Sessie 10: Medicijnen uit medicijnen

Voor meer dan 1500 geneesmiddelen was er het afgelopen jaar een tekort, wat 4 miljoen Nederlanders heeft geraakt. Aan de andere kant gooien we 400 kilo geneesmiddelen per dag weg en dat kost ook honderden miljoenen. Deze cijfers hebben geen direct verband, maar er lijkt hier toch iets te doen te zijn. Preventie is het belangrijkst maar vandaag kijken we naar waar in de keten geneesmiddelen over blijven en we gaan oplossingen bedenken hoe we dat kunnen verminderen. 

Het onderwerp sluit aan bij de opkomende subsidieoproep ‘Medicijnen uit Medicijnen’ waarin ZonMw en NWO samen op zoek gaan naar projecten die in een tijd van schaarste van geneesmiddelen kunnen leiden tot het duurzamer omgaan met geneesmiddelen en grondstoffen voor geneesmiddelen. Het doel van deze sessie is kennisuitwisseling over het probleem en het aandragen van mogelijke oplossingen voor een meer duurzame en kosteneffectieve gezondheidszorg.

Geneesmiddelenketen

Na een korte introductie gaan de deelnemers in kleine groepjes inventariseren waar in de geneesmiddelenketen de geneesmiddelen overblijven. In de zaal hangen twee grote posters van de gehele geneesmiddelenketen, van productie door de fabrikant tot gebruik door de patiënt. Op verschillende plekken in deze keten blijven geneesmiddelen achter die we mogelijk ergens anders weer kunnen gebruiken. De groepen discussiëren waar zij die momenten ervaren en de uitkomsten worden op post-its geschreven en op de posters geplakt bij de juiste stap in de geneesmiddelenketen. Vervolgens wordt alle input plenair besproken.

Verspilling op veel plekken

Uit de discussie komt naar voren dat verspilling op allerlei punten kan voorkomen. Bij de productie van geneesmiddelen (door onder andere  vervuiling van grondstoffen of defecten) of bij de groothandel (door beschadiging van verpakkingen). Maar ook aan de kant van de apotheek, bij aflevering van geïndividualiseerde geneesmiddeldistributievormen (GDV) zoals medicatierollen, bij aflevering van kleinere eenheden dan de standaard verpakkingsgrootte, door geneesmiddelen die verplicht op voorraad moeten liggen en door de beperkte houdbaarheid van geneesmiddelen. En dan nog gezien vanuit de voorschrijver, wanneer er ‘uit de pen’ wordt voorgeschreven terwijl een geneesmiddel niet meer door standaarden zoals de NHG-richtlijnen wordt aangeraden of als medicatie is gegeven voor een specifieke bijwerking maar de behandeling niet stopt als de klachten voorbij zijn.

Op zoek naar oplossingen

Na deze inventarisatie gaan de groepjes weer aan de slag. Deze keer denken zij na over oplossingen voor de aangedragen redenen van verspilling. Er wordt onderling gediscussieerd en vervolgens volgt weer plenair een terugkoppeling.

Er is een groep die graag zou zien dat fabrikanten de verpakkingsgroottes aanpassen aan de (Europese) richtlijnen. Er wordt zowel vanuit de fabrikant als vanuit de registratieautoriteiten hierop aangevuld wat de barrières en kansen hierbij zijn. De fabrikant ziet de noodzaak om te werken met standaardisatie, dus verpakkingen die voor meerdere landen geschikt zijn. De voorschrijvers zien juist graag verpakkingsgroottes die zijn afgestemd op de (Nederlandse) richtlijnen. In het kader van benodigde flexibiliteit lijkt men een kans te zien in de inzet van een Europese, Engelstalige verpakkingen. Er ligt een initiatief om hiervoor een pilot uit te voeren. Aanvulling uit de zaal is dat het dan wel van belang is dat bij uitgifte de benodigde informatie over het geneesmiddel wordt meegeven aan de patiënt in de juiste (en begrijpelijke) taal.
Als laatste wordt voor dit specifieke onderwerp aangevuld dat er een mooi voorbeeld is vanuit onze buren. In Duitsland zijn er namelijk richtlijnen voor verpakkingsgroottes in 3 eenheden die gelden voor de gehele branche: starten, voortzetten en chronisch gebruik. Is het een idee om deze Duitse ‘pünktlichkeit’ over te nemen?

Een andere groep draagt aan dat het mooi zou zijn als binnen ziekenhuizen en apotheken wijziging van beleid zou plaatsvinden om het opnieuw innemen en weer uitgeven van geneesmiddelen mogelijk te maken. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door inzet van temperatuurregistraties bij temperatuurgevoelige medicaties. De Falsified Medicines Directive lijkt echter flexibel gebruik van geneesmiddelen binnen een zorginstelling in de weg te staan. Hoe gaat de beroepsgroep daarmee om? Er wordt in ieder geval vanuit de beleidsmakers aangegeven dat er gewerkt wordt aan wetgeving voor heruitgifte van medicijnen op Europees niveau. Hier ligt dus zeker een kans.

Vervolgens wordt de optie besproken om op kleinere eenheden een vervaldatum te vermelden, in plaats van eenmalig op de rand van een strip. Als namelijk een deel van de strip wordt afgeknipt staat op het andere deel geen vervaldatum meer en moeten deze tabletten of capsules weggegooid worden. Vanuit de fabrikant wordt aangegeven dat dit een andere printtechniek vergt, dat daarvoor andere machines nodig zijn en dat het productieproces daarmee kostbaarder zal worden.

Andere kansen

Andere gebieden waarop kansen worden benoemd zijn: het bevorderen van therapietrouw, minder ver vooruit voorschrijven bij beperkte levensverwachting, kiezen voor een kleinere noodvoorraad in de zorginstelling of apotheek en beter overleg tussen apotheek en voorschrijver over de te maken keuzes. En natuurlijk het verbeteren van de leefstijl, want als er geen geneesmiddelen nodig zijn is er ook geen sprake van verspilling!

Afsluiting

De voorzitter pleit aan het eind van deze discussie voor een stukje lef. Er is vaak meer mogelijk dan men denkt en het is daarom van belang om met de verschillende stakeholders in gesprek te gaan zonder projectie van bepaalde aannames of verwachtingen: ‘Met een goed gesprek kunnen we een eind kunnen komen en een beetje lef kan geen kwaad in het leven.’

De echte afsluiter is de aankondiging van de subsidieoproep ‘Medicijnen uit medicijnen’. Deze gaat naar verwachting open in juni 2025: KIC - Missie 24/27 - Medicijnen uit medicijnen 2024 | NWO
Voor vragen: kic-medicijnen@nwo.nl