Zwanger

In Nederland groeit 1 op de 6 kinderen op in kwetsbare omstandigheden zoals armoede, stress, huisvestingsproblemen, instabiele thuissituatie of beperkte toegang tot zorg. Om te voorkomen dat deze omstandigheden leiden tot gezondheidsachterstanden, moeten we inzetten op een kansrijke start voor alle kinderen. Zo kunnen we gezondheidsverschillen terugdringen. Met subsidie dragen vele projecten bij aan kennis voor een kansrijke start voor, tijdens en na de zwangerschap.

Onbedoeld zwanger raken is vaak een ingrijpende en emotionele gebeurtenis. Met subsidie is kennis ontwikkeld en toegepast voor preventie van, en zorg en ondersteuning bij een onbedoelde zwangerschap en/of bij kwetsbaar (jong) ouderschap. Denk aan toegankelijke tools om de veerkracht te versterken van ouders in kwetsbare omstandigheden (zoals jongeren, vluchtelingen en vrouwen met een psychische kwetsbaarheid). 

Daarnaast is in de AVOZ-studie onderzocht welke omstandigheden bijdragen aan de keuze om een onbedoelde zwangerschap af te breken of uit te dragen. Ook zijn de omstandigheden en zorgervaringen onderzocht. Belangrijke conclusie: mensen willen zich zonder oordeel gehoord voelen. 

De kans op een gezonde zwangerschap en een gezond kindje vergroot als (aanstaande) ouders al vóór de zwangerschap aandacht besteden aan onder andere een gezonde leefstijl en erfelijkheidsfactoren, ondersteund door preconceptiezorg. Zo verkleint de kans op zwangerschapscomplicaties en toekomstige gezondheidsproblemen. Met subsidie zijn diverse praktische tools ontwikkeld voor professionals in de geboortezorg om preconceptiezorg bespreekbaar te maken en te verlenen. 

Tijdens de zwangerschap blijft een gezonde leefstijl belangrijk. Maar denk ook aan preventieve zorg, zoals het rekening houden met etnische risicofactoren of screening als het kindje onvoldoende groeit.  12 projecten zijn recent gestart met onderzoek naar gezondheidsbevordering en preventieve zorg.

Screening tijdens de zwangerschap (prenataal) en net na de geboorte (neonataal) helpt bij het vroeg opsporen van eventuele complicaties, ziekten, aandoeningen en afwijkingen. Bijvoorbeeld:

• NIPT-test | Deze test is inmiddels een vast onderdeel van bevolkingsonderzoek, mede dankzij de landelijke implementatiestudie TRIDENT-2
• 13-weken echo | In de IMITAS-studie is onderzocht hoe goed deze echo ernstige afwijkingen opspoort en hoe vaak deze echo ten onrechte een afwijking is vermoed. 
• Hielprik |  Verschillende projecten doen onderzoek naar de hielprik. Met de hielprik zijn (vaak goed te behandelen) ziekten vroegtijdig op te sporen bij pasgeboren baby’s. 

In Nederland hebben we 65 Verloskundige Samenwerkingsverbanden (VSV's), verdeeld over 9 regio’s. Binnen elk VSV werken verloskundigen, gynaecologen, kraamverzorgenden (en andere professionals) met elkaar samen. Met een stimuleringssubsidie hebben de VSV’s een professionaliseringsslag gemaakt op structuur, organisatie, coördinatie, communicatie en kwaliteit. Zoals vastgelegd in het VSV-basiskader. Zodoende zijn de VSV’s klaar om vanaf januari 2027 structurele bekostiging te ontvangen vanuit de overheid. 

Kraamzorg is een uniek Nederlands zorgsysteem dat zorgt voor een goede start voor ouder(s) en kind. Met subsidie is onderzocht hoe de effectiviteit en de invulling van kraamzorg kan verbeteren. 'Zorg op maat' is hierin een belangrijk uitgangspunt. Meerdere projecten doen op dit moment onderzoek naar kraamzorg. De KIWO-studie  onderzoekt bijvoorbeeld de combinatie van fysieke en digitale kraamzorg, om de beperkte personeelscapaciteit in de geboortezorg doelmatig in te kunnen zetten.

Bij zorg en ondersteuning voor, tijdens en na de zwangerschap spelen verschillende professionals een rol. Samenwerking en afstemming tussen deze professionals is erg belangrijk. Dit bevordert de continuïteit en kwaliteit van zorg en ondersteuning. 

• Vanuit ons programma Zwangerschap en geboorte is het Landelijk Netwerk Regionale Consortia Geboortezorg (NRCG) gevormd. Dit netwerk richt zich op specifieke behoeften in de regio van de VSV’s, professionals in zorg en sociaal domein en gemeenten.
• Binnen de VSV's werken verloskundigen, gynaecologen en kraamverzorgenden samen in de regio. Met een stimuleringssubsidie hebben de VSV's een professionaliseringsslag kunnen maken.  
• Binnen de lokale coalities van Kansrijke Start werken professionals uit de geboortezorg en het sociaal domein samen. Vanuit ons programma Onbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong) ouderschap wordt samengewerkt met deze lokale coalities.

Tot 10 december (14:00 uur) kunt u subsidie aanvragen voor samenwerking binnen en tussen sectoren (verloskunde, gynaecologie, kraamzorg) en verbinding met het sociaal, publiek en informele domein. 

Het is belangrijk dat de zorg rondom zwangerschap, bevalling en kraamperiode aansluit bij de persoonlijke wensen en behoeften van de aanstaande ouder, en effectief en betaalbaar blijft. De geboortezorg in Nederland is van hoge kwaliteit, maar sluit nog niet altijd voldoende aan bij wat (aanstaande) ouders persoonlijk belangrijk vinden. 

Met subsidie wordt bijvoorbeeld onderzocht hoe het gesprek tussen zwangere en zorgverlener persoonlijker en meer waardegericht kan worden. Bekijk wat ZonMw doet op passende zorg.