Wat werkt voor ontmoeting in de wijk?

Ontmoetingsplekken in (kwetsbare) wijken dragen bij aan een goede gezondheid. Inwoners kunnen hier andere inwoners ontmoeten en meedoen aan verschillende activiteiten. Ontmoeting draagt in die zin bij aan het terugdringen van gezondheidsachterstanden, aan het versterken van de sociale basis én een gezonde fysieke leefomgeving. En dat zijn 3 belangrijke pijlers uit het Gezond en Actief leven Akkoord. 

Vanuit programma’s als de Regio Deal creëren de gemeenten Amersfoort, Nieuwegein, Zeist en Utrecht ontmoetingsplekken in kwetsbare wijken. Maar niet alle doelgroepen maken hier gebruik van. 

‘Vooral vrouwen met een migratieachtergrond en tienermeiden (12-18 jaar) worden met de huidige ontmoetingsplekken minder bereikt. Daarom onderzochten we in dit project wat voor hen werkt’, vertelt Inès Youssef. Ze was projectleider en werkt als adviseur Gezonde Leefomgeving bij de GGD regio Utrecht. ‘We hebben kennis ontwikkelen over de behoeftes, knelpunten en randvoorwaarden voor deze 2 groepen inwoners. We vroegen hen waarom ze juist wel of niet een ontmoetingsplek bezochten, wat zo’n bezoek oplevert en of het hen helpt om meer in verbinding te komen met elkaar.’ 

Inès: ‘Ons project bestond uit een literatuurstudie en uit participatief actieonderzoek. Met de literatuurstudie zorgden we voor inzicht in wat er al bekend was over de werkzame elementen van ontmoetingsplekken in kwetsbare wijken en hoe deze werden gebruikt’.  

‘We hebben gekozen voor participatief actieonderzoek, omdat passende interventies in kwetsbare wijken vragen om maatwerk’ vervolgt Suzanne van der Geest, onderzoeker bij GGD regio Utrecht (GGDrU) en betrokken bij dit onderzoek. ‘Dit betekende onderzoek doen sámen met de praktijk en de resultaten daarvan ook terugkoppelen naar beleid. Samen met de wijkprofessionals en de 2 groepen inwoners onderzochten we de behoeften, knelpunten en randvoorwaarden rondom ontmoeting in de wijk. Dit deden we door samen met de deelnemers en de 2 groepen de wijken in te gaan en ontmoetingsplekken te bezoeken. We wilden natuurlijk ook de inwoners bereiken die tot nu dan nog geen gebruik hadden gemaakt van de ontmoetingsplekken. We zochten hen op en benaderde hen via professionals en andere bewoners uit de wijk’. 

‘Deelnemers reflecteerden op elkaars uitkomsten en we valideerden deze opbrengsten met professionals die dagelijks met de doelgroep te maken hebben. Op deze manier ontdekten we welke bevindingen context-specifiek zijn en welke generiek’. Gedurende de looptijd heeft dit project dit thema systematisch gevolgd, geëvalueerd en onderzocht. Dit thema was tot nu toe nog niet op die manier onderzocht.

De gemeenten (Amersfoort, Nieuwegein, Zeist, Utrecht), Provincie Utrecht en GGDrU zijn verbonden aan het Regio Deal-initiatief. Dit is een netwerk waarbinnen samen leren, reflecteren en kennisdelen centraal staat. Daarnaast was ook de Universiteit Utrecht aangesloten als partner. Het Louis Bolk Instituut (LBI) en GGDrU voerden het onderzoek gezamenlijk uit. LBI nam hierin het voortouw en was hoofduitvoerder van het onderzoek. Een onafhankelijke procesbegeleider van Movisie waarborgde de samenwerking. 

Dit project was 1 van de 10 projecten uit onze ronde Ontwikkelen van kennis over een gezonde leefomgeving in kwetsbare wijken en gebieden. Hierin ontwikkelden gemeenten, GGD-en en onderzoekers samen praktijkgerichte kennis. 3 van deze 10 projecten hebben zich ingezet op het systematisch volgen, evalueren en onderzoeken van de effecten en leerzame elementen. Ze zochten antwoorden op vragen zoals: Hoe is het project verlopen? Wat was de werkwijze van de onderzoekers? Wat hebben zij wel of niet kunnen meten?

Gemeenten en GGD’en werkten aan de doelen uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), met in het bijzonder een gezonde generatie in 2040. Met subsidie uit ons programma Gezonde Leefomgeving Integrale Aanpak (GLIA) werkten gemeenten en GGD'en samen in meer dan 50 projecten aan praktijkgerichte kennis over een gezonde leefomgeving. Met deze kennis kunnen gemeenten en GGD-en gezondheid meewegen bij het inrichten en beheren van de fysieke omgeving. GLIA zette in op de samenwerking tussen verschillende disciplines, domeinen en stakeholders.

Naast de 10 projecten die kennis ontwikkelden, zijn er ook 15 projecten die beleid ontwikkeld en uitvoerden en 30 korte impuls-projecten die praktijkvoorbeelden hergebruikten. GLIA was onderdeel van het bredere programma Gezonde Leefomgeving. Dat voerden ZonMw en RIVM samen uit in opdracht van het ministerie van VWS. 

Een gezonde leefomgeving is actueel én belangrijk. Het is een speerpunt voor beleidsmakers in het fysieke en sociale domein. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de Omgevingswet. Als onderzoeksfinancier van kennis verbinden wij beleid, praktijk, onderzoek en onderwijs met elkaar op het gebied van gezondheid. Op onze pagina Gezonde leefomgeving leest u hoe de leefomgeving positief kan bijdragen aan het fysiek, mentaal en sociaal welbevinden.