Kennisbundel: Samenwerken aan de gezonde leefomgeving
In meer dan 50 projecten werkten professionals bij gemeenten, GGD’en en andere partijen samen met inwoners en onderzoekers aan een gezonde leefomgeving. De opbrengsten vind je in deze kennisbundel. Ontdek praktische tools om in jouw gemeente of regio aan de slag te gaan. Domeinoverstijgend samenwerken én inwoners betrekken is daarbij van belang.
De kracht van samenwerken
De praktische kennis in deze kennisbundel is ontwikkeld voor en door gemeenten en GGD’en. Maar is ook interessant voor bijvoorbeeld woningcorporaties, adviesbureaus, projectontwikkelaars en bewonersinitiatieven. De opbrengsten laten zien hoe krachtig samenwerken is. Die samenwerking ligt op meerdere vlakken. Denk aan samenwerking binnen de gemeente (sociaal en fysiek/ruimtelijk domein), tussen gemeente en GGD, met inwoners. Maar ook door in samenwerking verschillende thema’s (zoals sociale omgeving, bewegen en spelen, hitte, groen, voedselomgeving) aan elkaar te verbinden.
De kennisbundel helpt je om:
- gezondheid structureel mee te nemen in beleid, ontwerp, inrichting en beheer van de leefomgeving
- intensief samen te werken tussen disciplines, domeinen, organisaties en met bewoners
- nieuwe kennis, werkwijzen en gezamenlijke leerervaringen te verankeren in gemeenten en GGD’en, zodat gezondheid vanzelfsprekend wordt meegewogen en beter onderbouwd is
Bekijk de kennisbundel
Lees, klik en blader door onze kennisbundel en ontdek praktische instrumenten en geleerde lessen. De bundel is interactief, dus je kunt volop doorklikken binnen het document. Voor de beste leeservaring kan je het beste de PDF opslaan op je eigen apparaat. Je kunt ook zoeken op trefwoorden via de zoekfunctie (CTRL + F).
Opbouw van de kennisbundel
We hebben de kennis in deze bundel gesorteerd op thema. Zo kan je snel en eenvoudig de informatie zoeken op het thema waar je interesse ligt. Ontdek inzichten, praktische instrumenten, inspiratie, geleerde lessen en handige tips.
- Over domeinen (pagina 5) - domeinoverstijgend samenwerken tussen sociaal en fysiek domein
- Met bewoners (pagina 14) - in gesprek gaan en samenwerken met inwoners
- Sociale omgeving (pagina 25) - over sociale cohesie en ontmoeten
- Bewegen en spelen (pagina 33) - over een beweegvriendelijke omgeving
- Hitte (pagina 41) - over schaduw, koele binnenruimte, watertappunten en routes
- Groen (pagina 48) - een breed palet aan ervaringen en adviezen
- Voedselomgeving (pagina 54) - gezonde opties makkelijk en beschikbaar maken
Ook vind je 3 duo-interviews uit de praktijk:
- Dorus Gevers en Lenneke Vaandrager vertellen over het inzetten op langdurige samenwerking tussen gemeenten, onderzoekers en bewoners (pagina 24)
- Marieke Dijkema en Moniek Zuurbier vertellen over lerend evalueren bij projecten en hoe dit vraagt om een brede blik en duurzame samenwerking (pagina 39)
- Maarten Hoorn en Hadewych Cliteur vertellen over scherper kijken naar samenwerking en haalbaarheid (pagina 60)
Deze kennisbundel is interessant voor iedereen die gezondheid mee wil nemen bij het inrichten van de fysieke leefomgeving.
Subsidie uit Gezonde Leefomgeving Integrale Aanpak
De praktische kennis in deze bundel is ontwikkeld voor en door gemeenten en GGD’en. Dat deden zij in meer dan 50 projecten die mogelijk zijn gemaakt met subsidie uit ons programma Gezonde Leefomgeving Integrale Aanpak (GLIA). In alle projecten is samengewerkt tussen het sociaal en fysiek domein én zijn inwoners betrokken.
Op onze programmapagina lees je meer over de verschillende ronden:
- 10 onderzoeksprojecten ontwikkelden kennis over een gezonde leefomgeving in kwetsbare wijken
- 15 onderzoeksprojecten hebben samen beleid ontwikkeld over het gezonder inrichten van de leefomgeving en hebben kennis toegepast in de praktijk
- 30 korte projecten hebben concrete verbeteringen gerealiseerd in de leefomgeving, aan de hand van praktijkvoorbeelden
- 1 project heeft de onderzoeksprojecten geëvalueerd en gemonitord
Breed programma Gezonde Leefomgeving
GLIA is onderdeel van het brede Programma Gezonde Leefomgeving (PGLO) waarin ZonMw en het RIVM samen hebben gewerkt, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. We hebben concrete handvatten ontwikkeld voor professionals om vanuit verschillende perspectieven te werken aan een gezonde leefomgeving.
De opbrengsten van ZonMw vind je in de kennisbundel. Hierin verwijzen we op pagina 61 ook naar de opbrengsten van het RIVM. Denk aan vuistregels (voor bewegen, ontmoeten en groen), handvatten om kosten en baten af te wegen en een basisset van indicatoren.
Op 28 januari 2026 organiseerden we de conferentie 'Gezonde leefomgeving: van inzicht naar actie'. In de publicatie Gezondheid in de leefomgeving: van kennis naar praktische handvatten vind je een terugblik op de conferentie én een overzicht van alle opbrengsten van PGLO.
Prioriteit gezonde leefomgeving
Een gezonde leefomgeving is actueel én belangrijk. Als onderzoeksfinancier van kennis verbindt ZonMw spelers uit verschillende domeinen en disciplines. Zo leidt onderzoek ook echt tot een bruikbaar resultaat in de praktijk. Op onze pagina Gezonde leefomgeving Gezonde leefomgeving lees je wat ZonMw nog meer doet op dit thema.