Van samen werken, naar samen transformeren

In een tijd waarin de zorgsector voor grote uitdagingen staat, laten de resultaten van de Stimuleringssubsidie organisatie en governance zien hoe samenwerking, participatie en gedeeld eigenaarschap niet alleen wenselijk, maar ook haalbaar en waardevol zijn. Deze inzichten bieden tal van mooie voorbeelden van geleerde lessen. 

In dit artikel nemen we u graag mee in de resultaten van de samenwerkingsstructuren Kennemerland, Zuid-Limburg en IJssel Vecht. Deze 3 projecten laten zien dat het mogelijk is om met elkaar, dus inwoners, professionals én bestuurders, te bouwen aan een zorgsysteem dat recht doet aan ieders perspectief. Niet door blauwdrukken te volgen, maar door samen te leren, te reflecteren en te durven bijsturen.

De stimuleringssubsidie van het ZonMw-programma Ondersteuning regionale samenwerking was bedoeld als voorbereidingssubsidie om regionale netwerken in zorg en welzijn te versterken. Deze subsidie bood ruimte om gezamenlijk te werken aan een gedeeld verhaal, een gezamenlijke taal en een plan van aanpak voor leren transformeren. 

Het eindrapport van dit project laat overtuigend zien dat inwonerparticipatie geen bijzaak is maar een noodzakelijke voorwaarde voor effectieve beleidsvorming. Door inwoners structureel te betrekken in alle fasen van het beleidsproces, dus van probleemdefinitie tot evaluatie, ontstaat er beleid dat beter aansluit bij de leefwereld van mensen.

Belangrijkste inzichten uit dit project:

• Participatie werkt het beste als het vroegtijdig en doorlopend wordt ingezet.
• Flexibele vormen van participatie, zoals digitale platforms en dialoogtafels, vergroten inclusiviteit.
• Leiderschap en cultuurverandering zijn cruciaal voor succes.

Het resultaat is een concreet vijf-fasenmodel voor participatie, inclusief randvoorwaarden, werkvormen en een implementatieplan. U downloadt het vijf-fasenmodel hier.

Verwachte impact op de zorgtransformatie

Door inwoners actief te betrekken in alle fasen van het beleidsproces, van probleemdefiniëring tot uitvoering en evaluatie, ontstaat meer draagvlak, legitimiteit en effectiviteit van zorgoplossingen. Inwoners worden volwaardige partners in besluitvorming. Dit bevordert gezamenlijk eigenaarschap, versterkt de verbinding tussen systeem- en leefwereld, en leidt tot duurzame, lokaal gedragen oplossingen. De transformatie van zorg naar gezondheid krijgt hierdoor een mensgerichte en inclusieve basis, waarbij gezondheid centraal staat in plaats van ziekte.

Bij Gezond Zuid-Limburg werd met steun van ZonMw gewerkt aan het op één lijn brengen van de partners binnen zorg en welzijn, zodat de samenwerking effectiever en consistenter wordt. De aanpak was iteratief, inclusief en gericht op het verbinden van systeem- en leefwereld. Dit leidde tot concrete producten en bijeenkomsten die de samenwerking versterkten en vervolginitiatieven mogelijk maken.

Belangrijkste inzichten uit dit project:

• Leren transformeren vraagt om fasering, reflectie en ruimte voor aanpassing.
• Een gedeelde taal ontstaat niet op papier, maar in dialoog.
• Netwerkbijeenkomsten met gemengde groepen zoals inwoners, professionals en bestuurders, versterken wederzijds begrip.

Het resultaat bestaat uit een handreiking en een presentatie over het plan van aanpak. Ook was er een netwerkbijeenkomst met 185 deelnemers. De opbrengsten vormen de basis voor een regionale werkagenda. De presentatie over het plan van aanpak vindt u hier. Benieuwd naar de handreiking? Deze downloadt u hier.

Verwachte impact op de transformatie

Van belang is het creëren van een gedeelde taal en verhaal tussen zorgprofessionals, organisaties en inwoners, waarmee de kloof tussen systeem- en leefwereld wordt verkleind. Door middel van dialoog, gezamenlijke reflectie en geleidelijke ontwikkeling ontstaat meer verbinding, draagvlak en gedeeld eigenaarschap. Dit vormt de basis voor duurzame samenwerking en vervolginitiatieven zoals een regionale werkagenda en strategie voor samenwerking met inwoners, waarmee de transformatie daadwerkelijk in de praktijk vorm krijgt.

De procesevaluatie van SGIJV, uitgevoerd door Common Eye, biedt een diepgaand beeld van hoe samenwerking in een complex netwerk zich ontwikkelt. De organisatie werkte aan een aantal punten: het versterken van de samenwerking en structuur, het concretiseren van de gezamenlijke ambitie, het versterken van eigenaarschap en besluitvorming, de verbinding tussen systeem- en leefwereld en de voorbereiding op de nieuw fase van plan naar uitvoering.

Belangrijkste inzichten uit dit project:

• Er is een gedeelde ambitie, maar concretisering in subregio’s is nodig.
• Belangen worden nog onvoldoende expliciet besproken.
• Het vertrouwen is hoog, maar besluitvorming en structuur vragen doorontwikkeling.
• Er is behoefte aan meer formele afspraken, eigenaarschap en impactmeting.

Het resultaat is een reeks aanbevelingen, waaronder het oprichten van een netwerkbureau, het expliciteren van spelregels en het versterken van de verbinding tussen coalities.

Verwachte impact op de transformatie

Het netwerk Samen Gezond IJssel Vecht bevindt zich in een overgangsfase waarin de ambitie breed gedragen en inspirerend wordt ervaren, maar verdere concretisering en strategische afstemming nodig zijn om daadwerkelijk impact te maken in de transformatie van zorg naar gezondheid. Eigenaarschap en het maken van scherpe keuzes, ook over wat níet meer gedaan wordt, zijn essentieel om de transitie krachtig en doelgericht vorm te geven.

Ondanks hun verschillende contexten, delen de 3 initiatieven een aantal krachtige principes:

1. Samen leren is de motor van verandering
2. Inwoners zijn geen doelgroep, maar mede-eigenaar.
3. Vertrouwen, transparantie en dialoog vormen de basis.
4. Structuur volgt inhoud en niet andersom.
5. Fasering en flexibiliteit zijn essentieel voor duurzame transformatie.