beter aanspreken en benutten? Die vraag staat centraal in de Nationale Wetenschapsagenda (NWA). 4 projecten gebruiken een systeembenadering om de gezondheid van mensen met een lagere sociaaleconomische positie in de samenleving te verklaren en duurzaam te verbeteren.

Inzicht in mechanismen, dynamiek en interacties

Wetenschappers onderzoeken de mechanismen, dynamiek en interacties die een rol spelen in de relatie tussen sociaaleconomische positie en gezondheid. Met dit verklarend onderzoek willen ze komen tot aangrijpingspunten voor beleid, om uiteindelijk sociaaleconomische gezondheidsverschillen terug te dringen. 

Het project Begrijpen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen onderzoekt de invloed van cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen op opleidingsniveau en gezond gedrag. Uitgangspunt is daarbij, dat verschillen in opleidingsniveau en gezond gedrag kleiner kunnen worden, als kinderen op jonge leeftijd een optimale cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling doormaken. 

Integrale aanpak in de wijk

Hoe kan je de leefomgeving zo aanpassen, dat de gezondheid in kwetsbare wijken en gebieden verbetert? In 10 projecten ontwikkelen gemeenten, GGD-en en onderzoekers samen praktijkgerichte kennis. Hiermee kunnen gemeenten en GGD-en gezondheid meewegen bij het inrichten en beheren van de fysieke omgeving.

Met welke methoden kunnen we lokale netwerken ontwikkelen voor een effectieve, integrale aanpak om gezondheidsachterstanden te beperken? 6 projecten hebben een lokale aanpak, gericht op sociale factoren die van invloed zijn op gezondheid. Denk bijvoorbeeld aan de relatie tussen financiële problemen en gezondheid of de inzet van sociale wijkondernemingen om bewoners actiever, gezonder en zelfredzamer maken.

Bewoners in aandachtswijken sporten minder

Het vergroten van de sport- en beweegdeelname van mensen met een lage sociaaleconomische posities is de focus van dit wicked problem van het programma MOOI in Beweging. Een belangrijk thema want de sociale ongelijkheid is qua sport- en beweegdeelname groot en neemt niet af, ondanks allerlei initiatieven in de afgelopen decennia. Meer inzicht is nodig in de relatie tussen sport- en beweegdeelname met bestaanszekerheid en de rol van sociale netwerken en rolmodellen binnen gemeenschappen.

Werk vinden en schulden terugdringen

Gemeenten ondersteunen inwoners bij het vinden van werk en het terugdringen van schulden . Hierbij gaat het met name om economisch kwetsbare inwoners en inwoners met een achterstand op de arbeidsmarkt. Onderzoekers ontwikkelen wetenschappelijke en praktische kennis voor gemeenten. Zodat zij hun inwoners zo goed mogelijk kunnen helpen. 

Goedkoop gezonde voeding voor iedereen met een krappe beurs

Diëtisten zetten deze interventie in om mensen met een laag inkomen te helpen om voor goedkope en gezonde voeding te kiezen. Onderzoekers steken in op de implementatie van deze interventie. Hoe zorgen ze ervoor dat deze zoveel mogelijk mensen met een krappe beurs bereikt?

Gezondheidsverschillen op de werkplek

Kennis uit preventieonderzoek draagt bij aan het verkleinen van de sociaaleconomische gezondheidsverschillen in ervaren gezondheid van werknemers. Onderzoekers hebben gezorgd voor kennis over het (door)ontwikkelen van interventies die in te zetten zijn op de werkplek, zodat werknemers zelf kunnen werken aan een gezond(er) leven.

Eerstelijnszorg

De huisartsenpraktijk is meestal het eerste aanspreekpunt bij gezondheidsklachten. De oorzaak van veel zorgvragen ligt bij een ongezonde leefstijl of bij problemen op sociaal en maatschappelijk vlak. Daarom investeren we in kennis voor professionals in de eerstelijnszorg.

Zorgprofessionals en gemeenten werken bijvoorbeeld samen om het leefstijlprogramma SLIMMER passend te maken voor mensen met een lage sociaal economische positie. Een ander project maakt het interventieaanbod van zorg en welzijn in de buurt toegankelijker voor mensen met een lage sociaal economische positie.

Dit project onderzoekt ethische dilemma’s ; hoe je ‘samen beslissen’ ondersteunt in de huisartsenpraktijk en hoe je gezondheidsachterstanden vermindert.

Kansrijke start voor kwetsbare gezinnen

Met big data-analyses wordt onderzoek gedaan naar de vroege identificatie van risicofactoren die bepalen of kinderen en (aanstaande) gezinnen kwetsbaar worden of zijn. Door vroeg in het leven van een kind of al tijdens of in aanloop naar de zwangerschap aandacht te schenken aan preventie, valt potentieel veel winst te behalen in het bieden van een kansrijke start voor alle kinderen.

Preventieonderzoek

Met preventieonderzoek zorgt ZonMw voor innovatieve kennis over preventie en gezondheidsbevordering, zodat iedereen zo gezond mogelijk kan leven in een gezonde leefomgeving. Dit doen we door in te zetten op: