Studenten Welzijnswijzer helpt studentenverenigingen veiliger te maken

Je bent 18 jaar en gaat in een grote, vreemde stad studeren. Alles is nieuw. Voor het eerst sta je op eigen benen. Veel eerstejaars ervaren eenzaamheid, stress en prestatiedruk. Philip Diederen (24), die na technische bedrijfskunde aan Avans Hogeschool net is gestart met een master in Maastricht, schetst hoe veel jongeren aan hun studie beginnen. ‘Je meldt je aan bij een studentenvereniging. Je maakt er kennis met jaargenoten en sluit je aan bij een club of dispuut. Je maakt vrienden voor het leven. De vereniging wordt als een tweede thuis’, vertelt hij. Maar studenten kunnen er ook geconfronteerd worden met incidenten van grensoverschrijdend gedrag, excessief drank- en drugsgebruik en stressvolle situaties, die diep kunnen ingrijpen. ‘Het studentenwelzijn staat bij verenigingen én erbuiten onder druk’, concludeert Diederen. 

Diederen wilde met andere studenten onderzoek doen naar hoe verenigingen welzijn beter kunnen waarborgen. ‘Zelf heb ik het altijd fijn gehad. Maar ik zag bij vrienden dat een vereniging niet alleen een vangnet maar ook een last kan zijn. Bestuurders weten die problemen niet altijd op te lossen’, zegt hij. De studentengroep las over de subsidieoproep van ZonMw voor ‘Onderzoek voor en door jongeren.’ Op de matchmakingsdag ontmoeten ze Marca Wolfensberger, lector van het lectoraat Transdisciplinair Samenwerken in Onderwijs bij Avans, die deze ZonMw-call ‘briljant’ noemt. Het zat tussen haar en de studenten meteen goed. 

Als hbo-er vormde Diederen samen met mbo-student Menno Adelaar en universitair studenten Charlotte Ressenaar en Carlijn de studentenkerngroep. Daarbij voegden zich student Martijn Janse en nog zo’n 6 studenten van Stichting Lieve Mark (zie kader). ‘Iedereen vond welzijn een belangrijk thema en wilde aan een handleiding voor studentenverenigingen werken. Dat was onze drijfveer en de verbindende factor’, vertelt Diederen tijdens een interview bij Wolfensberger thuis.

De lector is als onderzoeker en projectleider aan het project verbonden. Ze vroeg ook collega Jessica Nooij, gespecialiseerd in welzijn, en andere Avans-onderzoekers erbij om de studenten te ondersteunen. Vanaf de start waren de verhoudingen gelijkwaardig tussen het studententeam en de kenniskring, zoals Wolfenbergers onderzoeksgroep Transdisciplinair Samenwerken in Onderwijs in het kort wordt genoemd. ‘Het begon al bij de subsidieaanvraag. Als studenten hebben we deze geschreven, waarbij Marca goed oplette of we niks vergaten’, zegt Diederen. ‘Ik vond het belangrijk dat er ook voldoende budget was om studenten eerlijk te belonen, zodat we echt als gelijkwaardige partners konden samenwerken’, zegt de lector. Met 25.000 euro van haar Avans-budget vulde Wolfenberger het subsidiegeld van ZonMw aan. Daarmee kregen studenten van het kernteam een vergoeding, die deels terugvloeide naar Lieve Mark. 

De studenten waren in de lead. Hun literatuurstudie gaf inzicht in de hoofdthema’s rondom welzijn. Het team was verrast over de bereidheid van bestuurders van maar liefst 25 verenigingen in Tilburg, Utrecht en Leiden om mee te werken aan hun interviews. ‘Bestuurders staan super open om te leren en geholpen te worden. Studentenverenigingen zijn complexe organisaties. Het is een mini-maatschappij,’ zegt Diederen. 

Wolfensberger legt uit dat bestuurders vaak zelf jonge studenten tussen de 20 en 24 jaar zijn. Op hen rust een grote verantwoordelijkheid. Ze runnen verenigingen met soms duizenden leden, tonnen op de bankrekeningen, vastgoed en contracten met bedrijven als bierbrouwers. Ook de sociale aspecten kunnen zwaar wegen. ‘2 bestuurders vertelden dat ze een suïcide binnen de vereniging hadden meegemaakt. En hoe ga je om met meldingen van seksueel geweld als de dader bevriend is met het bestuur’, zegt Wolfensberger. Ook hebben bestuurders te maken met druk van de media, instellingen en de samenleving. 

‘We hebben de bestuurders vragen gesteld over al deze kwesties. Interessant was om te zien dat veel verenigingen tegen dezelfde problemen aanlopen’, aldus Diederen. De studenten deden ook 25 interviews met deskundigen. ‘We kregen super waardevolle adviezen. Maar sommige experts waren niet bekend met de context van studentenverenigingen. Daarom hebben we ook nog gesprekken gevoerd door 9 focusgroepen te organiseren met bestuurders en leden van verschillende verenigingen. Zo krijg je een gehele cirkel van perspectieven en informatie’, aldus Diederen.

Diederen en Wolfensberger vertellen enthousiast over de samenwerking tussen de studentengroep en de kenniskring. ‘Er was geen hiërarchie. Als studenten kregen we alle ruimte en vertrouwen om het onderzoek autonoom te doen. We werden goed begeleid door de onderzoekers. Ze hielpen met onderzoeksvaardigheden, zoals: hoe schrijf je een rapport. Als er iets was, dan waren ze dichtbij. Ze waren onze vangrails’, zegt Diederen. De studenten en onderzoekers mailden, belden en aten vaak samen. Wolfensberger: ‘De rol van Philip is essentieel. Hij is de brug tussen de studenten en de onderzoekers. Hij heeft elke vergadering van onze kenniskring meegemaakt, of het nou in Den Bosch, Breda of online was. Hij is een enorme verbinder,’ zegt Wolfensberger. Diederen: ‘De kenniskring gaf mij houvast. Ik kon hen alle vragen stellen. Ook hadden we een ijzersterke adviesraad. Iedereen die je nodig had, zat er in.’

Wolfensberger hield nauwlettend in de gaten hoe het project liep. ‘Het moest echt goed zijn. Mijn handtekening staat eronder. Soms voerden we stevige gesprekken.’ Diederen lacht als hij vertelt hoe studenten soms al veel verder waren met het onderzoek, maar vergeten waren de wetenschappers in te lichten. 

Er was nog een reden waarom Wolfensberger de vinger aan de pols hield. ‘Mensen doen dit onderzoek omdat ze het belangrijk vinden. Met die motor moet je ook voorzichtig zijn en blijven checken of het niet te veel voor mensen wordt.'

Op basis van het onderzoek schreef het studententeam samen met de onderzoekers de Studenten Welzijnswijzer om verenigingen ‘een helpende hand’ te bieden bij het ontwikkelen van beleid. Ze ontwikkelden een speciale website voor de online handleiding, die in heldere taal concrete adviezen biedt over welke stappen besturen kunnen zetten om maatregelen te nemen voor gemeenschapsvorming, sociale veiligheid, middelengebruik, stressoren en mentaal welzijn. ‘Een bestuurder vertelde me dat ze er enorm blij mee zijn. We hebben bereikt dat we bestuurders kunnen helpen bij complexe situaties en vraagstukken’, zegt Diederen. Intussen hebben de studenten het onderzoek en de Welzijnswijzer op diverse wetenschappelijke (internationale) conferenties gepresenteerd. 

Wolfensberger, gespecialiseerd in verschillende disciplines laten samenwerken aan onderzoek voor maatschappelijke vraagstukken, vindt het ook op dat gebied geslaagd. ‘Ik weet heel goed wat er bij co-creëren mis kan gaan. Maar dit was echt een droomproject. Het laat zien hoe belangrijk transdisciplinair samenwerken is: studenten, onderzoekers en verenigingen leren samen en versterken elkaar,’ zegt Wolfensberger. 

Het werk is nog niet voorbij. Het team is volop bezig om de Studenten Welzijnswijzer bij meer bestuurders van studentenverenigingen onder de aandacht te brengen. Daarnaast wordt er ook gewerkt aan trainingen om verenigingen te helpen bij het implementeren van adviezen en interventies uit de welzijnswijzer. De besturen kunnen nu al op de website een snelle welzijnscheck doen. Diederen: ‘De Studenten Welzijnswijzer is pas een eerste begin. Het is volop in beweging. Samen hopen we verenigingen verder te kunnen brengen in het waarborgen van het studentenwelzijn bij hun leden.’