Preventieprogramma 7

Met de programmalijn Innovatie bieden we ruimte aan vernieuwing en versnelling binnen de hele kennisketen Van ontwikkeling tot en met benutting van kennis. Het doel is signaleren waar innovatie mogelijk is en vervolgens kansen voor vernieuwing en versnelling te creëren. Deze kansen worden gezocht in de gehele kennisketen: van ontwikkeling tot en met benutting van kennis.

Vernieuwing wordt gezocht in onderzoek naar nieuwe determinanten en aangrijpingspunten voor preventie, in innovatieve samenwerkingsvormen en in nieuwe onderzoeksmethodologie.

De inhoudelijke focus van de programmalijn wordt in afstemming met de programmacommissie en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) gekozen.

Er wordt aansluiting gezocht met Volksgezondheid Toekomst Verkenning, beleid van VWS, het Nationaal Preventieakkoord en de Kennisagenda Preventie Samen Gezond Leven. Hierin staan thema's zoals: mentale gezondheid, governance, bekostigingsvraagstukken en gebruik van data.

Bekijk ook de projecten en rondes uit de programmalijn Innovatie uit het Preventieprogramma 2019-2022

Het doel van deze programmalijn is het vergroten van de impact van kennis in de preventiepraktijk. Het gaat hierbij om het gebruik en de implementatie van bestaande aanpakken en (bewezen effectieve) interventies. Naast het stimuleren dat kennis in de praktijk wordt benut, wordt ook onderzoek gestimuleerd naar welke implementatiestrategieën wanneer en in welke context werken.

In de verschillende subsidierondes staan kennisbenutting en samenwerken in de praktijk centraal. Op het gebied van preventie is deze praktijk heel divers; professionals vanuit verschillende expertises werken samen aan de gezondheid van burgers. Om de kennis op passende wijze aan te bieden aan professionals, zijn er subsidierondes gericht op:

• Gemeenten
• GGD'en
• (zorg)praktijk
• opleidingen

Deze programmalijn legt prioriteit bij:

• Burgerparticipatie en burgerinitiatief
• Preventie infrastructuur over de domeinen heen
• Lerende professionals

Mentale gezondheid | Bekijk de implementatie-impuls Mentale gezondheid

Bekijk ook de projecten en rondes uit de programmalijn Kennisbenutting en implementatie uit het Preventieprogramma 2019-2022.

Met de programmalijn Effectiviteitsonderzoek stimuleren we onderzoek naar de effectiviteit en doelmatigheid van preventieve interventies. Het gaat hierbij om brede effectiviteit en doelmatigheid in de (zorg)praktijk én de maatschappelijke kosten en baten van preventie die ook buiten de zorg optreden.

Voor het optimaal benutten van de kennis over effectiviteit van interventies wordt in deze ronde gewerkt met interventies uit relevante interventiedatabanken, zoals het RIVM (interventiedatabase Gezond en Actief Leven), Movisie (databank Effectieve sociale interventies), de GGD’en (GGD Appstore) en het NJi (databank Effectieve Jeugdinterventies).

Deze programmalijn legt de prioriteit bij:

• De effectiviteit van de integrale aanpak. Een integrale aanpak richt zich op verschillende factoren: het individu (gedrag), de leefomgeving én vergt maatregelen op meerdere domeinen. Hieronder vallen ook effectiviteitsonderzoek naar systeemtheoretische aanpakken om systeem- of cultuurveranderingen te bereiken, nieuwe vormen van samenwerking tussen verschillende (zorg)partijen en interventies op het snijvlak van leefstijl en het sociaal domein.
• Het toepassen van alternatieve onderzoeksmethoden op het effectiviteitsonderzoek, zoals kwalitatieve methoden en actieonderzoek, in plaats van de traditionele randomized controlled trial (RCT).
• Thema’s en doelgroepen waarvoor nog onvoldoende kennis over de effectiviteit van interventies beschikbaar is én waarvan de praktijk aangeeft daar behoefte aan te hebben. Roken, alcohol, overgewicht, leefomgeving, waaronder voedselomgeving, en mentale gezondheid blijven belangrijke thema’s die in samenhang worden onderzocht. Het verkleinen van gezondheidsverschillen blijft een belangrijke doelstelling van het hele programma. Daarom ligt de focus in het programma ook op groepen in een kwetsbare positie.

Alcoholpreventie | In juli 2024 zijn 10 projecten aan de slag gegaan met onderzoeksthema’s en kennisvragen uit de Kennisagenda Alcoholpreventie 2023. Met als doel: wetenschappelijke kennis opbouwen op het gebied van alcoholpreventie

Integrale aanpak in preventie | in juni 2024 zijn 8 projecten aan de slag gegaan met Complexe gezondheidsvraagstukken vragen om een integrale benadering. Ze onderzoeken hoe effectief de integrale aanpakken zijn in preventie.

Het deelprogramma Vroege Opsporing richt zich op de vroegtijdige opsporing van ziektes, aandoeningen of risicoindicatoren bij de gezonde burger. Wij stimuleren de optimalisatie van de huidige bevolkingsonderzoeken naar kanker en de ontwikkeling van nieuwe screeningsprogramma’s. Dit doen wij door middel van 3 onderzoeksthema’s:

Thema 1: Risicostratificatie 
Op dit moment zijn de bevolkingsonderzoeken en de uitnodigingen, gebaseerd op geslacht en leeftijd. Door meer of minder te screenen op basis van een risicoprofiel, kunnen risico’s en nadelen van screening mogelijk verminderd worden. Hiervoor moet de effectiviteit van risicostratificatie en de acceptatie hiervan goed onderzocht worden. 

Thema 2: Bereik, geïnformeerde keuze en toegankelijkheid 
Het is van groot belang om de gezonde burger in staat te stellen eigen keuzes te maken op het gebied van screening. Hierbij speelt de toegankelijkheid van de bevolkingsonderzoeken, de manier waarop de burgers bereikt worden en de informatie die zij ontvangen om een geïnformeerde keuze te kunnen maken een grote rol.

Thema 3: Innovatieve technieken 
De inzet van innovatieve technieken kan bijdragen aan verbeterde effectiviteit, vermindering van nadelen en/of een verbeterde efficiëntie.

Het is altijd van belang dat onderzoeken relevant zijn voor de maatschappij en dat de doelgroepen betrokken worden. Het deelprogramma Vroege Opsporing werkt daarom met een Maatschappelijk Panel, hierin zijn verschillende maatschappelijke organisaties en patiëntverenigingen vertegenwoordigd. Het panel bewaakt vanaf het begin de betrokkenheid en belangen van de doelgroepen. 

In het vorige Preventieprogramma (2019 – 2022) heeft ZonMw nauw samengewerkt met het RIVM-Centrum voor Bevolkingsonderzoek. Ook nu wordt deze samenwerking voortgezet. Het deelprogramma sluit daarnaast aan bij de ontwikkelagenda van het RIVM en ministerie van VWS en de thema’s en doelen geformuleerd in de Nederlandse Kanker Agenda. In de Nederlandse Kanker Agenda is Vroege Opsporing van kanker één van de vijf uitgelichte doelen. 

Bekijk ook de projecten en rondes van het deelprogramma Vroege Opsporing uit het Preventieprogramma 2019 – 2022 en de pagina Vroege opsporing door screening en bevolkingsonderzoek

Binnen de subsidieoproep Vroege Opsporing Open Ronde 2024–2025, onderdeel van het Preventieprogramma 2023–2026 zijn 12 veelbelovende projecten gehonoreerd. De meeste projecten starten in december en duren 2 tot 4 jaar. Met deze projecten werken we aan nieuwe kennis en inzichten over hoe screening en bevolkingsonderzoek verder kan worden verbeterd.

Voorzitter

• H. (Henk) Garretsen

Commissieleden

• G. (Gera) Nagelhout
• M. (Maria) Jansen
• E. (Erik) Buskens
• J. (Jaap) de Graaf
• G. (Gerjan) Navis
• H. (Heleen) Riper
• Prof. Dr. F.H. (Frans) Rutten
• Dr. F. (Femke) van Nassau
• Dr. G.A. (Ardine) de Wit
• Dr. C.J. (Karine) van ’t Land

Waarnemers

• S.M. (Susan) Potting, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
• G.D. (Trudy) van Dijk, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
• M. (Maurice) Nijstad, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
• M.A. (Martine) Ruijters, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
• A. (Anja) Zantinge, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
• B. (Birgitte) Blatter, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
• A. (Annelies) Dijk-Stroeve, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

Secretaris

• J. (Jet) Goppel, ZonMw

Voorzitter

• Em. prof. dr. ir. M. (Maria) Jansen

Vice-voorzitter

• Prof. dr. E. (Erik) Buskens

Leden

• Prof. dr. N.H. (Niels) Chavannes
• Dr. R. (Richard) Heijink
• Dr. F. (Frank) den Hertog
• Prof. dr. J.L.W. (Hans) van Kippersluis
• Dr. K. (Karine) van ’t Land
• Prof. dr. L. (Lilian) Lechner
• Em. prof. Dr. G.J. (Gerjan) Navis
• Dr. M.M. (Maartje) van Stralen

Waarnemers

• G.D. (Trudy) van Dijk, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Programmamanager

• M. (Maarten) Beijer

Per subsidieronde wordt een afweging gemaakt wie onderdeel is van de beoordelingscommissie.

 Voorzitter

• Dr. C.J. (Karine) van ’t Land

Vicevoorzitter

• Dr. F. (Femke) van Nassau

Leden

• M.J. (Marian) van den Brink
• Dr. B.G.M. (Berna) Sol-de Rijk
• Prof. Dr. M. (Michel) Wensing
• A. (Annemieke) van der Zijden
• R. (Renske) van der Zwet  
• M. (Margriet) de Jager
• P. (Paul) van der Velpen
• Prof. Dr. E. (Emelien) Lauwerier

Waarnemers

• Dr. J. (Djoeke) van Dale, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
• G.D. (Trudy) van Dijk, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
• M. (Maurice) Nijstad, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Programmamanagers

• P. (Pauline) Mourits

Programmasecretaris

• N. (Nienke) van Velzen

Voorzitter

• J. (Jaap) de Graaf

Vicevoorzitter

• Prof. dr. H. (Heleen) Riper

Commissieleden

• Prof. dr. C. (Catherine) Bolman
• Dr. G.A.J. (Gerdine) Fransen-Kuppens
• Dr. J. (Jannet) de Jonge
• Prof. dr. A. (Jos) de Keijser
• Dr. J. (Janneke) Metselaar
• Dr. I.J.M. (Ivo) Smeele
• Dr. ir. S. (Stefanie) Vandevijvere
• Dr. A (Anke) Oenema
• Prof. dr. M. (Matty) Crone
• R. (Romy) Santpoort
• Dr. R. (Roos) Pijpers

Waarnemers

• Dr. J. (Djoeke) van Dale, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
• G.D. (Trudy) van Dijk, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
• M. (Maurice) Nijstad, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
• G. (Guido) de Kort, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Programmamanagers

• J. (Janne) van der Klok

Voorzitter

• G. (Gera) Nagelhout

Vice-voorzitter

• Prof. dr. F.H. (Frans) Rutten

Commissieleden

• Dr. D.A. (Daan) van den Broek
• Prof. dr. A.H. (Koos) Zwinderman
• Prof. A.W. (Aad) van der Vaart
• Prof. dr. G.H. (Truuske) de Bock
• Prof. dr. S.J.H.M. (Bas) van den Putte
• Prof. dr. W. (Wendy) van Zelst-Stams
• Prof. dr. ir. G.J.S. (Geert) Litjens

Flexpool leden

• Dr. C.H.C. (Stans) Drossaert

Waarnemers

• Dr. M. (Marjolein) Harbers, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
• N. (Nina) Vlemmings-Oomen, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
• J.D. (Julianne) van der Berg, Gezondheidsraad

Programmamanager

• L. (Laurijn) Draaisma