Preventie van Kansspelverslaving 2025-2030

Met de legalisering van online kansspelen in Nederland, werd in 2021 ook het Verslavingspreventiefonds opgericht. Vanuit dit fonds, beheerd door de Kansspelautoriteit, werd het in 2022 het ZonMw-onderzoeksprogramma Preventie van Kansspelverslaving opgestart. Het programma loopt ten einde, terwijl de problematiek omtrent kansspelen blijft bestaan. Daarom heeft de Kansspelautoriteit ZonMw gevraagd om een vervolgprogramma te ontwikkelen: Preventie van Kansspelverslaving 2025-2030.

Het programma beoogt met kennis bij te dragen aan het beperken van schade veroorzaakt door kansspelen. Dit doen we door een duurzame kennisinfrastructuur te creëren en de groei van het onderzoeksveld te stimuleren. De doelstellingen van het programma zijn: 

• Het ontwikkelen van meer kennis over de preventie en behandeling van kansspelgerelateerde problematiek en schade;
• het stimuleren van de groei van het onderzoeksveld, inclusief (inter)nationale samenwerking en netwerkvorming;
• het versterken van een duurzame kennisinfrastructuur rond kansspelgerelateerde problematiek en schade;
• het versterken van de impact van kennis op de preventie- en behandelpraktijk rond kansspelgerelateerde problematiek en schade. 

De behoefte aan kennis in het veld is beschreven in de onderzoeksagenda over kansspelverslaving, gokgerelateerde schade en gokproblematiek (Trimbos-instituut, 2021). In de ontwikkeling van het vervolgprogramma zijn deze behoeftes aangevuld en herzien, met als resultaat de bovenstaande doelstellingen. Er bestaat een blijvende noodzaak voor een nauwere samenwerking tussen de wetenschap, praktijk en ervaringsdeskundigen. Dit programma wil daaraan bijdragen, onder andere door middel van de vorming van multidisciplinaire consortia.

Het programma wordt gevormd rondom 5 werkpakketten, die uitgewerkt worden in verschillende subsidierondes en opdrachten:

WP 1. Kwetsbare spelers, spelkenmerken en speelgedrag

Kwetsbare spelers kunnen mensen zijn die behoren tot een groep met een verhoogd risico op het ontwikkelen van problematisch gokgedrag, een kansspelverslaving en kansspelgerelateerde schade. Het gaat hierbij om jongeren, mensen met een licht verstandelijke beperking, mensen met een migratieachtergrond, ouderen, delinquenten, mensen waarbij er sprake is van andere psychiatrische problematiek en mensen met een lage sociaal-economische positie. Het is essentieel om kwetsbare groepen te herkennen, én te herkennen welke spelkenmerken en welk speelgedrag bijdragen aan het ontwikkelen van kansspelgerelateerde schade. Zo kunnen spelers gericht worden beschermd tegen risicovolle spellen en kan er op tijd worden ingegrepen bij risicovol speelgedrag. 

WP 2. Predictie, risicofactoren, vroege signalering en preventie

Het is belangrijk om inzicht te krijgen in de risicofactoren die bijdragen aan de ontwikkeling van kansspelverslaving en gerelateerde schade. Predictie en vroege signalering van potentieel problematisch gokgedrag kunnen helpen bij het opstellen van preventieve maatregelen en het vermijden van symptoombestrijding bij behandeling. Vroege signalering vormt hiermee dus ook een brug naar diagnostiek, interventie en behandeling.

WP 3. Praktijk: Diagnostiek, interventie en behandeling 

Een goed diagnostisch instrument helpt om de mate van kansspelgerelateerde problematiek in te schatten. Op basis hiervan de juiste interventie of behandelmethode gekozen worden. Er zijn verschillende interventies en behandelingen beschikbaar, maar toch blijven er vragen over de effectiviteit, implementatie of toeleiding hier naartoe. Daarnaast is er meer inzicht nodig in comorbide problematiek, aangepaste behandelprotocollen voor mensen met een verstandelijke beperking, de inzet van ervaringsdeskundigen en wat er wordt verstaan onder behandelsucces. 

WP 4. Ervaringsdeskundigheid, participatie en het sociale domein

Het is voor mensen die problemen door kansspelen ervaren van belang dat vraagstukken worden benaderd vanuit het sociaalmaatschappelijk perspectief. Er is groeiende aandacht voor participatie van cliënten en hun naasten in zorg en onderzoek. Hun rol wordt versterkt en ervaringskennis wordt vertaald naar oplossingen voor de toekomst. Veel instellingen voor psychische zorg ervaren deze participatie als een belangrijke aanvulling op de behandeling, functioneren, en persoonlijk herstel (zingeving). 

WP 5. Overkoepelende kennisinfrastructuur

Om de doelen van dit programma te bereiken is het nodig om een verbeterde samenwerking, duurzame infrastructuur en netwerkvorming te realiseren. In aanvulling op de thematische consortia volgens werkpakket 1 t/m 3, zal er ook een overkoepelend consortium gevormd worden. Dit consortium heeft de rol om de verbinding tussen de thematische consortia te verbeteren en stuurt aan op het over en weer gebruiken van de bevindingen. Ook draagt het overkoepelende consortium er zorg voor dat gezamenlijke bevindingen richting beleid en praktijk gebracht kunnen worden. Hiermee zet het programma zich in om kennis langdurig en blijvend verder te brengen. 

Externe samenwerking

Kansspelautoriteit

De Kansspelautoriteit is onze opdrachtgever en tevens een belangrijke samenwerkingspartner. We houden de autoriteit op de hoogte van de voortgang van het programma en er is ruimte om beleidsprioriteiten op te brengen, welke ZonMw vertaalt naar opdrachten.

Onderzoekers

Voor ons relevante onderzoekers houden zich bezig met kansspelverslaving, maar ook met aanpalende onderwerpen zoals andere verslavingen en suïcidepreventie. We zetten in op verbeterde samenwerking, netwerkvorming en het bouwen van een kennisinfrastructuur.

Mensen die in contact komen met kansspelen 

Dit zijn mensen die deelnemen aan kansspelen zonder dat er problemen ontstaan, mensen die juist problemen of schade ervaren door kansspelen of mensen met een verhoogd risico daarop. Ook naasten en ervaringsdeskundigen vallen onder deze groep. De diversiteit binnen deze groep is erg groot en dit vraagt om maatwerk in zowel onderzoek als praktijk. 

Hulpverleners en beroepsgroepen 

Hierbij gaat het om mensen en beroepsgroepen die hulp verlenen aan mensen met kansspelgerelateerde schade. Denk hierbij aan mensen die werkzaam zijn in de zorg, schuldhulpverlening of bijvoorbeeld bij Loket Kansspel en 113 zelfmoordpreventie. 

Regulerende instanties 

De kennis die wordt opgedaan binnen dit programma kan worden gebruikt voor het bepalen van overheidsbeleid. De Kansspelautoriteit, maar ook de ministeries van VWS en Justitie en Veiligheid zijn dus belangrijke samenwerkingspartners.

Kansspelaanbieders 

De Wet Kansspelen op afstand beschrijft de zorgplicht die kansspelaanbieders hebben ten opzichte van hun spelers. De kennis die ontstaat binnen dit onderzoeksprogramma kunnen zij toepassen om effectief kansspelproblematiek te voorkomen en uiting te geven aan hun zorgplicht.

Samenwerking binnen ZonMw

Waar mogelijk wordt actief de samenwerking gezocht met subsidieprogramma’s binnen ZonMw op aanpalende onderwerpen. Hierbij kan gedacht worden aan het onderzoeksprogramma ggz, suïcidepreventie, programma’s rondom (andere) verslavingen en programma’s die hun uitwerking hebben binnen het sociale domein, zoals het actieprogramma grip op onbegrip. 

Voorzitter 

• Prof. dr. W. (Wim) van den Brink

Vicevoorzitter 

• Dr. ir. S. (Sytze) Kingma

Commissieleden

• Dr. B. (Bart) van Bezooijen
• Prof. dr. R. (Rozane) de Cock
• T. (Tjitske) Colenbrander
• M. (Michael) van Dijk
• R. (Roos) Koeman
• A. (Annelies) Kruize
• Prof. dr. F. (Frieda) Matthys
• C. (Charlotte) van Miltenburg
• Dr. D. (Dorine) van Namen
• J. (Judith) Noijen