Financiering, bekostiging en contractering

Inzichten en downloads

• Actieleerdag - 17 april 2025

  Op 17 april 2025 organiseerde het Netwerk Leren Transformeren voor DSV’s met subsidie uit de ronde Leren Transformeren een actieleerbijeenkomst die draaide om het actieleren: reflecteren, inspireren en direct toepassen! 

  De DSV’s onderzochten samen met de landelijke partners en expertpartijen waar ze staan op de bouwstenen van transformatie, welke uitdagingen er zijn en hoe transformatieleren kan helpen om duurzame oplossingen te vinden. 
  
  De bijeenkomst begon met een check-in rond het eigen leerproces waarbij deelnemers kiezen of hun leerproces voelt als een opkomend plantje, een doolhof of een achtbaan of een puzzel. Samenvattend voelt het als een puzzel vanwege de vele keuzes, hoe de bouwstenen in elkaar gaan passen, en hoe je je als DSV verhoudt ten opzichte van de ontwikkelingen op het niveau van de IZA-regio. Het plantje wordt uitgelegd als dat het soms een fragiel en kwetsbaar proces lijkt en het tijd kost om in een netwerk te bouwen aan iets waar je grip op krijgt. 

  Reflectie op het leerproces
  Aansluitend op de check in nam Leonie ons mee in een reflectie op ons leerproces en zette het kader neer: transformatie vraagt meer dan innovatie – het betekent ook systeemverandering. De bouwstenen van transformatie vormen het fundament van het systeem en samen bouwen we aan een nieuw fundament. We weten echter nog niet hoe dit eruit gaat zien. Dit brengt onzekerheid met zich mee. Transformatieleren betekent leren door te doen, ruimte voor onzekerheid, en gezamenlijk ontdekken wat nodig is.

  Vervolgens besprak Leonie de belangrijkste conclusies over de 1-op-1 gesprekken aan de hand van de bouwstenen. Deze 1-op-1 gesprekken zijn in februari en maart gevoerd met de projectleiders van de DSV’s en geven de volgende inzichten over waar we staan op de bouwstenen: 

  • Lerend vermogen is sterk in ontwikkeling; de principes van transformatieleren worden herkend als waardevol.
  • Monitoring & data botsen vaak met de klassieke verantwoordingsstructuren vanuit het IZA.
  • Samenwerking met inwoners laat veelbelovende beweging zien, al blijft het zoeken naar vorm.
  • Differentiëren op subpopulaties is spannend, maar noodzakelijk.
  • Governance en bekostiging blijven uitdagend door tijdelijke financiering en projectmatige structuren.

  Een andere conclusie die we trekken is dat het blijkt dat we nog moeite hebben met het herkennen én aanpakken van systeemknelpunten en het maken van de stap van innoveren naar transformeren. Het grote verschil tussen beiden is namelijk dat je voor een echte transformatie het systeem moet veranderen én dus de knelpunten waar je tegenaan loopt moet definiëren en verhelpen. Het is dan wel goed om met elkaar scherp te hebben wat een systeemknelpunt is en daarom hebben we daar met elkaar bij stil gestaan en op aangescherpt. De nieuwe definitie spreekt niet van een tijdelijk maar een fundamenteel probleem. 

  Definitie systeemknelpunt:
  "Een fundamenteel probleem binnen of tussen (deel)systemen dat gewenste veranderingen of verbeteringen in de transformatie van zorg naar gezondheid belemmert."

  Workshops
  Tijdens de actieleerdag gingen de deelnemers actief aan de slag in de workshops op de bouwsteen Organisatie en governancevraagstukken, Differentiëren op (sub)populaties, Monitoring, kennis- en datagedreven werken gecombineerd met Lerend Vermogen en Bekostiging, Financiering & Contractering. Belangrijkste inzichten uit de workshops: 

  • Governance & Organisatie
    Deelnemers ontwierpen hun “ideale governance” en reflecteerden op het verschil tussen IST en SOLL. Belangrijke uitkomsten:

    - Governance moet het leerproces ondersteunen.
    - Structurele financiering voor lerende netwerken is cruciaal.
    - Informele en formele structuren kunnen helpen systeemknelpunten te agenderen.
     

  • Differentiëren op (sub)populaties
    Via het “moddergooien” van doemscenario’s leerden deelnemers wat er misgaat zonder differentiatie. Inzichten:

    - Lef is nodig om keuzes uit te leggen.
    - Impactgericht werken vraagt kennis van je doelgroep én moed om te prioriteren.
    - Concrete voorbeelden zijn nodig om het écht werkbaar te maken.
     

  • Monitoring, kennis en datagedreven werken & Lerend Vermogen
    Aan de hand van user stories en Learning Performance Indicatoren (LPI’s) onderzochten deelnemers hoe je leerprocessen zichtbaar en stuurbaar maakt. Inzichten:

    - User stories leiden tot verdiepend gesprek over taken en rollen.
    - Reflectie op knelpunten moet structureel ingebed worden.
     

  • Bekostiging, Financiering & Contractering
    Via een rollenspel ervoeren deelnemers de complexiteit van duurzame bekostiging. Belangrijke lessen:

    - Praten over inhoud is niet genoeg – de echte knelpunten liggen in het systeem.
    - Huidige oplossingen richten zich vaak op optimalisatie, niet op transformatie.
    - Er is behoefte aan een andere taal en gezamenlijke visie op duurzame bekostiging. 

  Afsluiting
  De dag werd afgesloten met een terugkoppeling van acties per workshop. Deze acties worden door de DSV’s opgepakt. Ook werd het belang van doorpakken op systeemknelpunten en het structureren van leerprocessen benadrukt. 

  Tot slot is er op verzoek van de deelnemers een handreiking voor LPI’s en user stories ontwikkeld, zodat deelnemers dit in hun eigen regio kunnen toepassen.

  Download de presentatieslides van de Actieleerdag hier

  Bekijk hier een visueel verslag van de Actieleerdag

  Download de handreiking 'Leren monitoren met LPI's'

   

• Workshop Actieleerdag - 13 oktober 2025

  Met iets meer dan 70 aanwezigen startten we op maandag 13 oktober de actieleerdag voor de IZA-regio’s. Een van de programmaonderdelen was een workshop over de bouwsteen Financiering, bekostiging en contractering.

  De workshop bestond uit twee delen: 

  1. in gesprek over tijdelijke financieringsuitdagingen, en
  2. dromen over duurzame bekostiging. 

  We trapten af met een inleiding van Bettine Pluut waarin we benadrukten dat het belangrijk is altijd te beginnen bij de bedoeling. We werken vanuit een nieuwe bedoeling aan een andere kijk op gezondheid: we lossen vraagstukken niet meer (alleen) op met zorg, maar juist ook met welzijn, sociale interventies en gemeenschapskracht. Dat vraagt om andere manieren van bekostiging. 

  Vervolgens hebben we begrippen verhelderd, om zo een gezamenlijke taal op deze bouwsteen te creëren:

  • Financiering: dit gaat over waar het geld vandaan komt en hoe ‘de taart’ is opgebouwd.
  • Bekostiging: dit gaat over hoe we de financiële middelen besteden en dus ‘de taart’ verdelen.
  • Contractering: dit gaat over hoe en welke afspraken je maakt en waar je die vast legt.

  Daarna gingen we in gesprek over 4 veelgehoorde uitdagingen in tijdelijke financiering:

  1. Kassiersfunctie: wie is kassier en welke verantwoordelijkheden kun je bij de kassier(s) beleggen?
  2. Een niet-gehonoreerde transformatieplan: er ligt wel een plan, maar er zijn geen tijdelijke middelen meer: hoe ga je verder?
  3. Geen betaaltitel: er is geen (domeinoverstijgende) betaaltitel voor een nieuwe manier van werken. Wat is dan wijsheid?
  4. BTW-vraagstuk: Gemeenten “detacheren” projectleiders en moeten volgens juristen BTW rekenen over deze inzet. Het begrote bedrag is echter exclusief BTW. Gemeenten kiezen hierop verschillende werkwijzen: minder uren inzetten om niet boven de begroting te komen en gemeenten die kosten boven de begroting neerzetten onder de noemer ‘onvoorzien’.

  In de ruimte hingen flap-overs met op elke flap één van de uitdagingen. De deelnemers verspreidden zich in 3 groepen over de flappen en gingen in gesprek over oplossingen: welke goede voorbeelden, ideeën of tips wil je meegeven op deze uitdaging? De belangrijkste inzichten en oplossingen schetsen we hieronder:

  Kassiersfunctie:
  3 concrete voorbeelden die laten zien dat regio’s andere keuzes maken:

  • Kassiersfunctie bij 1 organisatie per sector (kassier ziekenhuizen, GGZ, VVT, eerstelijn,gemeenten) en de regio-organisatie (voorbeeld RIGA)
  • Kassiersfunctie bij 1 organisatie voor alle zorgaanbieders en 1 organisatie voor alle (voorbeeld RIGA) gemeenten en welzijnspartijen (voorbeeld Noord- en Middenlimburg)
  • Een regioportemonnee, waarin alle partijen een percentage aan financiering inbrengen, op basis van omzet, gecombineerd met 1 kassier voor IZA-SPUK. Openstaande vragen hierbij:
    • Is het vrij besteedbaar?
    • Aanbestedingsregels?

  Aanvullende behoeften bij dit vraagstuk zijn:

  • Helderheid over lichte accountantscontrole voor ZonMw-subsidie
  • Inzicht in samenwerkingsovereenkomsten van andere regio’s

   

  Niet-gehonoreerde transformatieplannen:

  • Bestuurlijk draagvlak creëren voor het vervolg, inclusief afspraken over het zelf bekostigen (in-kind)
  • Externe hulp inschakelen bij prioritering op vervolgstappen
  • Met een kleiner aantal initiatieven of ‘light-versies’ verder
  • De verzekeraar betrekken en bijvoorbeeld samen naar de NZa stappen
  • Bestaande (transformatie)middelen / potjes herverdelen
  • Nieuwe kansen (zonder verantwoording op KPI’s) zien en aangrijpen
  • Naar de samenhang binnen het regioplan kijken en daarop versterking zoeken
  • Een impactanalyse maken voor een afwegingskader: waar gaan we nu mee verder?
  • Andere transitiemiddelen benutten, zoals bijvoorbeeld SPUK DOS of O&I middelen (deze zijn nu voor eerstelijn met huisartsen, maar over 2 jaar breder te benutten)
  • Van het plan een experiment maken via de experimentenregeling
  • Kijken of het plan te scharen is onder de vanuit het BO IZA geprioriteerde onderwerpen: mentale gezondheidsnetwerken, zorgcoördinatie, spreiding & concentratie, verbinding zorg-sociaal domein
  • Partnerschap tussen VWS en de regio’s opzoeken en benutten
  • Stelling: er is voldoende geld, echter onvoldoende flexibel in te zetten > ontschotten, innovatief inkopen, aan de slag met sturingsinnovatie.

   

  Geen betaaltitel

  Niet werken aan nieuwe betaaltitels: dit werkt verkokering in de hand en is geen duurzame oplossing

  Wat wel:

  • Op zoek naar bestaande betaaltitels die wel ruimte bieden, zoals coördinatie vanuit Organisatie & Infrastructuur
  • Nieuw hokje (gedeelde bekostigingsvormen) creëren, denk bijvoorbeeld aan het verloskundig samenwerkingsverband (VSV).
  • Co-creatiemethodieken toepassen in het ontdekken van nieuwe oplossingen

   

  BTW-vraagstuk

  • Het aapje niet op je schouder nemen maar escaleren naar bestuurders en legitimatie zoeken op de samenwerkingsintentie
  • De kassier geeft aan waarop je vanuit de samenwerking geen BTW nodig acht
  • Leidraad op zorgakkoorden.nl nalezen
  • Het in een samenwerkingsprincipe zoeken: werken met de spelregel: je mag geen problemen aandragen, maar alleen oplossingen, want het gaat vaak niet passen binnen kaders en dan moeten we toch door

  Droomgovernance met passende bekostiging
  Nadat we oplossingen voor tijdelijke financieringsuitdagingen hebben gevonden, gingen we dromen over een governance voor duurzame financiering. We startten met inspiratie door een overzicht van verschillende vormen van bekostiging en governance, elk met een steeds grotere mate van collectiviteit.