NWA Drugsschade terugdringen: naar effectieve maatschappelijke interventies

Drugs leveren grote kosten op voor de samenleving. Of het nu gaat om gebruik, productie of handel: de schadelijke effecten van drugs hebben grote effecten op de gezondheid, economie, veiligheid en leefomgeving van Nederlanders. Het vormgeven van effectief lokaal en nationaal beleid op dit onderwerp is complex. Dit komt onder andere door de snelle veranderingen in handel, productie en gebruik, de op korte termijn onmerkbare schade, en achterliggende mechanismen. Door de complexiteit is er kennis voor burger én overheid nodig over welke beleidsinstrumenten en interventies effectief zijn om drugsschade te verminderen. 

Dit programma wil bijdragen aan het ontwikkelen van kennis over de (maatschappelijke) mechanismen waarbinnen drugsschade ontstaat en hoe deze schade duurzaam verminderd kan worden.

Het programma heeft de volgende doelstellingen:

1. Kennis over mechanismen

   Het ontwikkelen van nieuwe kennis over de (gedrags)mechanismen die bijdragen aan het duurzaam verminderen van schade door drugs. Hieronder wordt verstaan schade aan 1) gezondheid; 2) economie (witwassen, ondermijning, en kosten van beleid); en 3) samenleving (geweld, corruptie, en intimidatie). 

2. Ontwikkelen van interventies

   Het ontwikkelen van evidence-based/-informed beleidsinstrumenten en interventies om drugsschade te verminderen. 

3. Verbeteren van interventies

   Het verbeteren van de monitoring van (beleids)doelen en interventies en de impact hiervan, om schade door drugs te verminderen.

Dit programma omvat één Call for proposals, met een tweefasenstructuur. In de eerste fase worden vooraanmeldingen ingediend op twee thema’s, en in de tweede fase wordt middels synergieworkshops één overkoepelend consortium gevormd. 

De beoogde impact van dit programma voor de samenleving is dat er minder schade door drugs ontstaat. Het gaat om schade aan gezondheid, economie en samenleving. Door het verminderen van deze schade ervaren burgers meer welzijn, veiligheid, herstel en vertrouwen.

Hieronder staan een aantal voorbeelden beschreven van de beoogde impact:

• Gezondheid en ontwikkeling

Er zijn minder spoedopnames door acute middelenincidenten. Ook nemen blijvende gezondheidsschade en overlijdens af die ontstaan door vervuilde of te sterke middelen. Jongeren beginnen later met gebruiken en vertonen minder risicovol gedrag. Wie door schulden vastloopt in opleiding, wonen of werk krijgt eerder steun, waardoor herstel sneller op gang komt. Denk aan dalende SEH-bezoeken per 10.000 inwoners, een hogere startleeftijd van eerste gebruik, en verminderde druk op geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg.

• Veiligheid en leefbaarheid

Wijken ervaren minder overlast op straat, op school en bij evenementen. Geweld en intimidatie rond drugshandel en -bezorging nemen af. Jongeren raken minder snel betrokken bij criminele netwerken. Bewoners en medewerkers voelen zich veiliger. Dit uit zich in minder meldingen van overlast, minder geweldsincidenten bij hotspots en een stijgende score voor veiligheidsbeleving.

• Milieu en natuur

Dumpingen van chemisch afval komen minder vaak voor. Daardoor dalen saneringskosten en verbetert de bodem- en waterkwaliteit. Water- en energiegebruik voor drugsproductie nemen af. Signalen over milieuschade worden eerder opgepikt en opgevolgd door gerichte acties. Regionale overheden rapporteren minder incidenten, lagere gemeten belastingen in oppervlaktewater en betere naleving van milieuvoorschriften.

• Economie en integriteit van ketens

Systemische lekken in bijvoorbeeld logistiek, bouw en horeca nemen af. Ambtelijke corruptie en omkoping dalen, en daarmee ook informatielekken. Werkgevers zien minder personeelsuitval door middelengebruik. De maatschappelijke kosten voor zorg, criminaliteit, toezicht en handhaving dalen. Organisaties werken consistenter door heldere taken te formuleren, controles uit te voeren, en betere prioriteiten te stellen. Audits tonen hogere integriteitsscores en meldingen krijgen sneller opvolging.

• Bestuur, vertrouwen en samenleven

Waarschuwingen bij verhoogd risico op drugsongevallen (door gebruik, handel of productie) verschijnen sneller en in duidelijke taal bij zowel gebruikers als niet-gebruikers. Burgers weten wat ze kunnen doen en handelen ernaar. Het is bekend welke sociale normen invloed hebben op het slagen van drugsbeleid. Burgers melden problemen eerder en werken mee aan oplossingen. Het vertrouwen in de overheid en maatschappelijke partners groeit door zichtbare resultaten. De tijd van signaal tot waarschuwing verkort, het bereik en begrip van boodschappen stijgt en legitimiteitsmetingen vallen gunstiger uit.

Opdrachtgevers

De initiatiefnemers voor dit programma zijn het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).

Nationale Wetenschapsagenda

Dit programma staat in het kader van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA), dat zich richt op uitdagende en richtinggevende vraagstukken die aansluiten op de kracht van de Nederlandse wetenschap. Het programma wordt gefinancierd door NWO, en uitgevoerd door ZonMw. Voor een goede uitvoering van het programma is er een goede samenwerking tussen beide organisaties. Informatie over het programma is ook op beide websites te vinden.