Een handleiding palliatieve zorg, checklist, laatste wensenboekje en een training voor vrijwilligers: slechts een paar van de hulpmiddelen die GGz Centraal ontwikkelde om de palliatieve zorg voor psychiatrisch patiënten goed en professioneel te organiseren. Een bijbehorende behandelmodule is nog in de maak en komt dit voorjaar beschikbaar. Wubbien Wesselink van GGz Centraal: ‘Ook mensen met een psychiatrische aandoening hebben recht op een mooi sterfbed.’

Wesselink is hoofd van het programma Psychiatrie & Somatiek en tevens actief als Opleider verpleegkundig specialist ggz. Samen met beleidsmedewerker en verpleegkundig specialist Heidi de Kam is Wesselink de grondlegger van de eerste palliatieve unit voor GGz-patiënten in Nederland. Wesselink: De visie van GGz Centraal is dat de patiënt in zijn eigen afdeling kan sterven. Als dat niet mogelijk is, kan iemand op de palliatieve unit terecht. Ook als plaatsing in een regulier hospice problemen geeft, kunnen mensen met een psychiatrische aandoening, van andere instellingen of vanuit de thuissituatie, er opgenomen worden.

Unieke situatie

De unieke situatie bij GGz Centraal, met een palliatieve unit, is bij andere ggz-instellingen mogelijk minder snel haalbaar, meent Wesselink. ‘Wij hadden het voordeel dat we gebruik konden maken van de grootte van de organisatie in combinatie met de mogelijkheden binnen ons grote programma Psychiatrie & Somatiek. Daardoor konden we onze middelen flexibel inzetten en ons een aparte unit permitteren. Bij andere organisaties is dat mogelijk lastiger. Maar, een palliatieve unit is zeker niet de enige weg naar goede palliatieve zorg in een ggz-organisatie.’

Instrumenten palliatieve zorg

GGz Centraal heeft een aantal instrumenten ontwikkeld waarmee ook andere ggz-organisaties zonder palliatieve unit kunnen werken aan goede palliatieve zorg voor hun patiënten. Een van die instrumenten is de handleiding ‘Palliatieve zorg voor mensen met een psychiatrische stoornis’ die in samenwerking met ondersteuning van diverse organisaties is ontwikkeld. De handleiding beschrijft hoe organisaties met palliatieve terminale zorg binnen hun instelling kunnen starten met een werkgroep en het opstellen van een plan met heldere adviezen, doelen en randvoorwaarden.

Laatste wensenboekje

Een heel praktisch hulpmiddel waarmee GGz-organisaties eigenlijk direct aan de slag kunnen, is het laatste wensenboekje. In dit boekje noteert de begeleider samen met de patiënt de wensen, ideeën en gedachten die hij of zij heeft rond de dood. ‘Hierin kan iemand zijn laatste wensen kenbaar maken over bijvoorbeeld de zorg en de uitvaart. Dat kan gaan over de plaats waar iemand wil sterven, maar ook over de muziek bij de uitvaart of over welke bloemen iemand mooi vindt.’ Belangrijk is om er samen bij stil te staan, zodat als iemand ziek wordt en in de stervensfase belandt, díe zorg gegeven kan worden die aansluit bij de wensen van de patiënt.

Checklist palliatieve fase

Als verpleegkundig specialist ondersteunt De Kam afdelingen die te maken krijgen met het sterven van patiënten. Daarbij maakt ze gebruik van de checklist palliatieve zorg. Een instrument om de overgang naar de palliatieve terminale fase vast te stellen. ‘Samen met de hulpverleners nemen we de checklist door. Dat helpt hen stil te staan bij de situatie van de patiënt en de details rondom de medicatie en praktische zaken, zoals de beschikbaarheid en bereikbaarheid van familie. Ook wordt genoteerd of de inzet van vrijwilligers gewenst is en welke andere zorg- en/of welzijnsdisciplines in de terminale fase betrokken zijn.’ In de checklist staat ook de vraag of de patiënt specifieke wensen heeft voor de verzorging, eten en drinken en activiteiten.

De checklist ondersteunt het stellen van doelen in de behandeling en zorgt ervoor dat afspraken worden vastgelegd en dat alle mogelijkheden benut worden en geregeld zijn. De Kam ziet duidelijk de voordelen daarvan: ‘Het helpt in de bewustwording en het bijsturen van de reguliere zorg naar specifieke zorg in de palliatieve fase en maakt heel duidelijk wat wel en niet gewenst is voor de betreffende cliënt.’ Mooi neveneffect is dat ook de medewerkers van GGz Centraal hun wensen rond het sterven van cliënten nu meer uitspreken. ‘Daardoor wordt een overleden patiënt nu niet binnen een paar uur naar het mortuarium gebracht, maar blijft iemand soms nog dagenlang opgebaard in zijn of haar kamer. Daardoor kunnen ook de zorgverleners en andere patiënten in alle rust afscheid nemen.’

Inzet van getrainde vrijwilligers

Belangrijke plaats binnen de palliatieve zorg bij GGz Centraal hebben de vrijwilligers, stelt De Kam. ‘Deze leiden we samen met een opleider van Innova (instituut voor opleidingen, wetenschappelijk onderzoek en innovatie van GGz Centraal) op in een speciale training over palliatieve zorg voor de ggz.’ De training bestaat uit vier avonden inclusief een herhalingsbijeenkomst na een half jaar. ‘Het leren 'lezen' van patiënten is een belangrijk onderdeel van de training. Niet elke patiënt geeft even duidelijk aan wat ze nodig hebben in contact met zorgverleners en vrijwilligers. Daarom is het extra belangrijk dat vrijwilligers goed leren kijken naar wat patiënten prettig of juist niet fijn vinden.’

Levensboek als eerste stap

Een goede tip van Wesselink voor het nemen van een eerste stap richting de aandacht voor palliatieve zorg, is het werken met levensboeken. Binnen GGz Centraal wordt dit project mogelijk gemaakt met subsidie van het Fonds NutsOhra. Hierdoor leggen ervaringsdeskundige vrijwilligers nu samen met patiënten hun levensverhaal vast in een persoonlijk levensboek waarin de fase van de kindertijd, via de tijd van het jong-volwassen zijn en de middelbare leeftijd, tot de ouderdom wordt beschreven. ‘Een natuurlijke en mooie opstap om ook met het laatste wensenboekje te gaan werken.’

Andere geschikte goede voorbeelden

Andere goede voorbeelden geschikt voor de palliatieve zorg in de GGz:

Meer informatie

Meer informatie en de hulpmiddelen voor de organisatie van goede palliatieve zorg in de GGz zijn te vinden op de website van GGz Centraal www.ggzcentraal.nl door te zoeken op 'palliatieve zorg' en 'instrumenten palliatieve zorg'.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website