IZA-regio’s versterken hun lerend netwerk: samen leren, samen doen

De bijeenkomst stond in het teken van 4 bouwstenen voor zorgtransformatie: 

• Lerend Vermogen;
• Organisatie en governancevraagstukken;
• Financiering, bekostiging en contracteren, en;
• Samenwerken met burgers.

In het Netwerk Leren Transformeren (NLT) werken domeinoverstijgende samenwerkingsverbanden en landelijke partners als ZonMw en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) samen om van elkaar te leren en kennis te delen over de transitie naar een nieuw gezondheidssysteem. 

Marja Westhoff (Senior programmamanager ZonMw) vertelde over de nieuwste ontwikkelingen van het NLT. Een belangrijke stap is dat het netwerk van kwartiermaker Aiko de Raaf (VWS) en het NLT hun krachten hebben gebundeld. Zo ontstaat één stevig netwerk van regiomanagers en projectleiders, waarin kennisdeling, leren, maar ook dóen hand in hand gaan.

In gesprek met de deelnemers schetste Aiko de Raaf een realistisch beeld: 3 jaar na de start van het Integraal Zorgakkoord (IZA) is de verbinding tussen het sociale en medische domein sterker dan ooit, maar er blijven uitdagingen. Denk aan financiering, opschaling en het betrekken van gemeenten en informele zorg. VWS en ZonMw werken samen om die vraagstukken aan te pakken, onder andere via ‘vliegende brigades’ die regio’s helpen om knelpunten te doorbreken. Aiko’s oproep: “Blijf leren, ook als dingen nog niet lopen zoals gehoopt. Een lerend systeem begint bij een lerende houding.”

Afbeelding

Pieter Hilhorst, auteur van het rapport Pionieren in Niemandsland, nam de deelnemers mee in wat hij leerde van domeinoverstijgend samenwerken. Zijn boodschap was helder: echte vernieuwing vraagt om lef, vertrouwen en duidelijke escalatieroutes wanneer systemen vastlopen. 

“Deel niet alleen de successen,” benadrukte hij, “maar ook de instrumenten die samenwerking mogelijk maken. Hoe zorgen we dat de wind mee blijft waaien, ook als het spannend wordt?” 

Afbeelding

Dat vertrouwen een sleutelrol speelt, liet Eva Rovers (Bureau Burgerberaad) zien in haar verhaal over burgerparticipatie. Ze deelde inspirerende voorbeelden, zoals het verhaal van Gerard Duikaarts (70), een voormalig vrachtwagenchauffeur uit Duitstalig België. Aanvankelijk had Gerard weinig vertrouwen in de politiek, maar deelname aan een burgerberaad over zorg veranderde dat. In 5 weekenden formuleerden burgers aanbevelingen, waarvan er meerdere daadwerkelijk zijn uitgevoerd. De persoonlijke aandacht van een politicus en het serieus nemen van zijn ervaringskennis gaven Gerard nieuw vertrouwen. 

Zijn verhaal toont aan hoe burgerberaden kunnen helpen de kloof tussen beleid en leefwereld te verkleinen — en blinde vlekken in het systeem zichtbaar te maken. Het laat zien hoe inwoners als volwaardige partners kunnen bijdragen aan beter beleid. Met gewogen loting, begeleide dialoog en duidelijke terugkoppeling worden ook ‘stille stemmen’ gehoord. Zo groeit vertrouwen – niet alleen tussen inwoners en overheid, maar ook tussen professionals onderling.

Na de inspiratiesessies gingen de deelnemers zelf aan de slag. Aan 4 gesprekstafels werd gezocht naar manieren om het leren binnen en tussen regio’s te versterken. Wat waren de belangrijkste opbrengsten van deze gesprekstafels, die worden meegenomen in de verdere ontwikkeling van het Netwerk Leren Transformeren?

Tijdens de middagworkshops doken de deelnemers dieper in 2 thema’s:

• Financiering & governance: hoe ga je om met tijdelijke financiering, BTW-vraagstukken en het ontbreken van betaaltitels? Regio’s deelden creatieve oplossingen, van gezamenlijke regiofondsen tot het idee van een ‘regioportemonnee’.
• Participatie: wat is de rol van inwoners in regionale samenwerking? Deelnemers onderzochten hoe governance en participatie elkaar kunnen versterken, en ontwierpen zelfs hun ideale samenwerkingsstructuur – met speelgoed als bouwstenen.

De belangrijkste lessen uit de workshops:

• Governance is geen structuur, maar een levend systeem;
• Inwoners zijn volwaardige gesprekspartners en behoeven hierdoor mandaat;
• Participatiehubs vormen de brug tussen bottom-up initiatieven en top-down beleid;
• Vertrouwen, intrinsieke motivatie en samenwerking zijn de basis.

Met deze actieleerbijeenkomst hebbende IZA-regio's weer mooie stappen gezet als lerend netwerk én gingen met concrete inzichten acties voor hun eigen governance naar huis. Meer weten over deze actieleerdag? U downloadt het uitgebreide verslag hier.

Afbeelding