DEMPACT verbindt de OPD-consortia met de samenleving
Binnen het Onderzoeksprogramma Dementie (OPD) zijn verschillende consortia actief. Het ene onderzoekt hoe dementie ontstaat, het volgende ontwikkelt nieuwe diagnostische tests en weer een ander richt zich op kwaliteit van leven bij dementie. En dan is er het consortium DEMPACT: de verbindende schakel tussen de consortia én met de maatschappij.
Een goed huwelijk van verschillende consortiumpartners
De belangrijkste taak van DEMPACT is zorgen dat het onderzoek uit het OPD goed bruikbaar is in de samenleving. Dan is het natuurlijk van groot belang om te weten waar de samenleving behoefte aan heeft, weet Marco Blom, werkzaam bij Alzheimer Nederland en consortiumleider van DEMPACT. ‘Daarom bestaat het consortium DEMPACT uit een goed huwelijk van verschillende partners’, vertelt hij. ‘Zo hebben we via Movisie veel contact met gemeenten en het sociale domein, via Vilans met een breed scala aan zorgprofessionals, via Alzheimer Nederland met mensen met dementie, mantelzorgers én het algemeen publiek. De vierde partner, Pharos, rijgt hun kennis er dwars doorheen om ook in gesprek te gaan met de slechter bereikbare en daarmee ondervertegenwoordigde groepen. Zo hebben we de kennisbehoefte binnen Nederland goed in kaart, om deze te koppelen aan de plannen van de onderzoeksconsortia.’
Zorgen dat resultaten écht opgepikt worden
Want natuurlijk hebben de onderzoeksconsortia zelf ook ideeën over hoe zij de meeste impact kunnen maken in de samenleving. ‘Soms hoeven we dus ook minder te ondersteunen’, vertelt Blom. ‘Bijvoorbeeld als onderzoek vooral is gericht op medisch specialisten en neuropsychologen, zoals bij het consortium TAP-dementia. Dan liggen de contacten er al en spreken partijen allemaal dezelfde taal. Maar als het bijvoorbeeld gaat om impact maken in het sociale domein, dan wordt het terrein al onbekender. Door ons netwerk naar de consortia te openen en een brug te slaan, vergroten we de kans aanzienlijk dat resultaten écht landen en waarde toevoegen. Zo helpen we consortia bijvoorbeeld aansluiten bij bestaande initiatieven van gemeenten om een gezonde leefstijl te promoten. Dat is natuurlijk veel effectiever dan iets compleet nieuws ontwikkelen en apart introduceren.’
Gericht aansluiten bij het onderwijs
Verschillende consortia willen hun kennis ook laten landen bij de opleidingen voor toekomstige zorgprofessionals. Die opleidingen staan daar ook voor open, maar hebben tegelijkertijd te maken met een bestaand curriculum. Blom: ‘Daarom werkt DEMPACT ook met onderwijspartijen. Van docenten horen we welke informatie ze écht nodig hebben en voor welke specifieke lessen, om zo dicht mogelijk bij de eindtermen van de opleidingen te komen. En dan kom je vaak uit op heel andere lesvormen dan de consortia in de eerste plaats hadden bedacht. Die maken natuurlijk het liefst mooie lesmodules met daarin alles wat ze relevant vinden. Maar door ons contact met het onderwijs en partijen die lesprogramma’s maken, kunnen wij als DEMPACT veel gerichter advies geven.’
Kennis die past binnen het curriculum
De afgelopen jaren deed DEMPACT veel kennis op over effectieve inbedding van onderzoeksresultaten in het onderwijs. Bijvoorbeeld: als een consortium veel kennis naar de verpleegkundigenopleiding wil brengen, dan heeft het post-initiële onderwijs meer ruimte dan de basisopleiding. Willen onderzoekers hun kennis écht in de basisopleiding laten landen? Dan moeten ze zorgen voor korte boodschappen die makkelijk zijn in te passen.
Samen kennis uitdragen
DEMPACT is niet alleen een brug tussen de maatschappij en de afzonderlijke consortia, maar ook de schakel tussen de consortia zelf. ‘Veel van de consortia hebben bijvoorbeeld kennis te brengen naar de geheugenpoli’s en casemanagers dementie. We proberen dan natuurlijk de informatie richting die doelgroepen te bundelen. En het omgekeerde gebeurt ook’, vertelt Blom. ‘Toen de zorgstandaard dementie werd geactualiseerd, kreeg DEMPACT de vraag welke actuele kennis daarvoor relevant was. Dan benaderen we alle onderzoeksconsortia tegelijk, zodat zij al hun input kunnen geven. Zo werkte het ook bij een uitgave van de Consumentenbond: Wijzer over Geheugen. Hierin zijn de laatste inzichten van alle consortia meegenomen. Dus zo proberen we steeds de beschikbare expertise zo goed mogelijk in kaart te hebben en te matchen met vragen uit de praktijk.’
Nationale en internationale congressen
De meeste consortia beginnen nu aan het vierde jaar van hun onderzoek. Dat betekent dat er langzaam steeds meer publicaties en producten beginnen te komen. Om die resultaten aan de relevante doelgroepen en het grote publiek te presenteren, organiseert DEMPACT met de consortia verschillende sessies op nationale en internationale congressen.
Brede oriëntatie voor jonge onderzoekers
In navolging van het consortium ABOARD, dat hierin het goede voorbeeld gaf, organiseert DEMPACT speciale activiteiten voor jonge onderzoekers binnen het OPD. ‘Promovendi hebben ruim de tijd om hun kennis te vergroten en daar helpen we ze graag bij’, vertelt Blom. ‘Juist ook kennis over onderwerpen rondom implementatie, communicatie en stakeholder-engagement. Dus we nemen jonge onderzoekers mee op werkbezoeken naar maatschappelijke partners, en zorgen dat ze meerdaagse stages en trainingen kunnen doen. Denk aan een driedaagse training rond public affairs bij het ministerie van VWS. Daar krijgen ze inzicht in het speelveld van onderzoek en beleid: hoe breng je jouw onderzoek goed onder de aandacht? Vanuit ABOARD is een aantal onderzoekers op bezoek geweest bij Philips om te zien wat daar speelt. En vanuit andere consortia natuurlijk ook bij consortiumpartner Pharos om te leren over inclusiviteit. We vinden het belangrijk dat de nieuwe generatie onderzoekers een beeld krijgt van waar én hoe hun onderzoek gaat landen.’
Focus op vorm én inhoud
Een belangrijk uitgangspunt van DEMPACT is: kennis is pas van waarde als het wordt gebruikt. De afgelopen jaren bleek dat implementatie vaak beter lukt als de partners van DEMPACT ook actief deelnemen in de andere consortia. Dat is een les die het consortium meeneemt voor de toekomst. Blom: ‘Bij een vervolg van het OPD komt de nadruk nog meer te liggen op implementatie. Als DEMPACT-partners zouden wij daarom graag onderdeel uitmaken van de andere consortia. Vilans is nu bijvoorbeeld al met zogenaamde kennismanagers aangesloten bij verschillende consortia, en dat werkt heel productief. Movisie wordt op zo’n zelfde manier onderdeel van de consortia die zich richten op preventie en leefstijl: NDPI en BIRD-NL. Zo kunnen we met elkaar, actief de samenleving opzoeken met focus op vorm én inhoud. Als we daar op kleine schaal samen in optrekken, biedt dat een enorme meerwaarde voor latere, grotere vertaalslagen.’
Marco Blom geniet per 1 april 2026 van zijn pensioen. Vanaf die datum treedt Minke Kooistra, hoofd Wetenschappelijk Onderzoek bij Alzheimer Nederland in zijn voetsporen als projectleider van DEMPACT.
Inzet ZonMw tegen dementie
ZonMw stimuleert onderzoek en innovatie om antwoorden te vinden op complexe vraagstukken over dementie. We zetten ons breed in, in de strijd tegen dementie. We financieren wetenschappelijk onderzoek tot projecten die direct impact hebben op het dagelijks leven van mensen met dementie. Daarbij staan samenwerking en verbinding centraal. Dementie is namelijk een complexe aandoening, en onze overtuiging is dat we alleen gezamenlijk kunnen werken aan oplossingen voor dementie.