Sessie 5: Samenwerking in de eerste lijn: 1 + 1 = 3
Onder leiding van Jip de Jong, hoofd cluster Kwaliteit, Beleid en Implementatie bij het Nederlands Huisartsen Genootschap en lid van de GGG-raad, komen zorgprofessionals bijeen voor deze sessie in het teken van samenwerking in de eerstelijnszorg.
Sessievoorzitter:
Dr. Jip de Jong, NHG
Sprekers:
- Dr. Tobias Bonten, huisartsenpraktijk L. Broek | LUMC
- Dr. Ankie Hazen, UMC Utrecht
- Dr. Valérie Meijvis, SIR Institute for Pharmacy Practice and Policy
Apothekers, huisartsen, bestuurders, verpleegkundigen en onderzoekers delen inzichten, vragen en ervaringen over de toekomst van farmacotherapeutische zorg. Wat begint als een inventarisatie van rollen, groeit al snel uit tot een levendig gesprek over gezamenlijke verantwoordelijkheid, gedeelde kennis en de kracht van verbinding.
Alledaagse klachten en aandoeningen in de praktijk
Huisarts-epidemioloog Tobias Bonten, verbonden als onderzoeker aan het LUMC, trapt af met een casus die direct de kern raakt: een oudere mevrouw met gemetastaseerd longcarcinoom, die ondanks zorgvuldige thuisbegeleiding worstelde met een toenemende droge mond. Een bijwerking van één van de vele middelen die ze gebruikte, ondanks goede hydratatie en verzorging. De casus staat symbool voor een bredere trend: patiënten worden ouder, gebruiken meer medicijnen, en de huisarts is steeds vaker degene die moet sturen op overzicht en balans. Farmacotherapeutische zorg is niet slechts een medisch, maar ook een organisatorisch vraagstuk geworden.
‘De specialist ziet een stukje van de puzzel, klinkt het, ‘maar het is de huisarts die het geheel moet overzien.’ Generalistische kennis wordt essentieel. En daarin ligt een kans: niet alles hoeft in het hoofd van de huisarts te zitten. Samenwerken met de apotheker, juist in dit grijze gebied van bijwerkingen, interacties en medicatie-afbouw, biedt uitkomst.
De specialist ziet een stukje van de puzzel, maar het is de huisarts die het geheel moet overzien.
Samenwerking huisarts en apotheker 1+1=3 of 1+1=-1?
Naast polyfarmacie bij ouderen, onder toeziend oog van vele specialisten (1+1=-1), komen tijdens dit deel van de sessie ook voorbeelden voorbij van kleine kwalen en alledaagse klachten waarin het misgaat – of juist beter kan – als huisarts en apotheker niet goed op elkaar zijn afgestemd. Een patiënt met een verdachte vlek op zijn gezicht die vraagt om een zalfje met mogelijk alle gevolgen van dien zonder afdoende behandeling. Een schimmelnagel waarvoor jarenlang een nutteloos zelfzorgmiddel wordt gebruikt. Of een patiënt die van specialist naar huisarts naar apotheek zwerft, zonder dat iemand het overzicht houdt.
Maar juist in die voorbeelden schuilt ook de hoop: waar samenwerking wél goed op gang komt, blijken grote winsten te behalen. Een goede samenwerking tussen huisarts en apotheker voorkomt dubbel werk, verhoogt de veiligheid en bespaart uiteindelijk tijd: 1 + 1 = 3 is dan treffend verwoord.
De huisarts en apotheker als team
Een opvallende ontwikkeling die tijdens het tweede deel van de subsessie wordt uitgelicht, is de positie van apothekers als deel van het team in de huisartsenpraktijken.
Enerzijds vertelt Valérie Meijvis over haar dagelijkse rol als apotheker-onderzoeker (SIR Institute for Pharmacy Practice and Policy), die fungeert als volwaardig lid van een huisartsenteam (Leidsche Rijn Julius Gezondheidscentrum) waarin ze schakelt met patiënt, huisarts, praktijkmedewerker en apotheker. Haar verhaal maakte indruk. Haar rol? Ze probeert een oplossing te vinden voor de patiënten bij wie het allemaal net niet lekker loopt. Door letterlijk naast de huisarts te werken, verandert de relatie fundamenteel. Het inzicht verandert. ‘Je gaat dezelfde taal spreken als de huisarts,’ zegt ze. ‘En dat maakt het verschil.’
In de praktijk betekent dit: samen spreekuren draaien, direct toegang tot het HIS, meekijken met labuitslagen, consultvoering doen, en zelfs medicatie-intakes uitvoeren. Ook het onderwijs aan assistenten en praktijkondersteuners krijgt een impuls.
Door lid te zijn van een huisartsenteam ga je dezelfde taal spreken als de huisarts.
De voordelen? Meer rust, meer klinisch denken, en het ontstaan van een ‘niet-pluisgevoel’ bij de apotheker, die voorheen vooral op afstand werkte.
De gedeelde voorbeelden hieruit zijn herkenbaar en inspirerend. Een vrouw in de overgang die nu wordt verwezen. Een patiënt in de palliatieve fase waarbij kritisch gekeken wordt naar wat nog echt nodig is. De afbouw van benzo’s of opiaten bij chronisch gebruik. Het zijn stuk voor stuk vraagstukken waar de apotheker van grote waarde is, mits goed ingebed in het team.
En die inbedding vraagt om iets anders dan alleen fysieke nabijheid. Het vraagt om vertrouwen. Vertrouwen van de huisarts, maar ook zelfvertrouwen van de apotheker, die traditioneel niet opgeleid wordt om zulke besluiten zelfstandig te nemen.
Tussen droom en daad: implementatie en financiering
Anderzijds vertelt Ankie Hazen, werkzaam in het UMC Utrecht, over het POINT-i project dat een duurzame verbetering van de farmacotherapeutische zorg als doel heeft door de interprofessionele samenwerking tussen huisarts en apotheker – als team – te verbeteren in de eerstelijn. Zo kunnen onder andere apothekers in consultvoerende rollen worden opgeleid. Er ligt een stevige basis met publicaties, proefschriften en onderzoeksresultaten. Maar de volgende stap is cruciaal: hoe zorgen we voor brede implementatie? In dit kader wordt de recent gepubliceerde praatplaat ‘Samenwerking bij Farmacotherapeutische Zorg’ aangehaald (Figuur 1).
Toch blijkt uit vragen en discussie dat idealen soms botsen met de praktijk. Zorgverzekeraars willen liever geen ‘extra poppetjes’, en de KNMP worstelt met het feit dat veel initiatieven buiten de openbare apotheek plaatsvinden. Het beeld blijkt helder: samenwerking vraagt geen nieuwe mensen, maar een slimme herverdeling van taken.
Financiering blijkt een lastig punt dat in de lucht blijft hangen. Wat als het budget ‘praat- en luistergeld’ uit de apotheek verdwijnt? Hoe voorkom je verwarring bij de patiënt die niet meer weet waar hij moet zijn – huisarts, apotheek, POH of wijkverpleging? En hoe betrek je landelijke instanties zoals de NZA bij deze veranderende rolverdeling?
Conclusie: samen voor betere zorg
Wat vooral blijft hangen, is het gevoel van urgentie én van potentie. De huisarts van de toekomst staat er niet alleen voor. Door de krachten te bundelen met apothekers, verpleegkundigen en andere zorgverleners ontstaat ruimte voor kwaliteit, verdieping en aandacht voor de patiënt. Of zoals Valérie Meijvis het verwoordt: ‘Je voelt pas echt de last van de ander als je in de andere rol stapt – door vervolgens goed samen te werken, weet je ook hoe die last te verlichten.’
Take-home messages:
- De kwaliteit van zorg stijgt waar samenwerking groeit.
- Vertrouwen, opleiding en gedeelde systemen zijn de sleutels tot succes.
- Mogelijk kunnen apothekers veel meer betekenen vanuit de huisartsenpraktijk.
- Verschillende vormen van samenwerking zijn mogelijk – er is geen ‘one size fits all’.
- Nu is het tijd om van pilots naar structurele oplossingen te bewegen.