Zorg en aandacht voor naasten helpt hen in het omgaan met de verdrietige situatie van een ziek familielid en kan hen na het overlijden helpen bij rouwverwerking. Het kwaliteitskader Palliatieve Zorg onderstreept de verantwoordelijkheid van zorgprofessionals in het ondersteunen van naasten voor en na overlijden van patiënten met een levensbedreigende ziekte. In de praktijk is de zorg voor naasten nog niet overal deel van het dagelijks handelen.

Er is geen gemeenschappelijk beeld over wat goede zorg voor naasten tijdens het ziekteproces van hun familielid (voorzorg) en goede zorg na het overlijden (nazorg) inhoudt. In het project Oog voor naasten, uitgevoerd door het consortium Propallia, worden handreikingen ontwikkeld voor zorgverleners en naasten over voor- en nazorg. De handreikingen richten zich in eerste instantie op naasten in ziekenhuizen en verpleeghuizen. 

Belang van goede zorg en ondersteuning

In de afgelopen periode zijn een internationale literatuurstudie, een e-enquête onder 379 zorgverleners, 6 focusgroep interviews (met experts, met zorgverleners uit ziekenhuizen en met zorgverleners uit verpleeghuizen) en 10 individuele interviews met naasten uitgevoerd. Het verzamelde materiaal geeft een goed beeld van wat experts, zorgverleners en naasten zelf verstaan onder goede voor- en nazorg. 

Een onmisbaar element van goede voorzorg dat door alle 3 de groepen werd genoemd, was informatieverstrekking over hoe een instelling georganiseerd is en wat zij naasten kan bieden rond het ziekte- en stervensproces van de patiënt. Tevens is het wenselijk dat de zorgverlener regelmatig informeert naar het welzijn van naasten en naar behoeften aan ondersteuning. Daarnaast naar welke vragen er leven, en aan wie deze gesteld kunnen worden. Ook voor zorgverleners zelf is dit van belang. Een verzorgende werkzaam in een verpleeghuis zegt hierover: ‘Het levert je heel veel op. Want als je de zorg voor de naasten goed hebt, dan wordt vaak ook de cliënt zelf die ziek is rustiger. Als die ziet dat er ook voor de naasten gezorgd wordt.‘ 

Door naasten werd verder het belang van goede zorg voor hun geliefde genoemd, en dat zorgprofessionals de vragen en twijfels van naasten hierover serieus moeten nemen. Naaste: “Ik kwam pas tot rust en kon pas loslaten, toen ik merkte dat ze door hadden dat mijn man zich beter voordeed, dan het echt met hem ging.” Voorzorg werd door zorgprofessionals over het algemeen als makkelijker uitvoerbaar ervaren dan nazorg. Rond nazorg kwamen 3 vormen naar voren die als essentieel ervaren werden: een (telefonisch) contact moment kort na overlijden, de mogelijkheid tot een nagesprek enkele weken na overlijden, en informatie rond rouwverwerking en eventuele (professionele) ondersteuning hierbij. Zorgprofessionals en experts gaven verschillende belemmeringen aan voor het uitvoeren van deze zorg, zoals afwezigheid van beleid, tijd en financiën, maar ook het wegvallen van het contact met de naasten vanwege het overlijden van de patiënt. 

Handreikingen voor zorgverleners en naasten

De door de 3 groepen genoemde elementen van voor- en nazorg zijn verwerkt in handreikingen voor zorgverleners en voor naasten. De genoemde elementen passen in de lijn van de bestaande Pallialine richtlijnen voor mantelzorg en rouwzorg. Door vast te stellen wat - vanuit het perspectief van zorgverleners en naasten- minimale voor- en nazorg inhoudt en wat naasten zelf hier in kunnen doen, krijgen beide partijen concrete handvatten. Zorgverleners moeten door de instelling waar zij werken in staat gesteld worden om deze zorg te kunnen geven. Het ontwikkelen van organisatie- en zorgsetting specifiek beleid is daarom onmisbaar voor zorgprofessionals om met name goede nazorg te kunnen geven. 

Op dit moment vindt proefimplementatie van de handreikingen plaats in 5 verpleeghuizen en 3 ziekenhuizen in de regio Zuid-Holland Noord. Voor deze implementatie worden naast het beschikbaar stellen van handreikingen meerdere activiteiten ondernomen waaronder het creëren van draagvlak bij het management en scholing/training van zorgverleners. In 2019 volgen de resultaten van een evaluatie van de proefimplementatie. Aan de hand daarvan worden de implementatie-activiteiten geoptimaliseerd en zullen in juni 2019 verbeterde versies van de handreikingen worden opgeleverd. 

Marcella Tam (info@propallia.nl)

Meer informatie

Project 'Oog hebben voor naasten; ontwikkeling en implementatie van een handreiking ‘Voor- en nazorg rondom het sterven van een dierbare'

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website