Sessie 14: De vrouw centraal (in geneesmiddelenonderzoek)
Elke vrouw krijgt in haar leven te maken met vrouwspecifieke aandoeningen. En nu uit onderzoek blijkt hoeveel impact deze klachten hebben op de samenleving, is er maar één conclusie mogelijk: veel meer kennis en aandacht is nodig – de vrouw centraal!
Sessievoorzitter:
Drs. Diana Monissen, voorzitter commissie Grote Trials
Sprekers:
- Drs. Dorenda van Dijken, Dutch Menopause Society | Europese menopause Society |Stuurgroep Women’s Health NVOG | OLVG
- Drs. Shiral Gangadin, UMCG
- Drs. Romy van Lohuizen, Erasmus MC
- Dr. Bas van Rijn, Technische Universiteit Eindhoven
- Drs. Carine Stroet, ZonMw
Gelukkig is er in de afgelopen tien jaar steeds meer momentum gekomen voor vrouwspecifieke gezondheid. Waar vroeger vooral het accent lag op de verschillen tussen man en vrouw, is er nu veel meer bewustwording en aandacht voor de gezondheid van de vrouw, vertelt Carine Stroet van ZonMw.
Het nieuwe ZonMw-programma Vrouwspecifieke Gezondheid richt zich er dan ook op om de kennisgaten te vullen die er nog bestaan rondom dit onderwerp. Wat is de impact van vrouwspecifieke aandoeningen op de kwaliteit van leven van vrouwen? Dit is een complex vraagstuk dat veel aandacht verdient. Tijdens deze sessie komen vier sprekers aan het woord met pakkende voorbeelden uit verschillende onderzoeksvelden.
De bikinivisie
De eerste spreker Dorenda van Dijken vertelt ons over de bikinivisie. Na een snelle peiling wordt vastgesteld dat niemand in de zaal tot nu toe van de bikinivisie heeft gehoord. Hoewel een zeer groot deel van de aanwezigen hiermee te maken heeft. In de medische wetenschap wordt namelijk al jaren gedaan alsof mannen en vrouwen alleen verschillen in de lichaamsdelen die de bikini bedekt. Maar er zijn natuurlijk veel meer verschillen. Zo zijn er de hormonale verschillen, verschillen in de stofwisseling, de immuunreactie en de manier waarop geneesmiddelen worden opgenomen. Al deze verschillen moeten meegenomen worden om het uiteindelijke doel te bereiken: de verschillen in gezondheid tussen mannen en vrouwen verkleinen, wat zal leiden tot verbetering in de kwaliteit van zorg voor vrouwen. Om dit te bereiken hebben we meer vrouwen nodig in geneesmiddelenonderzoek. Alleen zo brengen we verandering teweeg voor betere gezondheidszorg gebaseerd op vrouwspecifieke kennis.
Op jaarbasis kosten vrouwspecifieke aandoeningen ons 7 miljard. En dit is waarschijnlijk een onderschatting. Hoewel we goed op weg zijn met het huidige onderzoek is het nog maar een topje van de ijsberg en is er nog veel meer geld en aandacht nodig voor dit onderwerp.
What do you mean, it’s just a headache?
Een goed voorbeeld van een aandoening met een hogere prevalentie en ziektelast bij vrouwen is migraine. Deze aandoening, die in de WHO top 10 van most disabling disorders staat, komt drie keer zo vaak voor bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd als bij mannen.
De exacte pathofysiologie en oorzaak van migraine zijn nog onbekend, maar duidelijk is wel dat er een groot verschil bestaat tussen man en vrouw. Ook in de farmacokinetiek van migrainemedicatie zijn deze verschillen terug te zien. Zo hebben vrouwen vaker last van bijwerkingen bij een gelijke pijnrespons en lopen zij het risico op medicatieovergebruik en chronificatie.
WHAT studie
De rol van de menstruatie en perimenopauze heeft specifieke aandacht nodig. Deze rol wordt dan ook onderzocht door Romy van Lohuizen in de WHAT-study . Deze studie heeft als doel een goed verdraagbare behandeling te vinden voor vrouwen met menstruele en perimenopauzale migraine. Orale anticonceptie lijkt een rol te spelen en kan wellicht ingezet worden tegen migraine. De WHAT-studie zal hier binnenkort meer duidelijkheid over geven.
Wees kritisch met het gebruik van supplementen tijdens de zwangerschap. Er zijn immers nog veel supplementen op de markt, gericht op zwangere vrouwen, die nog niet voldoende onderzocht zijn om hun claims te onderbouwen.
Richt je op gezonde voeding, niet op supplementen
Een ander voorbeeld van een vrouwspecifieke aandoening is Polycystic Ovary Syndrome (PCOS). Deze aandoening waarbij een ontregeling van de hormonen rondom de eisprong plaatsvindt, veroorzaakt verschillende zwangerschapscomplicaties zoals zwangerschapsdiabetes, vroeggeboorte en preeclampsie. Het onderzoek van Bas van Rijn, de MYPP trial, heeft zich gericht op de vraag of het voedingssupplement Myo-inositol, dat een rol speelt in het glucose metabolisme, kan bijdragen aan de verlichting van de complicaties die met PCOS geassocieerd worden.
Ondanks dat het onderzoek zeer goed is verlopen, bleek het supplement helaas niet het beoogde effect te hebben. Myo-inositol draagt niet bij aan het voorspoedige verloop van een zwangerschap voor vrouwen met PCOS. Sterker nog, Van Rijn raadt aan kritisch te zijn met het gebruik van supplementen tijdens de zwangerschap. Er zijn immers nog veel supplementen op de markt, gericht op zwangere vrouwen, die nog niet voldoende onderzocht zijn om hun claims te onderbouwen. Het advies van Van Rijn is dan ook: Richt je vooral op gezonde voeding, niet zozeer op supplementen.
Na de leeftijd van 45 is een significantie shift in de prevalentie van psychose. Een mogelijke oorzaak van deze verandering? De daling van hormoonwaardes tijdens de menopauze.
Post-menopauze psychofarmaca aanpassen?
Psychose lijkt niet het meest voor de hand liggende voorbeeld van een vrouwspecifieke aandoening. Tot de leeftijd van 45 komen psychoses immers aanzienlijk vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Waarom wordt het dan toch besproken tijdens deze sessie? Dat is omdat er na de leeftijd van 45 een significantie shift is in de prevalentie van psychose. Een mogelijke oorzaak van deze verandering? De daling van hormoonwaardes tijdens de menopauze. De behandeling hiervan is echter niet zo voor de hand liggend als je misschien zou denken. Door de effecten van de menopauze liggen onder- en overdosering namelijk op de loer. Het doel van het onderzoek van Shiral Gangadin is dan ook een aanbeveling te kunnen doen, zodat vrouwen tijdens en na de menopauze beter passende doseringen van psychofarmaca voorgeschreven krijgen.
