Multidisciplinaire consortia dementie

1 op de 5 Nederlanders krijgt een vorm van dementie. De ziekte is nog steeds niet te genezen of adequaat te voorkomen, en heeft een grote impact op de levenskwaliteit. Uiteindelijk overlijden mensen aan dementie. Het is na kanker en hart- en vaatziekten de meest voorkomende doodsoorzaak in Nederland.

Voor een doorbraak in de bestrijding van dementie én de zorg voor mensen met dementie, werken onderzoekers daarom intensief samen. Zij doen dit binnen de consortia van het Onderzoeksprogramma Dementie (OPD) van ZonMw. Ook zorgverleners, onderwijsinstituten, ervaringsdeskundigen, kennisinstituten en bedrijfsleven maken deel uit van deze consortia. Via het onderwijs bereikt nieuwe kennis snel de werkvloer. Consortia die ontstaan zijn vanuit andere onderzoeksfinanciers zijn ook terug te vinden in het onderstaande overzicht.

Binnen de onderzoeksconsortia vindt onderzoek plaats naar:

• werken aan het verbeteren van de kwaliteit van leven van mensen met dementie
• het behandelen, begrijpen, diagnosticeren en voorkomen van dementie

Fundamenteel onderzoek gaat over het ontwikkelen van kennis over de oorzaken en mechanismen die dementie veroorzaken. Het doel is om uiteindelijk behandelingen te kunnen ontwikkelen voor ziektes zoals de ziekte van Alzheimer, frontotemporale dementie, primaire progressieve afasie, posterieure corticale atrofie en Lewy body dementie. Het onderzoek vindt veelal plaats op moleculair en cellulair niveau.

Consortium: MODEM

MODEM (Mechanisms of Dementia) onderzoekt verschillende vormen van dementie. Denk hierbij aan de ziekte van Alzheimer (AD), fronto-temporale dementie (FTD), Lewy body dementie (LBD) en vasculaire dementie. De visie van MODEM is dat een beter begrip van de mechanismen in de hersenen de basis is voor het bestrijden van dementie. Zo kan het helpen bij het begrijpen van het verloop van de ziekte, de bescherming van de hersenen, het verbeteren van de diagnostiek of het ontwikkelen geneesmiddelen of therapieën.

Lees hier meer over MODEM of bekijk de projectpagina.

Projectleider: A.B. Smit

Samenwerkingspartners: Academisch Medisch Centrum (AMC), Vrije Universiteit Medisch Centrum (VUMC), Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), RadboudUMC, Maastricht Universitair Medisch Centrum+ (MUMC+), Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), Universiteit Utrecht.

Met onderzoek naar risicoreductie willen we meer kennis ontwikkelen over beïnvloedbare risicofactoren voor dementie, zoals leefstijl en gezondheidsgedrag, en op de rol van beschermende factoren. Het doel is zowel preventie van dementie als vertraging of vermindering van symptomen bij mensen die al met de ziekte leven.

Consortium: NDPI

NDPI (Nederlands Dementie Preventie Initiatief) wil mensen met een hoger risico op dementie helpen hun leefstijl te verbeteren. Mensen met een gezonde leefstijl krijgen minder vaak dementie dan mensen die ongezonder leven. NDPI wil onderzoeken of een ongezonder leven ook echt een oorzaak is van dementie, om vervolgens te bekijken of je met leefstijlinterventie de kans op dementie kan verkleinen.

Lees hier meer over NDPI of bekijk de projectpagina.

Projectleider: E. Richard

Samenwerkingspartners: Maastricht University, Alzheimer Centrum Limburg, Amsterdam UMC, Alzheimercentrum Erasmus MC, Alzheimer Nederland, GGD West-Brabant, Universiteit Groningen, Hersenstichting, InHolland, Radboud UMC.

Consortium: BIRD-NL

BIRD-NL (Beïnvloedbare Risicofactoren voor preventie van Dementie) onderzoekt welke preventiemaatregelen voor dementie het meeste effect hebben. En bij wie. Hun visie: dementie ontstaat niet van de ene op de andere dag, meestal is er een lange aanloopfase. Uit eerder onderzoek blijkt dat bij één derde van de mensen dementie voorkomen of vertraagd had kunnen worden met een gezonde leefstijl en goede gezondheidszorg. Daarom zet BIRD-NL in op het voorkomen van dementie.

Lees hier meer over BIRD-NL of bekijk de projectpagina.

Projectleider: dr. F.J. Wolters MD PhD

Samenwerkingspartners: Erasmus MC, Amsterdam UMC, Maastricht University, Pharos, Rijksuniversiteit Groningen, UMC Groningen, Erasmus Universiteit Rotterdam, BK-Waarneming, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, de Hersenstichting, Alzheimer Nederland.

Consortium: SPREAD+

Het consortium SPREAD+ inventariseert het aanbod van interventies én inventariseert de behoeften van verschillende groepen betrokkenen. Ze passen bestaande interventies en producten per doelgroep aan, zodat meer mensen er profijt van hebben. Bovendien vullen ze eventuele hiaten op met innovaties: nuttige producten en interventies die nog niet bestaan. 

Dit consortium wordt gefinancierd door Alzheimer Nederland en Health~Holland.

Lees hier meer over SPREAD+.

Projectleider: prof. dr. Marjolein de Vugt

Samenwerkingspartners: Alzheimer Centrum Limburg, RadboudUMC Alzheimer Centrum/ UKON, Universitair Netwerk Ouderenzorg UMC Groningen, Hogeschool Windesheim, Universiteit Tilburg, Trimbos Instituut, Alzheimer Centrum Amsterdam, Alzheimer Centrum Groningen, Expertisecentrum Pharos Hogeschool Zuyd, Hogeschool Utrecht, Hogeschool InHolland, Erasmus Alzheimer Centrum.

Consortium: QoLEAD 

QoLEAD (Quality of Life by use of Enabling AI in Dementia) is een project van 6 jaar ondersteund door NWO en Alzheimer Nederland waarin de brug wordt geslagen tussen kunstmatige intelligentie en warme zorg ten behoeve van mensen met dementie.

Onderzoekers richten zich binnen dit thema op het identificeren van biomarkers en het ontwikkelen van minder invasieve methoden om hersenschade en de vroege stadia van dementie op te sporen. Dit maakt een vroege diagnose en het volgen van ziekteprogressie en therapie-effect mogelijk, wat cruciaal is voor effectieve behandeling.

Consortium: ABOARD

ABOARD (A Personalized Medicine Approach for Alzheimer’s Disease) wil Alzheimer stoppen voor de dementie begint. De sleutel ligt in de stadia vóór dementie, waarbij een gepersonaliseerde aanpak vereist is en de persoon met (risico op) dementie aan het roer staat. ABOARD bundelt de krachten van meer dan 30 partners. Publieke en private partijen vanuit de gehele kennisketen werken samen: van academie tot zorginstellingen, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en bedrijven.

Lees hier meer over ABOARD of bekijk de projectpagina.

Projectleider: Prof. dr. W.M. van der Flier

Samenwerkingspartners: meer dan 30 partners, bestaande uit universiteiten, zorg- en kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en bedrijven. Alle vijf de Alzheimercentra zijn verbonden aan ABOARD.

Consortium: TAP-Dementia

De meest voorkomende oorzaak van dementie is de ziekte van Alzheimer (AD). Andere oorzaken zijn Vascular Cognitive Impairment, dementie met Lewy lichaampjes en frontotemporale dementie. Op het gebied van diagnostiek voor Alzheimer is al belangrijke vooruitgang geboekt, maar voor de andere vormen van dementie is nog veel te winnen. Het consortium TAP-dementia (Timely, Accurate and Personalized Diagnosis of Dementia) wil hier verandering in brengen.

Lees hier meer over TAP-DEMENTIA of bekijk de projectpagina.

Projectleider: prof. dr. W.M. van der Flier

Samenwerkingspartners: Alzheimercentrum Amsterdam, Amsterdam UMC locatie VUMC, Alzheimercentrum Erasmus MC, Alzheimer Centrum Limburg Universiteit Maastricht, RadboudUMC Alzheimer Centrum, Alzheimer Centrum Groningen UMC Groningen, UMC Utrecht, Amsterdam UMC locatie AMC, Vrije Universiteit Amsterdam, Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis, Kennisorganisatie Vilans.

Jonge mensen met dementie zijn mensen onder de 65 jaar met dementie, een groeiende doelgroep met vaak andere vormen van dementie dan ouderen. Het bevat fundamenteel en diagnostisch onderzoek dat specifiek op deze groep is gericht.

Consortium: YOD-INCLUDED

Het consortium YOD-INCLUDED (Young Onset Dementia) heeft als doel om meerdere kennisvragen van de wetenschapsagenda dementie op jonge leeftijd te beantwoorden. Hiermee werkt YOD-INCLUDED aan een tijdige herkenning van dementie op jonge leeftijd. Ook willen de onderzoekers het begrip van oorzaken, de diagnostiek, zorg en behandeling gedurende het hele traject van de fase van eerste symptomen tot en met de laatste levensfase verbeteren.

Lees hier meer over YOD-INCLUDED of bekijk de projectpagina.

Projectleider: dr. C Bakker

Samenwerkingspartners: RadboudUMC, Alzheimer Centrum, Alzheimercentrum Amsterdam, Alzheimer Centrum Limburg, Erasmus Alzheimer Centrum, Alzheimer Centrum Groningen, Hogeschool Leiden, de Erasmus Universiteit, Alzheimer Nederland, FTD Lotgenoten, Vilans, het Kenniscentrum Dementie op Jonge Leeftijd, De Waalboog, De Wever, Beweging 3.0.

Consortium: YOD-MOLECULAR

Met het YOD-MOLECULAR (Young-Onset Dementia: Mechanisms Of seLECtive vULnerability And their contribution to disease pResentation) consortium wordt onderzoek gedaan naar de oorzaken en herkenning van dementie op jonge leeftijd. Het YOD-MOLECULAR consortium maakt onderdeel uit het van NWO onderzoeksprogramma KIC 2020-2023 MISSION – Leven met Dementie.

Naast onderzoek richten we ons ook op de integratie van zorg, onderzoek en onderwijs binnen het dementieonderzoek. Het creëert strategieën, kaders en voorwaarden voor valorisatie, databeheer (zoals het gebruik van FAIRprincipes), Open Science, en patiëntenregistratie. Dit consortium zorgt voor samenwerking tussen verschillende consortia en zorgt voor een brede toepassing van de onderzoeksresultaten.

Consortium: DEMPACT

DEMPACT (dementie en impact) heeft als taak de maatschappelijke impact van alle onderzoekconsortia op het gebied van dementie te vergroten. Daarnaast is DEMPACT gericht op het in kaart brengen, organiseren en een stem geven van belangrijke partijen; mensen met dementie, hun naasten, burgers, professionals in zorg en welzijn, bedrijven en docenten. Met deze groepen willen ze een wederkerige relatie opbouwen. Dit alles om het gebruik van resultaten van onderzoek te vergroten. Omdat alléén gebruikte kennis echte waarde heeft.

Lees hier meer over DEMPACT of bekijk de projectpagina.

Projectleider: drs. M.M. Blom

Samenwerkingspartners: Pharos, Movisie, Vilans, Alzheimer Nederland