Hoewel er in de ouderenzorg wel met kwetsbare ouderen of hun naasten overlegd wordt over toekomstige medische keuzes, zouden die gesprekken veel uitgebreider moeten, vindt verpleegkundig specialist Pascalle Billekens. ‘Probeer altijd met de cliënt zelf te praten, ook als dat moeilijk is. Kom erachter wie ze zijn en wat ze belangrijk vinden.’

Pascalle Billekens werkt bij zorgorganisatie Laurens in Rotterdam. Als verpleegkundig specialist heeft ze een behandelrelatie met cliënten en maakt ze deel uit van het medisch team van het verpleeghuis waar ze werkt. In de praktijk betekent advance care planning (ACP) vooral dat ze bij de opname van een nieuwe cliënt onder andere vraagt naar diens wensen ten aanzien van ziekenhuisopname en reanimatie. ‘Als cliënten dat niet meer zelf kunnen verwoorden, bespreken we het met hun naasten. Die informatie komt in het dossier, want straks moet een collega misschien op basis daarvan beslissingen nemen.’

Delen

Als ze in de dagelijkse praktijk een signaal opvangt dat met dit soort ingrijpende medische keuzes te maken heeft, deelt ze dat zoveel mogelijk met collega-verpleegkundig specialisten, verzorgenden of de specialist ouderengeneeskunde. ‘Een zoon vertelde me laatst dat zijn moeder vroeger altijd bang was voor de dood’, zegt Billekens. ‘Met die informatie kan ik nu misschien niks, maar ik schrijf het wel op, zodat we er in de toekomst rekening mee kunnen houden. Of ik hoor dat een cliënt tijdens een ziekenhuisopname tot twee keer toe zijn infuus eruit heeft getrokken. Dan onthoud ik: die cliënt wil kennelijk een grens stellen.’ Billekens let niet alleen op de taal die de ander gebruikt, maar observeert ook gedrag en gebaren. ‘Woorden zeggen lang niet alles. Iemand die altijd gezegd heeft: wanneer ik mijn familie niet meer herken hoeft het leven van mij niet meer, kan als het zover is een blije bejaarde zijn. Je combineert iemands uitspraken altijd met je observaties.’

Ook bij dementie

De verpleegkundig specialist is al langer bezig met advance care planning. Ze werkte mee aan een rapport hierover van Verenso en V&VN, volgde in het kader van een studie van het Erasmus MC een training van de ACP-methode Respecting Choices in de Verenigde Staten en ze woonde een internationaal congres over ACP bij. Op dat congres leerde ze dat er nog heel veel mogelijk is in gesprekken met ouderen met dementie, ook als zij moeilijk aanspreekbaar zijn. ‘In Ierland worden gesprekken gevoerd met mensen met dementie in hun eigen huiskamer. We gaan in Nederland vaak teveel uit van wat familieleden zeggen. Mensen met dementie kunnen zelf veel meer toevoegen aan hun verhaal dan we denken.’ Daarbij steekt ze ook de hand in eigen boezem. ‘Ik ben mezelf momenteel aan het bevragen wat we beter kunnen doen. Ik denk dat handelingsverlegenheid vaak in de weg zit. Het is moeilijker om iemand te vragen wat hij of zij belangrijk vindt in het leven dan om het lekker over praktische zaken te hebben.’

Gespreksondersteuner

Ze zou graag een ander type gesprekken met haar cliënten en hun naasten willen voeren. ‘Je zou willen weten wat de ander belangrijk vindt in het dagelijks leven, of er bepaalde onderdelen zijn waaraan hij of zij zo lang mogelijk wil vasthouden. Dat zijn veel subtielere gesprekken dan die puur over medische keuzes gaan. Het komt er vaak niet van, omdat dat een stuk ingewikkelder is.’ Een mogelijke oplossing is de inzet van een externe gespreksondersteuner; iemand van buiten de zorg die getraind is in gespreksvoering. Dat merkte Billekens tijdens een onderzoek van het Erasmus MC naar advance care planning, waarin zorgorganisatie Laurens participeerde. Getrainde gespreksondersteuners spraken met ouderen en hun naasten over wat ze belangrijk vinden, hun zorgdoelen en hun wensen ten aanzien van medische behandelingen. Die gesprekken werden door de ouderen als prettig ervaren, vertelt Billekens. ‘Een echtpaar dat vooraf zei elkaars wensen precies te kennen, kwam erachter dat dat niet helemaal klopte. Er ontstaan andere gesprekken wanneer er een gespreksondersteuner bij zit, omdat je het uit de medische sfeer haalt.’

Niet ingewikkeld

Het nadeel van termen als advance care planning of proactieve zorgplanning is dat het allemaal meteen zo gecompliceerd klinkt, vindt Billekens. ‘Uiteindelijk is het heel simpel: het voeren van een goed gesprek. Omdat wensen en opvattingen nou eenmaal veranderen, moet dat liefst regelmatig gebeuren, met een gespreksondersteuner erbij. Laten we het niet ingewikkelder maken dan het is, maar wel speciaal.’

4 gouden lessen bij het voeren van gesprekken in het verpleeghuis

Les 1. ‘Zorgverleners voelen zich vaak ongemakkelijk bij het voeren van gesprekken met ouderen. Dat dat ook met al mijn werkervaring enorm moeilijk is, merkte ik toen ik voor een training mijn ouders interviewde en we een wilsverklaring invulden. Ik baalde er enorm van dat het zo lastig bleek, maar het is goed om je dat te blijven realiseren.’

Les 2. ‘Ik heb geleerd dat de juiste taal belangrijk is. Bedenk daarom je vragen niet ter plekke, maar gebruik een aantal vooraf bedachte, goede vragen om het gesprek structuur te geven. Daarmee wordt de handelingsverlegenheid deels opgeheven.’

Les 3 ‘De timing van gesprekken luistert nauw. Stel de juiste vraag op het juiste moment. Het aantal vragen neemt in de loop van de tijd toe: als een boom met steeds meer vertakkingen. Doel is dat je steeds meer van iemand weet.’

Les 4. ‘Het universele van een goed gesprek geldt ook voor advance care planning. Er worden wereldwijd veel methodes ontwikkeld waarvan je gebruik kunt maken. Het gaat erom dat je de moeite neemt om de ander te begrijpen. Zo simpel is het.’

Meer lezen  

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website