Sessie Goede voorbeelden van passende zorg

De sessie begint met een uiteenzetting over waardebepaling van digitale en hybride zorg. Wat is waardebepaling en hoe breng je het in kaart? ‘Het gaat ook over verantwoord innoveren’, zegt Henk Herman. ‘Wat zijn de kansen, baten, risico’s en dilemma’s? Wat is de waarde voor de zorgprofessionals, cliënt, mantelzorger en organisatie? Welke impact heeft de innovatie op de kwaliteit van zorg en werkdruk? Kortom: draagt het bij aan kwalitatieve, toegankelijke, betaalbare en duurzame zorg? Als je dat in kaart hebt gebracht, kunnen zorgaanbieders bepalen welke zorg zij wel of niet inzetten.’

Het gaat om iteratief waardebepalend onderzoek, dus continu en cyclisch, met gelijkwaardige aandacht voor de verschillende vormen van waarde: harde, zachte, kosten en baten. Henk Herman: ‘Wij werken met de Waardewaaier Methodiek, een pragmatisch stappenplan voor de waardebepaling van digitale- hybride en sociale innovaties.

Om een idee te geven van de innovaties scrolt Henk Herman op de geprojecteerde website van Vilans door de Kennisbank digitale zorg. ‘Op dit platform staan allerlei technologieën en hybride zorgprocessen met informatie over de waardebepaling; wat is de meerwaarde van een interventie? Je vindt er ook informatie over financiering, voorbeelden uit de praktijk hoe andere zorgorganisaties zorgtechnologie duurzaam invoeren en implementatietoolkits.’

Er is een landelijk consortium Waardebepaling waarin zo’n 45 verschillende partijen samenwerken. Henk Herman: ‘We werken aan uniformering van onderzoek. Dat betekent niet dat we alles allemaal hetzelfde doen, maar dat we dezelfde begrippen gebruiken en elkaar kunnen verstaan. Ook delen we binnen het consortium onze resultaten. We wachten daarvoor niet altijd op een academische publicatie. Als uit onderzoek blijkt dat een interventie van meerwaarde kan zijn, , dan delen we dat meteen op de kennisbank.’

Binnen het consortium werken alle partijen met hun eigen methodes en methodieken. Vilans onderzoekt deze. Ilse Bierhoff neemt het woord. ‘Dat doen wij niet om te bepalen welke de beste is, maar om te achterhalen wat gemeenschappelijke elementen zijn en hoe de verschillende methoden elkaar kunnen versterken. Zowel in de verkennende fase, wat zou een innovatie kunnen opleveren?, en de toetsende fase, wat levert de innovatie in de praktijk op? We gaan daarbij op zoek naar uniformering: wat vinden wij belangrijk bij waardebepalend onderzoek?’ 

1. Blended value: Er zijn verschillende typen waarden van een interventie, zoals tijdsbesparing, kwaliteit van leven en werkplezier. Het is van belang een palette aan waarden mee te nemen in de waardebepaling.
2. Uitkomsten stapelen: Uniformering is belangrijk als je uitkomsten van onderzoek wilt stapelen. Wanneer vinden we iets voldoende bewezen? Moet het bewijs dan randomised controled zijn of kan het ook compacter?
3.  Verandering: We onderzoek een verandering. De implementatie wordt in kaart gebracht met een IST-SOLL-analyse. Ilse: ‘IST staat voor het huidige werkproces en SOLL voor het gewenste werkproces. 
4. Stakeholders: Op welk moment betrek je wie bij je onderzoek? Denk aan cliënten, mantelzorgers, zorgmedewerkers, financiers of iemand van de gemeente.
5. Het beslisproces: Hoe groot moet de bewijskracht en bewijslast zijn van de innovatie? Wat is er nodig voor een besluit en wat is nog onbekend? 
6. Implementatie: Is het van belang om te kijken naar draagvlak en verandercapaciteit? Ook de context waarin de interventie wordt ingezet is van belang. Is de context anders, of vergelijkbaar? Welke stukjes van de waardebepaling zijn overdraagbaar? 
7. In de praktijk: Het onderzoek is altijd in de praktijk. Ilse: ‘We kijken naar de real world effectiveness.’ 
8. Evaluatie: Afhankelijk van de status van de implementatie kun je kiezen voor voorspellende of toetsende studie. 

Vilans gebruikt bij waardebepaling het leven centraal model. Ilse: ‘Daarbij ga je niet uit van ziekte of beperking, maar van wat iemand kan of belangrijk vindt. Wat kan iemand leren en welke hulp kunnen familie, buren, technologie of hulpmiddelen bieden. Is dat niet genoeg? Dan beslissen zorgverleners en cliënten samen over beroepsmatige zorg en ondersteuning.’

Met de Waardewaaier methodiek start je met het vraagstuk dat je wilt oplossen met een bepaalde interventie en welke waarden daarbij een rol spelen. Welke visie heb je als zorgorganisatie daarin? Ilse: ‘Stel dat het gaat over bewegingsvrijheid voor mensen met dementie. Hoe kijk je daar als organisatie, als medewerker, als naaste en als cliënt tegenaan? Vervolgens kun je kijken welke interventies je kunt inzetten. Je kunt bijvoorbeeld denken aan gps-trackers of leefcirkels. Of een hulphond die zorgt dat een cliënt weer veilig thuiskomt.’ De Waardewaaier bestaat uit veertien stappen, zoals de IST-SOLL analyse (wat verandert er?), de effectenkaart (wat is het effect?), een volume-onderzoek (kosten/baten-matrix) en kennis delen. 

Henk Herman neemt het woord weer over van Ilse. Hij vertelt over een aantal onderzoeken uit ZonMw-programma Verpleging en Verzorging naar virtuele zorgcentra, een goed voorbeeld van digitale technologie in de zorg, die hij in opdracht van ZonMw ondersteund en op elkaar afstemt. ‘Er zijn verschillende vormen van virtuele zorgcentra en er bestaan verschillende definities. Wat is het verschil tussen zorg op afstand en thuismonitoring? En wie bemensen het virtuele zorgcentrum? We hebben de IST-SOLL analyse gedaan om de huidige en de toekomstige situatie in kaart te brengen’. Door het monitoren en ondersteunen van projecten uit dezelfde subsidieronde, het koppelen van onderzoek en stapelen van resultaten, kunnen na afronding van de projecten project overstijgende en meer generaliseerbare conclusies worden getrokken.

Hij benadrukt dat de IST-SOLL, alsook een kosten-baten analyse, interessant kan zijn voor de deelnemers in de zaal die zich bezighouden met innoveren. ‘Wie zelf dergelijke analyses wil doen kan daarvoor terecht bij het Consortium Waardebepaling en Vilans.’

De deelnemers gingen zelf aan de slag met een kosten-baten-matrix. Dat deden zij voor een thema naar keuze. Even later werden de resultaten besproken over:

• Zachte kosten         
• Zachte baten
• Harde kosten
• Harde baten

De eerste groep maakte een matrix over verandering in medicatiebeleid waar in stond:

• Zachte kosten: cultuurverandering, tijdsinvestering 
• Zachte baten: werkplezier, voldoening, patiënttevredenheid
• Harde kosten: harde euro’s, aanschaf van systemen en materialen, scholingskosten
• Harde baten: tijdbesparing, voorkomen van fouten, meer kwaliteit van zorg

De tweede groep maakte een matrix over spraakgestuurd werken: Zachte kosten: weerstand, met name bij jonge collega’s

• Zachte baten: verhoogt werkplezier, meer aandacht voor cliënt en diepere gesprekken
• Harde kosten: implementatie, e-learning, servicekosten
• Harde baten: minder administratietijd

De derde groep vertelde over hoe hun matrix over agressie-reducerend werken. ‘Bij een grote GGZ-organisatie leiden we trainers op bij een extern bureau. Het is goedkoper als we het zelf doen. Zachte baten zijn ook dat je de expertise zelf in huis hebt. Je kunt dan sturen en weet beter wat er in je organisatie gebeurt. Dat is een investering en er zijn risico’s: als je het niet goed regelt, kan het een drama worden. Een goedkopere optie lijkt leuk. Maar het kan desastreus uitpakken.’

Henk Herman sloot af met een slide over de meerwaarde van het Consortium Waardebepaling. ‘De trein begint te rijden, de inzichten groeien en we maken met elkaar mooie stappen’, zegt hij.