Klimaatverandering
Het veranderende klimaat heeft allerlei gezondheidseffecten. Hogere temperaturen en langere, hetere zomers leveren voor steeds meer mensen problemen op. Maatregelen om deze effecten tegen gaan (klimaatmitigatie), en maatregelen om ermee om te gaan (klimaatadaptatie) bieden kansen voor het bevorderen van de gezondheid.
Urgentie onderzoek naar gezondheidseffecten klimaatverandering
Klimaatverandering en klimaatmaatregelen hebben steeds meer invloed op onze gezondheid. Daarom is onderzoek naar deze effecten hard nodig. ZonMw liet de kennisagenda Klimaat en Gezondheid opstellen door de Universiteit Maastricht, Wageningen University & Research en het RIVM. In deze kennisagenda staan de belangrijkste kennishiaten. Met de programma’s Klimaat en Gezondheid en Klimaat en Gezondheid 2 en andere programma’s willen wij kennis ontwikkelen en toepasbaar maken.
Bekijk de interactieve infographic over de gezondheidseffecten van klimaatverandering
Waarom een integrale aanpak nodig is
Gezondheid krijgt nog te weinig aandacht bij de aanpak van klimaatverandering. Tegelijkertijd is er sprake van een stapeleffect. Hitte, pollen, en een slechte luchtkwaliteit komen vaak samen voor, en kwetsbare groepen hebben vaak meer last van deze effecten. Dit vraagt om een integrale aanpak. Dat betekent dat onderzoek, beleid en praktijk samenwerken.
Het GoHot-consortium richt zich op zo’n integrale aanpak. Dit consortium bouwt voort op 2 eerdere pilotprojecten van ZonMw, en het vertaalt kennis over de gezondheidsrisico’s van hitte en pollen naar concrete handvatten. Die moeten helpen om ziektelast te verminderen.
Hittestress
Hittestress is misschien wel een van de meest bekende en merkbare effecten van klimaatverandering op de gezondheid. Onder hittestress verstaan we negatieve gezondheidseffecten die ontstaan in een periode van aanhoudende hoge temperaturen. Welke effecten dit zijn en vanaf welke temperatuur deze optreden, verschillen per persoon. De negatieve gezondheidseffecten van hittestress kunnen fysiek, maar ook mentaal zijn.
Signalement 'Gezond blijven bij toenemende hitte'
Er is veel kennis over maatregelen tegen hitte in gebouwen en woningen. De uitdaging ligt vooral in de effectieve toepassing ervan en de verankering in beleid. Ons signalement ‘Gezond blijven bij toenemende hitte: kennis voor effectieve maatregelen’ geeft inzicht in hoe maatregelen beter kunnen worden ingezet bij, met en voor de mensen die ze het hardst nodig hebben.
ZonMw financiert verschillende hittestressprojecten. Deze projecten laten zien dat bescherming tegen hitte vraagt om verschillende maatregelen. Denk aan groen in de leefomgeving en schaduw, koelere binnenruimtes, watertappunten en aandacht voor het sociale aspect, zoals op elkaar letten. Gemeenten en GGD’en bereiden zich hierop voor met lokale hitteplannen, zoals in Rotterdam.
Samenwerken aan de gezonde leefomgeving
Warm aanbevolen
Hardenberg sociaal en klimaatbewust
Pollen en allergieën
Door hogere temperaturen komen sommige planten en bomen eerder tot bloei. Daardoor begint het hooikoortsseizoen eerder, en duurt het langer. Ook kan de totale hoeveelheid pollen toenemen. Daarnaast kunnen pollen sterkere allergische reacties veroorzaken en krijgen we te maken met andere soorten pollen door een veranderend klimaat.
Een van de door ZonMw gefinancierde projecten ontwikkelde een Bomenkompas. Dit kompas laat zien hoe allergisch verschillende bomen kunnen zijn. Het is bedoeld als hulpmiddel voor de praktijk. Projectleider Letty de Weger vertelt over het belang van diversiteit in beplanting voor mensen met hooikoorts.
Duurzame Zorg: Impact van zorg op klimaat
Ook de zorg heeft invloed op klimaat en milieu. Een project over duurzame zorg bracht de klimaat- en milieu-impact van zorg in een ziekenhuis in kaart. De onderzoekers keken naar veelvoorkomende zorgtrajecten op de spoedeisende hulp, operatiekamers en intensive care. Projectleider Hugo Touw vertelt over handelingsperspectief voor het verduurzamen van zorgprocessen op deze afdelingen.
Stad en platteland
Klimaatverandering beïnvloedt de gezondheid van inwoners van de stad en platteland op verschillende manieren. De gevolgen en oplossingen kunnen per gebied verschillen.
Stad
In stedelijke gebieden neemt de invloed van klimaatverandering op de gezondheid toe. Er is sprake van hittestress en veranderde waterkwaliteit en plantdiversiteit. Het project BENIGN onderzoekt met living labs in 3 gemeenten hoe blauwe en groene infrastructuur kan bijdragen aan een gezonde leefomgeving in de stad.
Platteland
Het project MANTRA verbindt oplossingen voor klimaatadaptatie met gezondheidsrisico’s en andere uitdagingen voor lokale gemeenschappen. Via 3 rural labs werken de onderzoekers aan oplossingen voor klimaatverandering, gezondheid en plattelandsontwikkeling. Het doel is om oplossingen te vinden die breed worden gedragen en echt uitvoerbaar zijn.
Gezondheid meenemen in (klimaat)beleid
ZonMw geeft inzicht in de gezondheidseffecten van klimaatverandering en klimaatmaatregelen. Dit past bij de Gezondheid in alle Beleidsdomeinen- of Health in All Policies-benadering. Dat betekent dat gezondheid wordt meegenomen in beleid buiten het gezondheidsdomein. Grote maatschappelijke opgaven, zoals mobiliteit, wonen en energie, bieden namelijk onmisbare kansen om ook gezondheid te verbeteren. Deze brede aanpak hangt samen met de One Health- en Planetary Health-aanpak.
KIN
ZonMw neemt deel aan het KIN, het Klimaatonderzoek Initiatief Nederland. Dit regieorgaan valt onder NWO en is opgericht in samenwerking met de KNAW. Het KIN stimuleert samenwerking en kennisdeling tussen onderzoekers, beleidsmakers en maatschappelijke partners. Het doel is om transities naar een klimaatneutrale en klimaatbestendige samenleving te versnellen.
ZonMw werkt mee aan het KIN-transitieprogramma Transitie naar Planetaire Gezondheid.
Gezonde leefomgeving
Klimaatverandering is een van de thema’s binnen de ZonMw-brede maatschappelijke opgave Gezonde leefomgeving. Door mensen te beschermen tegen risico’s zoals klimaateffecten, infectieziekten en milieu, kan de leefomgeving positief bijdragen aan de gezondheid. Ook het bevorderen van gezond gedrag, zoals voldoende bewegen en een gebalanceerd voedingspatroon, speelt hierbij een rol.
