Korte weg naar hulp via Knooppunt Kansrijke Start

Ook in Nederland maakt het uit waar je wieg staat. Want in Zuid-Limburg zien we relatief meer vroeggeboortes en laag geboortegewicht vergeleken met andere regio’s. Projectleider Nicole Smeets-Curvers zocht, samen met een team van andere bevlogen professionals uit de regio, een oplossing in het opzetten van knooppunten, een multidisciplinair overleg waarbij zorg- en hulpverleners uit het medisch en sociaal domein en (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie samenkomen. Samen zoeken ze uit wat precies de problemen zijn, welk probleem prioriteit heeft en welke instanties daarbij kunnen ondersteunen. Zo kunnen mensen sneller en gerichter geholpen worden. 

Nicole: ‘Met een betere regionale samenwerking tussen het medisch, sociaal en publiek domein, zo had een eerder opgezet knooppunt Onderwijs & Zorg laten zien, krijg je gezinnen in een kwetsbare situatie beter en sneller in beeld. Een must voor Zuid-Limburg, waar relatief veel mensen te maken hebben met een gezondheidsachterstand, die doorwerkt op de eerste 1.000 dagen van een kind. Schulden, werkloosheid, huiselijk geweld, psychische problemen, geen woning kunnen vinden, moeite met opvoeden, een te klein sociaal netwerk: er kunnen meerdere factoren ten grondslag liggen aan de kwetsbaarheid van een gezin. Het oplossen van de problemen vraagt dan ook vaak om een multidisciplinair team van meerdere hulp- en zorgverleners die kunnen samenwerken en adequaat naar elkaar doorverwijzen.’ 

Joep Heuts, beleidsmedewerker gemeente Kerkrade en voorzitter van een van de lokale Kansrijke Start-coalitie, voegt een verdieping toe aan de term kwetsbaarheid: ‘In principe kan iedereen door omstandigheden in een kwetsbare situatie belanden. Maar voor sommigen geldt een groter risico. Denk aan 2 tienermoeders. De één heeft een ondersteunend, groot sociaal netwerk, de ander staat er zo goed als alleen voor. Je begrijpt: dan speelt de leeftijd nauwelijks een rol, maar bepaalt dat sterke of juist afwezige netwerk hoe (emotioneel) gezond het kindje de eerste 1.000 dagen doorkomt.’ 

Rowie Rompen werkt in de GGZ en jeugdhulp en is tevens Knooppuntcoördinator Kansrijke Start in Landgraaf. ‘Als coördinator zoek ik uit, aan de hand van de hulpvraag, wie er bij het gesprek met de (aanstaande) ouders aanwezig moeten zijn. Samen met de moeder en/of vader, evenals professionals, gaan we in gesprek om te onderzoeken wat precies het probleem is en wat hieraan ten grondslag ligt. Zo bepalen we samen wie het gezin kan helpen en wat prioriteit krijgt qua ondersteuning.’

‘Het belangrijke verschil van de oude werkwijze versus de nieuwe,’ vertelt Joep, ‘is dat bij een knooppunt-overleg met de ouders gepraat wordt, in plaats van over. Dat heeft 2 voordelen. Allereerst kan de hulpverlening meteen checken of een interventie bij de ouders past. En twee: de ouders kunnen zelf hun verhaal vertellen en krijgen mee hoe de hulpverleners onderling hierop reageren. Wat in de ogen van de hulpverlening belangrijk is om eerst aan te pakken, kan voor een ouder als het minst belangrijke probleem voelen. Door hen zelf over de prioritering te laten besluiten, leg je de verantwoordelijkheid, die ze op dat moment kunnen dragen, bij de ouders neer.’ ’Precies,’ vult Rowie aan. ‘Je geeft de mensen de regie, want de ouders zijn tijdens de gesprekken in the lead. Je ziet geregeld dat ze binnenkomen met één vraag, maar er tijdens het gesprek meer vragen naar boven komen. En ook daarvoor zoeken we dan meteen een oplossing.’ 

Nicole: ‘Het is ontzettend goed voor (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie dat er nu een sterke basis ligt: de Basisstructuur Kansrijke Start Zuid-Limburg. Het commitment van alle 16 gemeenten hieraan mee te werken, maakt dat het niet meer uitmaakt waar in Zuid-Limburg je woont. Er is in elke gemeente een knooppunt met vaste partners vanuit de geboortezorg, JGZ, GGD en maatschappelijk werk. Als je hulp nodig hebt, is er een duidelijke route naar ondersteuning.’ We maken met die 16 gemeenten allemaal gebruik van dezelfde digitale zorgpaden,’ vult Joep aan. ‘Een voorbeeld: er is een verloskundige die hulp zoekt voor een cliënt met een te hoge bloeddruk, die niet medisch gerelateerd is, maar is ontstaan door stress vanwege geldzorgen. Via het digitale zorgpad vindt de verloskundige wie hierbij kan helpen. Ze krijgt dan direct de contactgegevens van de betreffende organisatie om haar cliënt door te verwijzen.’  

Het opzetten van de knooppunten vergt een lange adem,’ zegt Joep. ‘Je hebt bevlogen mensen nodig die niet bij de eerste tegenslag de handdoek in de ring gooien. We zijn nu 5 jaar bezig met Kansrijke Start en sommige dingen gaan goed, andere minder. Dat hoort erbij.’ Nicole: ‘Het had inderdaad wat aanlooptijd nodig en volharding van de kartrekkers om in de beginfase iedereen te overtuigen via de Knooppunt-werkwijze organisatie-overstijgend te gaan samenwerken. Het vraagt een flinke tijdsinvestering van alle professionals, dus we waren blij toen je daadwerkelijk ging zien wat het opleverde. Want je vraagt organisaties om anders te gaan werken en dat gaat niet vanzelf… Collega-projectleiders vertelden dit ook tijdens de KOOZ-bijeenkomsten. Die herkenning is fijn. Dus ondanks de lange reistijd, had ik wel wat aan de bijeenkomsten. En ook de toegang tot een landelijk platform waar ik onze resultaten kan delen, is handig.’ 

‘Inmiddels is er een flyer, een factsheet, een wachtkamerfilmpje en video plus een handreiking waarin stap voor stap staat beschreven wat een knooppunt is, hoe je het opzet en wat de belangrijke randvoorwaarden daarin zijn,’ vervolgt Nicole. ‘En wat ook een mooi resultaat is,’ voegt Rowie toe, ‘is dat we steeds meer vragen vanuit het sociaal domein krijgen. En soms gaat die vraag zelfs over een hele groep mensen, vaders in dit geval. Vanuit maatschappelijk werk werd via Knooppunt Kansrijke Start gevraagd of er een project voor vaders kon starten. Vanuit die hoek werden er zoveel vaders gezien die ook behoefte hadden aan iets specifiek voor hen. Zo is de boksgroep ontstaan. 1 keer per week wordt er eerst gebokst, even die fysieke spanning eruit zweten, en daarna wordt er samen gepraat over de struggles van het vaderschap. “Ik merk dat ik overloop, ik heb moeite me aan mijn baby te hechten,” wordt er bijvoorbeeld gedeeld met de 2 mannelijke professionals die de groep leiden. “Het is heel fijn dat die groep er nu is,” zeiden een paar vaders. Dus zie wat zo’n knooppunt ook oplevert!’

Nicole: ‘Voor de toekomst hoop ik dat de doorontwikkeling zich ook richt op de 0 tot 2-jarigen. Nu ligt de focus toch vooral op zwangeren en de kraamperiode.’ ‘En meer professionals mogen nog veel vaker ervaren hoe laagdrempelig de inzet van het knooppunt is, zodat het steeds meer ingezet kan worden,’ besluit Joep. ‘Want nog meer mensen helpen, is gewoon nog beter.’ 

• Leernetwerk KOOZ