Als een gehandicapte cliënt terminaal ziek is, moeten begeleiders een omslag maken in de zorg die zij geven. Zorgconsulenten palliatieve zorg kunnen daarbij ondersteunen. Een relatief nieuwe functie gericht op een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven en sterven.

Binnen de gehandicaptenzorg richten begeleiders zich vooral op het ondersteunen en activeren van cliënten met een verstandelijke of lichamelijke beperking. Door de toenemende levensverwachting neemt echter ook de vergrijzing binnen de groep mensen met een verstandelijke beperking toe. Met het ouder worden komen ook vaker ouderdomsklachten en chronische ziekten voor, die uiteindelijk tot de dood kunnen leiden. Dat vraagt om andere zorg.

Voorlichting en ondersteuning

Goede voorlichting over palliatieve zorg is daarom hard nodig, vindt verpleegkundige Mieke Kuipers die als zorgconsulent palliatieve zorg actief is bij Esdégé-Reigersdaal in Noord-Holland, een zorgorganisatie voor verstandelijk gehandicapten. Samen met collega Marja Oud probeert ze het lijden van cliënten die gaan sterven te verzachten door alle betrokken zorgverleners, familie en vrijwilligers te ondersteunen tijdens dit proces. ‘Als cliënten uiteindelijk gaan sterven, gaat het er vooral om dat begeleiders die periode voor die cliënten zo aangenaam mogelijk maken.’

Onderdiagnose en -behandeling

Er is in de gehandicaptenzorg veel sprake van onderdiagnose en onderbehandeling, vooral door communicatieproblemen, een late herkenning van een levensbedreigende aandoening en het niet herkennen van klachten en symptomen door zorgprofessionals. Goede voorlichting aan deze zorgprofessionals is daarom cruciaal.

Adviserende rol

Binnen Esdégé-Reigersdaal zijn Marja Oud en Mieke Kuiper door de jaren heen steeds meer betrokken geraakt bij het sterven van cliënten. Marja Oud vertelt: ‘Zelf was ik betrokken bij een aantal sterfgevallen en ook Mieke sprong vaak bij als adviserend verpleegkundige. Begeleiders en andere zorgverleners wisten ons daardoor steeds vaker te vinden als ze vragen hadden over cliënten in de stervensfase.’ In 2011 hebben ze beiden de scholing Zorgconsulent palliatieve zorg gevolgd. Tijdens deze scholing is veel aandacht voor het begeleiden, coachen en adviseren van collega’s aan het bed.

Onvoldoende kennis

Veel medewerkers in de verstandelijk gehandicaptenzorg hebben geen verpleegkundige achtergrond. Daardoor zijn er mogelijk onvoldoende kennis en vaardigheden aanwezig om optimale palliatieve zorg te verlenen als dat nodig is. Een speciaal daarvoor opgeleide zorgconsulent palliatieve zorg kan zorgverleners ondersteunen bij het proactief plannen en verlenen van palliatieve zorg. En fungeert daarbij vooral als klankbord, coach, adviseur of bemiddelaar die alle zorg coördineert die in de laatste levensfase nodig is.

Eisen en taken

Verpleegkundigen op niveau 4, 5 of master met enige ervaring in de zorg voor chronisch of terminaal zieken, komen in aanmerking voor de scholing Zorgconsulent palliatieve zorg. Deze zesdaagse scholing wordt verzorgd door het opleidings- en adviescentrum van Hogeschool Arnhem Nijmegen. Naast palliatieve zorg komen ook coaching- en communicatievaardigheden in de opleiding aan bod die zorgconsulenten ondersteunen bij hun taken.

Inleven en adviseren

De scholing gaf verpleegkundigen Kuipers en Oud de gelegenheid formeel de inzet van alle disciplines die bij een stervende cliënt betrokken zijn, te coördineren. Ze combineren hun deskundigheid op gebied van palliatieve zorg met hun werk als begeleider en verpleegkundige. ‘We leven ons elke keer opnieuw in wat een cliënt ervaart en nodig heeft rond het sterven. En juist omdat we niet met hun dagelijkse zorg belast zijn, vertellen cliënten ons gemakkelijker wat hen bezig houdt en wat ze belangrijk vinden.’

Emotionele band met cliënten

Mieke Kuipers benadrukt dat veel begeleiders jarenlang een band opgebouwd hebben met hun cliënten. Ook voor hen is het emotioneel als een cliënt gaat sterven. ‘Ze zijn bijvoorbeeld bang om de cliënt te zien doodgaan en willen precies weten hoe het sterfproces verloopt.’ Mede daarom proberen ze cliënten tot het einde toe in hun vertrouwde omgeving te houden. ‘Wij bieden in dat proces een luisterend oor en helpen begeleiders zich bewust te worden van de veranderingen bij de cliënt. Een ernstig zieke cliënt levert bij het team veel druk en zwaardere zorg op. Wij regelen dan een hoger zorgzwaartepakket en zoeken geschoolde vrijwilligers die extra aanwezig kunnen zijn voor de cliënt. Dat geeft het team en de cliënt rust.’

Meer informatie

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website