Verslaving
In Nederland hebben meer dan 1,8 miljoen mensen een verslaving aan bijvoorbeeld gokken, drugs, alcohol of tabak. De schadelijke gevolgen van verslavingen zijn enorm: lichamelijk, psychisch, sociaal, maatschappelijk en financieel. Bij ZonMw werken we aan kennis om deze schade te verminderen.
Het verminderen van schade door verslaving
Verslavingen hebben een grote impact op de gezondheid van mensen én de samenleving. Het voorkomen van én het vroegtijdig behandelen van verslavingen is belangrijk om de schade zoveel mogelijk te beperken. Daarom stimuleren wij de ontwikkeling van kennis en innovaties die professionals helpen om op tijd in te grijpen, ergere problemen te voorkomen en de juiste behandeling te kunnen geven.
Het onderzoek naar, het beleid voor en de praktijk rondom verslavingen zijn heel complex. Mede door de snelle veranderingen van bijvoorbeeld drugsgebruik in de maatschappij. En omdat schade niet altijd meteen merkbaar is. Wij stimuleren daarom samenwerkingsverbanden, omdat wij ervan overtuigd zijn dat we alleen gezamenlijk kunnen werken aan duurzame oplossingen.
Ik vind het voorkómen van zowel persoonlijke als maatschappelijke schade een prioriteit voor het verslavingsbeleid.
Gokken
De hoeveelheid mensen die gokt blijft groeien en daarmee ook de schade die gokken met zich meebrengt. Denk aan een gokverslaving, depressie, middelenverslaving en suïcidaliteit, maar ook aan de financiële, sociale en maatschappelijke gevolgen. Om schade te beperken is het belangrijk om spelers te beschermen en gokproblemen eerder te herkennen om erger te voorkomen. ZonMw zet daarom in op kennisontwikkeling over de preventie en behandeling van kansspelverslaving.
Preventie van kansspelverslaving
Met de legalisering van online kansspelen in Nederland is tegelijkertijd het Verslavingspreventiefonds opgericht, dat door de Kansspelautoriteit wordt beheerd. Met financiering uit dit fonds is in 2022 het programma Preventie van Kansspelverslaving gestart, met een vervolgimpuls in 2025 van 21 miljoen. Met het vervolgprogramma wordt ingezet op meer kennisontwikkeling en het versterken van de impact van deze kennis. Dit doen we onder andere door grote samenwerkingsverbanden te financieren en in te zetten op een duurzame kennisinfrastructuur. Zo komen kennis en expertise vanuit het onderzoek en de praktijk bij elkaar voor een optimaal resultaat.
Hoe je gokproblemen signaleert en bespreekt
Gokproblemen blijven vaak lang onopgemerkt. Er is daarom ondersteuning nodig voor sociaal professionals om signalen tijdig te herkennen, te bespreken en te verwijzen naar passende begeleiding. In een nieuwe handreiking, gefinancierd door ZonMw, zijn informatie, advies en hulpmiddelen te vinden.
Drugs
Drugs leveren grote kosten voor de samenleving. Misbruik en verslaving leiden tot kosten in de gezondheidszorg en vermindering van de arbeidsproductiviteit. Productie en handel in drugs zorgen voor een grote belasting voor opsporing, berechting en bestraffing van de daders. Voor een effectieve aanpak is onvoldoende kennis voorhanden, en beschikbare kennis wordt niet altijd benut. ZonMw zet met onderzoek in op het vergroten van de kennis en zorgt ervoor dat die kennis gebruikt kan worden.
NWA-programma drugsschade terugdringen
In 2025 is het programma ‘Drugsschade terugdringen: naar effectieve maatschappelijke interventies’ gestart. Dit programma staat in het kader van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA), dat zich richt op uitdagende en richtinggevende vraagstukken die aansluiten op de kracht van de Nederlandse wetenschap. Het programma richt zich op de vragen: hoe ontstaat drugsschade? En hoe kunnen we deze schade duurzaam terugdringen? Wanneer we snappen hoe het werkt, kan er gewerkt worden naar een oplossing. Daarom wil het programma ook beleidsinstrumenten en interventies ontwikkelen en deze beter monitoren. Alles om uiteindelijk de schade door drugs te verminderen.
Bekijk de openstaande subsidieoproep: ‘Drugsschade terugdringen: naar effectieve maatschappelijke interventies’
Kennis over drugsgebruik en drugscriminaliteit
Hoe houd je jongeren zo lang mogelijk middelenvrij? Hoe blijft uitgaan leuk én veilig? Wat werkt bij hardnekkige overlast door drugsgebruik en drugshandel? Met samenwerking en kennis uit onderzoek vinden we de antwoorden op deze vragen. Het Nationaal Drugscongres 2024 is een eerste stap in de goede richting met een dialoog. Dit was belangrijk om samenhang tussen het zorg- veiligheids- en sociaal domein een impuls te geven en input te geven voor zowel lokaal als landelijk drugsbeleid.
Kennis verbinden voor zinvol verslavingsbeleid
Op 7 februari 2024 was Arnt Schellekens, Nationaal Rapporteur Verslavingen, te gast op het Nationaal Drugscongres 2024. Hij ziet ‘momentum’ voor het verbinden van verschillende beleids- én kennisdomeinen. Kennis – inclusief ervaringsdeskundigheid – helpt om te komen tot een goed onderbouwd en meer integraal verslavingsbeleid. Lees zijn interview voor meer informatie over zijn visie.
Internationaal onderzoek en samenwerking rondom illegale drugs
Voor een effectieve aanpak van de problemen rondom drugsgebruik is internationale samenwerking op het gebied van drugsonderzoek relevant. Zo kan internationale kennis en expertise worden gebundeld om beter gefundeerde beleidsbeslissingen mogelijk te maken. ERANID stimuleerde onderzoek en samenwerking op thema’s als nieuwe drugs, kwetsbare groepen en demografische ontwikkelingen binnen drugsgebruikende populaties. Ook onderwerpen die meer op het vlak van Veiligheid en Justitie liggen, zoals transport en handel in drugs en de daaraan gerelateerde criminaliteit, hoorden tot het werkgebied.
Een algemene conclusie van de opbrengsten en aanbevelingen vanuit het ERANID-programma: wetenschappelijk onderzoek kan bijdragen aan een betere kennisbasis voor beleid dat problemen rond drugs en drugsgebruik effectief aanpakt.
Wat zijn de belangrijkste lessen over illegaal drugsgebruik?
Een greep uit de belangrijkste resultaten van het internationale programma ERANID - European Research Area Network on Illicit Drugs.
'Verslavingszorg is geen autowasstraat'
Herstel is een proces waarin mensen na psychische problemen de balans hervinden voor een vervullend leven. REC-PATH onderzocht de betekenis van herstel bij verslavingsproblemen. Lees het interview met Thomas Martinelli over de studie naar herstel.
Steun bij gecontroleerd gebruik
Sommige mensen nemen af en toe amfetamine-achtige drugs (ATS) en hebben daar geen last van, terwijl anderen wel problemen ervaren. ATTUNE onderzocht de zogeheten ‘gebruikscarrières’ van mensen die ATS nemen. Lees het interview met Katrin Schiffer en Nienke Liebregts over het onderzoek naar amfetamine-achtige drugs.
Beschermende factoren tegen ongecontroleerd drugsgebruik bij jongeren
Experimenteren met drugs geeft jongeren plezier, zelfvertrouwen en het versterkt de sociale banden. Waarom gebruikt de ene jongere zonder veel problemen, terwijl een ander vastloopt? Lees het interview met Anita Hardon en Hayley Murray over het project ImagenPathways .
De dynamiek in het gebruik van drugs op danceparty’s
Voor veel jongvolwassenen voegen drugs plezier toe aan hun avondje stappen. Wat weten we over het gebruik? ALAMA deed een Europees onderzoek onder bezoekers van feesten met electronic dance music. Lees het interview met Margriet van Laar en Ruben van Beek.
Persoonlijke aanpak bevordert herstel na drugsgebruik
Herstel is een proces om de balans te hervinden, bijvoorbeeld na drugsgebruik. DURESS wilde leren van subjectieve ervaringen van mensen in herstel, om de behandeling en ondersteuning te verbeteren. Lees het interview met Cristina Crocamo over DURESS.
Verschillende effecten van drugsbeleid
Hoe vergelijk je de effecten van drugsbeleid tussen landen? IDPSO streefde niet naar een ‘objectieve’ vergelijking tussen landen, maar naar verheldering. Lees het interview met Ricardo Gonçalves en Dirk Korf over IDPSO.
Hoogsensitiviteit en drugsgebruik
Naar de relatie tussen hoogsensitiviteit en het gebruik van verslavende middelen is maar weinig onderzoek gedaan. STAND-UP bouwde voort op eerder onderzoek naar hoogsensitiviteit en omgevingsgevoeligheid. Lees het interview met Judith Homberg over STAND-UP.
Alcohol
Het gebruiken van alcohol is schadelijk. Zwaar of overmatig drinken ervan verhoogt de risico’s op bijvoorbeeld kanker. Onderzoekers proberen antwoorden te krijgen op vragen rondom preventieve maatregelen voor het voorkomen van alcoholgebruik en effectieve behandelingen van problematisch alcoholgebruik. Zo werken diverse projecten aan vragen uit de kennisagenda Alcoholpreventie 2023. En wordt er onderzoek gedaan naar de werkzame elementen in interventies. Lees meer over onderzoek naar alcohol.
Medicatie om terugval bij alcoholverslaving te voorkomen
Er bestaan bewezen effectieve medicijnen die kunnen helpen om terugval bij alcoholverslaving te voorkomen, maar deze worden in de praktijk nog weinig gebruikt. Het Radboudumc gaat onderzoeken waarom dat zo is. Ook ontwikkelen ze een praktische toolkit voor betere zorg bij alcoholverslaving. Lees meer over het project.
Tabak
Tabaksgebruik is nog steeds een groot probleem in Nederland. Jaarlijks sterven nog steeds bijna 20.000 mensen aan de gevolgen ervan. Gelukkig willen veel mensen stoppen, maar slechts een klein deel daarvan lukt dat zonder hulp. Daarom ontwikkelen we kennis om de hulp te verbeteren. Zo zetten we in op onderzoek naar de rol van de huisarts en het sociaal domein bij stoppen met roken. En financieren we onderzoek dat inzicht moet geven hoe we specifieke groepen, zoals mensen met een lage sociaal economische positie, kinderen of zwangere vrouwen, kunnen ondersteunen met het stoppen met roken. Of kunnen ontmoedigen om te beginnen. Lees meer over het onderzoek naar tabak.
Kennissynthese over verslavingen aan middelen
Om inzicht te krijgen in de reeds beschikbare kennis over verslavingen en de maatschappelijke impact ervan vroeg ZonMw aan Amsterdam UMC en het IVO een kennissynthese over verslavingen aan middelen te maken. De focus ligt op (alle vormen van) preventie, de aanpak van verslavingsproblematiek (diagnostiek, behandeling en herstel) en de (sociaal) maatschappelijke impact. Het gaat over verslavingen aan (psychoactieve) stoffen zoals tabak, alcohol, en drugs (cannabis en stimulantia).