Gezondheid meenemen in de buitenruimte

'Bij de inrichting en het beheer van buitenruimtes liggen er kansen om gezondheid beter te integreren', vertelt Sven Beekers, projectlid Gezonde buitenruimte: richtlijnen vertaald naar eisen aan ontwikkeling, inrichting en beheer. 'Er is al veel kennis over hoe de buitenruimte kan bijdragen aan onze gezondheid, maar deze kennis is nog gefragmenteerd en niet concreet gevat in richtlijnen. Met dit project hebben we een belangrijke stap in die richting gezet. 

Gezondheid hoort bij het ontwikkelen, ontwerp en beheer van onze buitenruimte. Voor diverse onderdelen van de openbare ruimte bestaan al richtlijnen. Bijvoorbeeld voor de breedte van de weg en parkeren. Zonder duidelijke richtlijnen voor gezondheid, bestaat het risico dat gezondheid een sluitpost wordt. Door gebruik te maken van kennis uit het fysieke en sociale domein konden we praktische adviezen ontwikkelen. Deze dragen bij aan duurzame en haalbare verbeteringen in de huidige openbare ruimte en aan gezondheidsdoelstellingen van gemeentes. Hierbij gaat het zowel om gezondheid beschermende als gezondheid bevorderende richtlijnen die we hebben ingevuld met behulp van fysieke elementen. Denk hierbij aan groen- en watervoorzieningen.’’

'Dit ZonMw-project zette bestaande kennis om in concrete, praktisch toepasbare adviezen. Zo werd gezondheid meegenomen in de besluitvorming rond de ontwikkeling, het ontwerp en beheer van buitenruimtes', vertelt Beekers. 'Door met richtlijnen voor gezondheid te komen, kunnen gemeenten in overeenstemming met andere thema's een goede algehele afweging maken. We creëerden een breed toepasbaar format, zodat ook andere gemeenten hiermee aan de slag kunnen. We zien namelijk kansen voor gemeentes om beschikbare instrumenten effectiever te benutten, zowel in beleid als praktijk.'

‘In Capelle aan den IJssel werkten onderzoekers aan het vertalen van landelijke advieswaarden en -normen naar toepasbare richtlijnen,’ vertelt Linde Nouwens, regisseur Groen bij gemeente Capelle aan den IJssel. ‘Hiervoor spraken we met partners van de gemeente die dicht bij de inwoners staan. Denk aan Welzijn Capelle en Sportief Capelle. Verder sloten we aan bij samenwerkingen met bewoners die al bestaan vanuit het gemeentelijke Programma Buitenruimte. 

Als gemeente betrekken we bewoners actief met onze wijktours. Daarmee halen we buiten in de wijken inzichten en ideeën op die bijdragen aan een fijne buitenruimte. In wijkcafés hebben bewoners gezamenlijk bepaald welke acties en behoeften het meest urgent zijn. Die ideeën pakten de bewoners per wijk op samen met de gemeente en andere partners in de stad). Hierbij stonden ook gezondheid-bevorderende acties centraal. 

De richtlijnen voor de gezonde buitenruimte die nu in dit project zijn ontwikkeld, kunnen daarbij een fijn hulpmiddel zijn.  

Dit project was een samenwerking van: GGD in Capella aan de IJssel, Planterra, Bac2nature, Gemeente Breda, Academische Werkplaats Gezonde Leefomgeving en beleidsadviseurs (fysiek en sociaal domein).

Dit project was 1 van de 15 projecten uit onze ronde Toepassen van kennis over een gezonde leefomgeving. Hierin werken gemeenten, GGD'en en onderzoekers samen om het verschil te maken voor wijkbewoners. 4 van deze 15 projecten hebben zich ingezet op het groen(er) en aantrekkelijker maken van de omgeving. Bij elk van de projecten was inwonersparticipatie belangrijk. Bij alle projecten deden inwoners op verschillende manieren mee. Denk aan samenwerken, meebeslissen of inwinnen van advies. Ook zijn bij een aantal projecten bewonersinitiatieven betrokken.

Gemeenten en GGD’en werkten aan de doelen uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), met in het bijzonder een gezonde generatie in 2040. Met subsidie uit ons programma Gezonde Leefomgeving Integrale Aanpak (GLIA) werkten gemeenten en GGD'en samen in meer dan 50 projecten aan praktijkgerichte kennis over een gezonde leefomgeving. Met deze kennis kunnen gemeenten en GGD'en gezondheid meewegen bij het inrichten en beheren van de fysieke omgeving. GLIA zette in op de samenwerking tussen verschillende disciplines, domeinen en stakeholders.

Naast de 15 projecten die beleid ontwikkelden en uitvoerden, zijn er ook 10 projecten die kennis ontwikkelden en 30 korte impuls-projecten die praktijkvoorbeelden hergebruikten. GLIA was onderdeel van het bredere programma Gezonde Leefomgeving, dat ZonMw en RIVM samen hebben uitgevoerd in opdracht van het ministerie van VWS.