Interventie ‘Leer te durven!' leert kinderen om te gaan met angst

Implementatie-impuls voor interventie ‘Leer te durven!’
Bang om naar school te gaan, om te gaan slapen. De effectieve interventie ‘Leer te durven!’ helpt kinderen beter om te gaan met angst om zo angststoornissen te voorkomen. Om de landelijke bekendheid te vergroten is met een implementatie-impuls een train-de-trainer ontwikkeld. Voor jeugdprofessionals en preventiemedewerkers bij de ggz die hun kennis weer verder doorgeven.

Lizette Ekkel, preventie-adviseur en trainer van GGZ Breburg in Brabant, is enthousiast over ‘Leer te Durven!’, een groepsinterventie bedoeld voor kinderen tot 8 en 12 jaar met lichte angstklachten. Ekkel is een van de totaal 25 professionals – preventiemedewerkers en jeugdprofessionals – die de ‘train-de-trainer’ van Leer te durven! heeft gevolgd. 

De interventie is inmiddels opgenomen in het preventieaanbod van GGZ Breburg, vertelt ze. ‘Ik heb inmiddels zelf twee collega’s opgeleid om de training te geven.’ En ze heeft ‘Leer te Durven!’ op een basisschool gegeven. ‘In nauwe samenwerking met de interne begeleider van de school, die de kinderen heel goed kent. Ik vind het heel mooi dat je op deze manier kennis over psychische aandoeningen de school inbrengt.’

Zowel alle docenten van de school als de betrokken ouders werden wekelijks op de hoogte gebracht van de lesstof, zodat ze concrete informatie en handvatten krijgen hoe om te gaan met angst. ‘Op die manier wordt de kennis stapsgewijs verspreid en dat zorgt voor een grotere impact.’

Over Lizette Ekkel

Afbeelding
Lizette Ekkel

Lizette Ekkel is een ervaren preventietrainer en agoog bij GGZ Breburg. ‘Ik zag het effect van de training ‘Leer te durven!’ In de training komen veel praktische handvatten voor kinderen aan bod. Er was bijvoorbeeld een jongen die bang was in het donker en thuis niet naar boven durfde. Aan het eind van de training ging hij zonder angst de trap op, tandenpoetsen en zelf naar bed.’

Meer landelijke bekendheid

Dat was in een notendop precies het doel van de train-de-trainer. ‘Meer landelijke bekendheid geven aan deze interventie’, zegt projectleider Anouk Sijbenga, programmaleider Jeugd bij Indigo Preventie. ‘Leer te durven! werd al in 2013 ontwikkeld door dr. Ellin Simon (Open Universiteit) en prof. Susan Bögels (UvA). De interventie maakt gebruik van cognitieve gedragstherapie en  is gericht op het weerbaar maken van kinderen. Uit een eerder ZonMw project, waar twee preventieve angstinterventies  zijn onderzocht, bleek ook dat Leer te Durven! goede effecten heeft.

Over Anouk Sijbenga

Afbeelding
Anouk Sijbenga

Anouk Sijbenga is ontwikkelingspsycholoog. Als programmaleider Jeugd bij Indigo Preventie Rijnmond, onderdeel van de Parnassia Group, bewaakt ze de inhoud, kwaliteit en voortgang van verschillende preventieprogramma’s binnen Indigo. En ze onderhoudt ook contacten met diverse gemeenten in het Rijnmondgebied rondom inkoop van preventie.

Brede groep professionals

Om de interventie bij een brede groep professionals -  werkzaam in het onderwijs, jeugdzorg, huisartsenpraktijk of GGZ – onder de aandacht te brengen, ging het Implementatie-Impulsproject van start. Hierin werkten vier praktijkinstellingen uit de gemeenten Amsterdam, Den Haag en Rotterdam samen met onderzoekers van Universiteit van Amsterdam en Open Universiteit. Zij besloten een train-de-trainer te ontwikkelen. ‘Dat was ook een concrete wens vanuit de praktijkinstellingen. Op die manier raken meer professionals bekend met de interventie en die kennis kunnen ze dan ook weer binnen en buiten de organisatie delen.’

‘Dankzij de train-de-trainer raken professionals meer bekend met de interventie. En die kennis delen ze weer binnen en buiten hun organisaties’

Inmiddels zijn drie groepen getraind en dit jaar volgen er nog twee. Sijbenga gaf samen met universitair docent Bonny van Steensel, nauw betrokken bij het onderzoek en implementatieproject - de train-de-trainer bij het Trimbos instituut. De diversiteit aan deelnemers was groot, vertelt ze. Diversiteit in achtergrond: er waren mensen uit de GGZ, jeugdprofessionals, onderwijs. Maar ook verschillen in ervaring: mensen die veel ervaringen hadden met kinderen of juist veel of weinig ervaring in het geven van trainingen. Lizette had al veel ervaring als trainer, maar er waren ook deelnemers die nog niet eerder voor een groep hadden gestaan.’

Voor publicatie

In totaal zijn inmiddels 25 professionals bereikt, die op hun beurt ook weer collega’s en andere professionals hebben laten kennismaken met ‘Leer te durven!’. Naast de trainer-de trainer zijn er inmiddels twee artikelen ingediend voor publicatie en staat de interventie beschreven in het boek ‘Protocollaire behandelingen voor kinderen en adolescenten met psychische klachten (Braet & Bögels, 2020). De interventie is voor de zomer aangemeld bij het NJi.

‘Zo bouw je een kennisnetwerk op’

Sijbenga kijkt tevreden terug op de samenwerking tussen de instellingen en de universiteiten en Trimbos instituut. ‘We hadden allemaal hetzelfde einddoel voor ogen, kinderen met lichte angstklachten in Nederland zo goed mogelijk helpen. Over het belang van preventie hoef je hen niet meer te overtuigen en de neuzen stonden allemaal dezelfde kant op, dat is belangrijk in elke samenwerking.’

En de samenwerking blijft. ‘Vier keer per jaar hebben we een  zogenoemd G4 overleg met de praktijkinstellingen uit de vier grote steden. Om kennis met elkaar te blijven delen. Zo bouw je een kennisnetwerk op en kun je snel schakelen bij bijvoorbeeld een projectaanvraag zoals deze.’

‘We hebben overleg met de praktijkinstellingen uit de vier grote steden. Om kennis met elkaar te blijven delen’

Groeiende aandacht voor preventie

Ze is blij dat de aandacht voor preventie binnen de geestelijke gezondheidszorg groeit. Gezien alle zorgen over het mentaal welbevinden van jongeren is dat zeker terecht, vindt ze. Uit onderzoek naar de gezondheid en welzijn van scholieren (HBSC)onderzoek 2021 blijkt bijvoorbeeld dat emotionele problemen zoals angstgevoelens onder jongeren de afgelopen vier jaar fors zijn toegenomen, met name bij meisjes. ‘Met dit soort preventieve programma’s zoals ‘Leer te durven!’ kunnen ernstige stoornissen én wachtlijsten worden voorkomen.’

Complex

Sijbenga is blij met de resultaten van het impulsproject. De implementatie en borging van dit soort interventies blijft vaak complex, zegt ze. ‘Als er veel tijd en geld in de ontwikkeling en het effectiviteitsonderzoek is gestoken, dan is het belangrijk om ook te werken aan de implementatie en borging. Dat is met deze impuls nu goed gelukt.’

De gemeenten Rotterdam (waar Sijbenga werkt) en Tilburg (waar Lizette Ekkel veel mee te maken heeft) zetten echt in op preventie. Ekkel: ‘Ze zijn alleen maar blij dat we het aanbod verder verbreden en daar zijn we heel bij mee'. Maar of een interventie in een bepaalde plaats wordt aangeboden, is echt afhankelijk van de gemeente. Met name of zij een dergelijk trainingsaanbod willen financieren. En dat is helaas niet altijd het geval.’

Landelijk regiepunt

De twee professionals dromen eigenlijk van een landelijk regiepunt waar alle jeugdinterventies te vinden zijn en dat ook voor de implementatie en het ‘onderhoud’ zorgt. ‘Zodat dit soort effectieve interventies en resultaten nog beter onder de aandacht kunnen worden gebracht. Net zoals we nu met Leer te durven! en de train-de-trainer hebben gedaan.’

Implementatie-impulsen

Het project Implementatie interventie Leer te durven!, preventie angst bij kinderen is één van de 13 gehonoreerde projecten binnen de ronde Implementatie-impulsen van de programmalijn Kennisbenutting en implementatie (preventieprogramma 2019-2022). Met de ontvangen implementatie-impuls stimuleren deze projecten de implementatie en het gebruik van al eerder opgedane kennis uit eerdere preventieprogramma’s.

Colofon

Tekst: Jessica Maas journalistieke producties