Jongerencampagne Maak Seggs Bespreekbaar haalt ongemak uit het gesprek

Er zijn meer tienerzwangerschappen en abortussen in Flevoland vergeleken met het landelijk gemiddelde. Dat feit was de start voor het project van Poels, in het COVID-jaar 2020. ‘In het jaar waarin 2 meter afstand houden en andere corona-maatregelen de toon voerden, begonnen we ironisch genoeg met een actieonderzoek over hoe we het gesprek aangaan over intimiteit in al z’n facetten. Het vergde wat creativiteit en aanpassingsvermogen om het project op te starten, maar het lukte dankzij het prettige design van het actieonderzoek. Het gaf ons team de mogelijkheid mee te bewegen in de praktijk en te reageren op resultaten van het onderzoek, wat bijdroeg aan praktijkverbetering waar men écht behoefte aan had.’ 

‘Dat het ongemakkelijk is om het gesprek aan te gaan over seks, is van alle tijden. Maar de tijd waarin dat gesprek gevoerd wordt, is wel veranderd,’ legt Poels uit. ‘Neem de pil bijvoorbeeld. Tot zo’n 10 jaar geleden was dat een van de populairste voorbehoedsmiddelen. Maar nu voelt een steeds grotere groep meiden en vrouwen weerstand tegen het slikken van hormonen. Dat afdoen als onzin, helpt niet. Hun zorgen serieus nemen en erover praten, alternatieven aanreiken en luisteren, helpt wel. Dat is onder andere wat de campagne Maak Seggs Bespreekbaar doet.’ 

‘De toename van ongewenste zwangerschappen en abortussen neemt niet af door stoïcijns te hameren op het gebruik van een condoom. We werken vanuit het idee dat het goed is om met jongeren te praten over wat er kan gebeuren als je besluit geen anticonceptie te gebruiken, in plaats van te blijven hameren op het voorkomen. Wat doe je dan? Hoe ziet je leven er dan uit? Wat voor gevolgen heeft dat voor je studie, je toekomst, waar je woont? Dat gesprek gaan we actief aan,’ vervolgt Poels. ‘De seksuele voorlichting, zoals die op scholen gegeven werd, kon wel een update gebruiken. Kortom: de nadruk mag meer liggen op het gesprek aangaan, en dan niet alleen over preventie en voorbehoedsmiddelen, maar vooral óók over het moment dat je als tiener totaal overdonderd naar een positieve zwangerschapstest kijkt.’ 

Poels: ‘En het gesprek over seks mag ook zeker buiten de school gevoerd worden. Ouders, verzorgers, broers en zussen: laten we het normaliseren om het over intimiteit, anticonceptie en ongewenste zwangerschappen te hebben. Laten we het taboe en daarmee het ongemak er een beetje afhalen. Op scholen doen we dat met een serious game. Daarin komen hardnekkige mythes aan bod en worden jongeren uitgedaagd om zich in te leven in een tienerstel dat door een onderlinge miscommunicatie over natuurlijke anticonceptie met een ongewenste zwangerschap te maken krijgt. “Wat doe je als je geen geld hebt en luiers moet kopen?” Of “Wat doe je als moet leren voor school en er is niemand die kan oppassen?” En “Wat denk je dat een kind kost vanaf de geboorte t/m 18 jaar?” Uit de antwoorden op die laatste vraag blijkt overigens dat veel jongeren zich moeilijk een voorstelling van het financiële plaatje kunnen maken. € 5.000 hoorden we eens, terwijl de daadwerkelijke kosten worden geschat op € 150.000…’ 

‘Ik ben een groot voorstander van samenwerken met de doelgroep,’ vervolgt Poels. ‘Om die reden was ik blij met onze stagiaires en de mannelijke student-assistent van begin 20 die ons een paar maanden heeft ondersteund bij het interviewen van tienerjongens. Zijn leeftijd, toegankelijkheid en sekse maakte het afnemen van de interviews een perfecte klus voor hem. De jongens waren heel open naar hem toe, want ze hoefden geen indruk te maken. Ik denk dat we daarom veel meer uit de interviews hebben gehaald dan wanneer ik ze zelf had afgenomen. Ze zien mij toch als volwassen vrouw, wat afstand creëert tijdens zo’n gesprek.’ 

‘Ook de kennisuitwisseling die het KOOZ-netwerk ons bood, heeft het onderzoek verder geholpen,’ benadrukt Poels de waarde van de bijeenkomsten. ‘Ik draai al sinds 2013 mee bij ZonMw en dit was by far het leukste project, mede dankzij die inspirerende bijeenkomsten. Die kennisuitwisseling was heel waardevol. Daarom hoop ik dat ZonMw dit bij volgende projecten ook zo gaat doen.’ 

‘De nauwe samenwerking met de lokale coalitie Kansrijke Start gedurende het actieonderzoek heeft veel opgeleverd,’ vertelt Poels. ‘De aanbevelingen die we deden, mochten we direct omzetten in beleidsstukken en het ontwerpen van praktische interventies – te vinden op de website van Maak Seggs Bespreekbaar – waar professionals mee aan de slag kunnen. Zoals een video-gespreksstarter voor hulpverleners om een kinderwens bij iemand met een verstandelijke handicap te bespreken. Er is geen extra scholing voor nodig, enkel de vraag “Zullen we een filmpje kijken?” en er daarna samen op reageren.’

Bij een project als dit is directe impact niet altijd meetbaar. Toch spreken de resultaten voor zich. We waren ambitieus bij de start, maar we hebben het allemaal waargemaakt. Dankzij een werkreis naar Suriname en de Antillen, waarvan vlogs zijn gemaakt,  brachten we veel praktische kennis mee naar huis die we konden toepassen voor de Almeerse gemeenschap die voor zo’n 30% uit mensen met een Surinaamse of Caribische achtergrond bestaat. Maar ook de effectmeting van de communicatiecampagne leverde veel nieuwe inzichten op. Een resultaat waar ik zelf als kunstenares extra trots op ben is Photo Voice. We vroegen tienermoeders om 3 weken lang foto’s te maken van dingen die voor hen belangrijk zijn. In een sessie erna werden de beelden besproken. Immers: beelden zeggen meer dan 1.000 woorden. De inzichten daarvan werden zichtbaar tijdens een expositie waarin deze indrukwekkende foto’s werden tentoongesteld.’  

Dankzij de verkregen VIMP (Verspreidings- en Implementatie Impuls) kunnen we de campagne “Maak Seggs bespreekbaar” uitbreiden zodat ook ouders en gemeentes erbij betrokken worden. Ik ga ook verder als projectleider van de pilotregio Flevoland binnen het landelijke programma Gezond Zwanger Worden én als kwartiermaker regionale samenwerking Kansrijke Start om zo alle geleerde lessen en bruikbare interventies ook buiten Almere in te zetten.