Het belang van een goede relatie tussen ouder en kind

Na de geboorte van haar eerste kind zat Fleur Fiselier niet op een roze, maar een zwarte wolk: een postpartum depressie. Het herstel duurde anderhalf jaar waardoor ze bij haar tweede zwangerschap zeker wist: dit niet nog eens. ‘Om maar niet opnieuw depressief te worden, pakte ik alle hulp aan die er was,’ vertelt Fleur. ‘En het lukte. Daarom vroeg mijn behandelaar of ik mijn verhaal wilde delen aan een groep professionals. Sindsdien ben ik als ervaringsdeskundige verbonden aan het project.’ 

‘In het project focusten we op het behalen van 3 doelen,’ vertelt inhoudelijk projectleider Sabine Legtenberg. ‘Allereerst wilden we de samenwerking tussen professionals in de regio versterken. Tweede doel was de ontwikkeling van een toolbox met kennisbronnen, instrumenten en interventies en het derde doel het verspreiden van kennis buiten het netwerk. In het begin van het project lag de focus vooral op het opbouwen van het netwerk. Daarnaast inventariseerden we wat er al in Deventer was aan interventies, bijeenkomsten en ondersteuning voor kwetsbare gezinnen. Ook ontwikkelden we een HBO-plus-training voor professionals uit werkvelden zoals JGZ, jeugdzorg, JGGZ, maatschappelijk werk, enz. Vervolgens is deze training doorontwikkeld naar een versie voor MBO-plus-professionals uit de kraamzorg, kinderopvang, peuterspelen of gastouderopvang die meer uitgaat van een levendige setting. Daarnaast onderzocht Lieneke Ebbe, docent & onderzoeker aan het lectoraat Social Work van Hogeschool Saxion, samen met ervaringsdeskundige Fleur de waarde van inloopgroepen voor ouders in Deventer.’ 

‘Vanuit de netwerkvorming zijn duurzame samenwerkingsverbanden ontstaan,’ vervolgt onderzoeker Lieneke. ‘De bijeenkomsten werden vast bezocht door medewerkers van 15 organisaties, zoals verloskundigen, GGZ, gemeente, hulpverlening en meer. Het werden momenten voor professionals om ervaringen uit te wisselen, casussen te bespreken en interdisciplinaire trainingen te volgen. De belangstelling voor het goed organiseren van ondersteuning aan de doelgroep kwetsbare (aanstaande) ouders was hoog, merkten we daardoor.’ 

‘In het derde jaar van ROK werd ik inhoudelijk projectleider,’ vertelt Sabine. ‘De door ZonMw georganiseerde leernetwerkbijeenkomsten KOOZ waren zodoende voor mij fijn om te ontdekken welke andere projecten er waren. Later kreeg ik met andere projectleiders contact en konden we ervaringen uitwisselen.’ Ik kon inhoudelijk veel ophalen tijdens die leernetwerkbijeenkomsten KOOZ,’ vertelt onderzoeker Lieneke. ‘Dit kon ik dan weer gebruiken voor onze verschillende onderzoeksactiviteiten. Dat was handig.’ 

‘Net als de leernetwerkbijeenkomsten KOOZ, is ook het uitgangspunt van Kansrijke Start elkaar ontmoeten en van elkaar leren,’ vertelt Lisette Veltink. ‘Ik ben verpleegkundig specialist en heb zelf ervaren dat naast het opdoen van kennis tijdens de leernetwerkbijeenkomsten KOOZ de ontmoetingen met collega’s uit het veld een fijne bijkomstigheid is. Iedereen kreeg een podium waardoor je ontdekt wie welke expertise heeft, naar wie je kunt doorverwijzen, met wie je kunt sparren. En omdat je elkaar geregeld ontmoet, leer je elkaar steeds beter kennen en gaat de samenwerking ook makkelijker. Dus ja, dergelijke bijeenkomsten vragen een tijdsinvestering die je niet altijd op de al flinke werkdruk kunt stapelen – in de zorg gaat het werk nou eenmaal altijd voor – toch zag ik de meerwaarde ervan.’ Projectleider Sabine knikt: ‘Het bleef lastig om het sociaal en medisch domein bij elkaar te brengen. Gelukkig ervaarden we dat veel professionals uit de zorg dat extra stapje wel willen zetten. Echt geweldig vind ik dat.’ 

De rol van ervaringsdeskundigen was belangrijk in het project. Fleur: ’Gedurende het project werd ik steeds vaker gevraagd mee te denken. De meerwaarde van mijn ervaring werd opgemerkt. Na het delen van mijn verhaal, kwamen geregeld professionals naar me toe. “Ik had me nooit écht gerealiseerd hoe het voor een patiënt was,” zeiden ze dan. Bij rollenspelen liet ik zien dat een ouder bijna nooit handelt uit onwil, maar eerder uit onmacht. Die zienswijze is een eye opener voor professionals. Ouders, kwetsbaar of niet, hebben met elkaar gemeen dat ze het beste voor hun kind willen. Als je daar vanuit gaat, zit je als behandelaar niet meer lijnrecht tegenover je patiënt of cliënt, maar creëer je een gelijkwaardige relatie.’

‘In hoeverre klopt de afbakening “kwetsbaar” van de doelgroep?’ vraagt onderzoeker Lieneke zich af. ‘Maakt niet iedereen in z’n leven wel eens een kwetsbare periode door? En geldt niet voor iedere ouder dat je het een keer even niet meer weet?’ ‘Het delen van die eigen ervaring als professional kan goed werken ,’ reageert ervaringsdeskundige Fleur. ‘Toen een jeugdverpleegkundige haar eigen ervaring met een depressie met mij deelde, besefte ik dat ik er ook voor mij licht aan het eind van de tunnel was. Dat gaf mij de hoop die ik op dat moment hard nodig had.’ Projectleider Sabine: ‘Ik heb ooit geleerd dat je vooral je eigen stuk niet naar ouders moet benoemen. Nou, daar ben ik wel van teruggekomen. Je eigen ervaringen inzetten, geeft gelijkwaardigheid.’

‘De Kansrijke Start-pagina van Deventer biedt een overzicht van alle materialen die we hebben ontwikkeld,’ legt projectleider Sabine uit. ‘Zo hebben we bijvoorbeeld een placemat gemaakt over mentaliseren (begrijpen waarom jij – of een ander – je gedraagt zoals je doet). Ook is er, ter ondersteuning van degenen die de training hebben gevolgd, een waaier “Signaleren en bespreken relatie ouder & kind,” en is er een intervisie-instrument voor JGZ-professionals. Verder is het mooi om te zien dat de trainingen als cursus worden aangeboden bij Hogeschool Saxion.’ ‘Natuurlijk blijven ook de lokale en regionale leernetwerkbijeenkomsten doorgaan,’ vervolgt verpleegkundig specialist Lisette. ‘En versturen we elk kwartaal een nieuwsbrief om alle betrokkenen op de hoogte te houden.’ 

Mooie resultaten dus, maar toch zijn er nog wensen voor de toekomst. Projectleider Sabine: ‘Ik hoop dat steeds meer ouders in Deventer elkaar ontmoeten en ervaringen uitwisselen. Vanuit ROK hebben we bijeenkomsten “Contact met je dreumes” en “Contact met je kindje” ontwikkeld. De stap ernaartoe blijft een drempel, maar als de ouders eenmaal zijn geweest, ervaren ze hoe fijn die ondersteuning is.’ ‘Ik hoop dat het sociaal en medisch domein elkaar actief blijft opzoeken,’ zegt ervaringsdeskundige Fleur. ‘Die verbinding is belangrijk.’ ‘Daar sluit ik me bij aan,’ zegt onderzoeker Lieneke. ‘Ook hoop ik dat het sociaal domein in de toekomst steeds meer de buurt rondom een gezin betrekt. Dat we beter gaan kijken naar de gemeenschap waar de ouders deel van uitmaken en op die manier ouders met elkaar in contact kunnen brengen.’ ‘Vanuit het consultatiebureau in Deventer wordt nu “centering ouderschap” aangeboden,’ besluit verpleegkundig specialist Lisette, ‘maar er zijn tot dusver te weinig aanmeldingen hiervoor. Ik hoop dat hier meer bekendheid aan gegeven wordt, zodat er op het Consultatiebureau meer oudergroepen samenkomen, in plaats van iedereen apart.’