Onbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong) ouderschap

In Nederland is één op de vijf vrouwen ooit onbedoeld zwanger geweest en was 68% van deze
zwangerschappen ook ongewenst. Onbedoeld zwanger raken is vaak een ingrijpende en emotionele gebeurtenis.  In Nederland gaat het beter dan in bijna alle andere landen ter wereld als het gaat om anticonceptiegebruik, abortus en het terugdringen van het aantal tienerzwangerschappen. Toch is er nog altijd veel te verbeteren. 

Kennissynthese

Het programma is gestart met een Kennissynthese , uitgevoerd in 2019 door het Verwey-Jonker Instituut. In het kader hiervan is een expertmeeting georganiseerd. De onderwerpen en de resultaten uit de Kennissynthese zijn gebruikt voor de invulling en concretisering van het programma Onbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong) ouderschap. 

Risicogroepen

Speciale aandacht gaat uit naar kwetsbare groepen, zoals jongeren, migranten en mensen met een lage sociaaleconomische positie. Daarmee dragen we bij aan de uitvoering van verschillende punten uit het plan ‘Onbedoelde (tiener)zwangerschappen: een zevenstappenplan’ dat het ministerie van VWS samen met partijen uit het veld heeft opgesteld. 

Mensen uit kwetsbare groepen weten niet altijd de weg naar goede informatie te vinden. Voor hen kan het moeilijk zijn om volwaardig deel te nemen aan de maatschappij en veerkrachtig met het ouderschap om te kunnen gaan. 

Doel programma

Doelstellingen voor het programma zijn:

• Kennis genereren over preventie van en ondersteuning en zorg bij onbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong) ouderschap;
• Het stimuleren dat de ontwikkelde kennis beschikbaar gemaakt wordt voor de praktijk;
• De lokale praktijk en beleid stimuleren om meer integraal te werken;
• Samenwerking verbeteren tussen kennisinstituten en praktijk met als doel het ontsluiten, delen en borgen van kennis.

Leernetwerk KOOZ

Belangrijk in het programma zijn kennisuitwisseling en afstemming tussen de gehonoreerde projecten. Hiervoor is aan de start van het programma het Leernetwerk KOOZ (Kwetsbaar Ouderschap en Onbedoelde Zwangerschap) opgericht. Binnen dit Leernetwerk bouwen de 25 projecten aan gezamenlijke kennis door samen te werken en te leren. Hiermee willen we bereiken dat de resultaten uit de ZonMw-projecten eenduidig en in samenhang beschikbaar komen voor de praktijk. Naast het online netwerk komen de deelnemers regelmatig bij elkaar om van elkaar te leren en samen te werken. Bekijk de opbrengsten van de leernetwerkbijeenkomsten.

Projecten

Binnen het programma lopen verschillende soorten projecten:

Opdrachten

Ook zijn er 2 aanvullende opdrachten uitgezet:

• Evaluatie bijscholing Eerste 1000 dagen 
  Op 8 juni 2026 was de lancering van de landelijke bijscholing ‘Eerste 1000 dagen’. In opdracht van ZonMw evalueert TNO deze bijscholing onder professionals. Dit gebeurt via online vragenlijsten en groepsinterviews. 
• Borgen van de KOOZ-resultaten
  Kansrijke Start gaat een communicatietoolkit ontwikkelen voor gemeenten en professionals. KOOZ-voorzitter Krista Okma ontwikkelt nu info- en factsheets van onze onderzoeksprojecten om op te laten nemen in deze toolkit.

Projectleiders

​​Wie zijn de gezichten achter de projecten die toekomstige generaties een sterkere start bieden? Bij de start van ons programma hebben de projectleiders zich voorgesteld in deze interviewserie.

Kansrijke Start

De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van fysieke en/of mentale problemen op latere leeftijd. Binnen het landelijke actieprogramma Kansrijke Start werken verschillende partijen samen om meer kinderen een goede start te geven. 

• Op onze webpagina Kansrijke Start vindt u een overzicht van projecten (met subsidie van ZonMw) die bijdragen aan een kansrijke start voor, tijdens en na de zwangerschap. Het gaat veelal om projecten op het gebied van kwetsbaar (jong) ouderschap. 
• Op zoek naar actuele kennis en praktische handvatten rond 'Kansrijke Start'? Het kennisplatform Kansrijke Start is dé centrale landelijke plek voor professionals. Het platform is een initiatief van het ministerie van VWS en is in beheer bij Pharos.