Via onderwijs kennis over preventie naar de praktijk brengen

Een interview met Hans Roskam
Het onderwijs is een belangrijk middel om kennis van preventie meer te laten landen in de praktijk. Daarom zijn onlangs 8 ZonMw-projecten gestart die zich richten op vernieuwing en samenwerking in het onderwijs. Commissielid Hans Roskam was betrokken bij het beoordelen van de aanvragen van 2 subsidierondes.
Ik vind het mooi dat de subsidierondes bijdragen aan gezondheidsonderwijs, van mbo tot aan universitair niveau’, aldus Hans. ‘Want daar worden de beroepsbeoefenaars voor de toekomst opgeleid en professionals bijgeschoold.

‘Als onderwijsprogramma’s goed aansluiten bij de praktijk, wordt onderwijs relevanter’, aldus Hans Roskam. ‘En dat is nodig om kennis over preventie toegankelijker te maken en te laten landen bij professionals. Zodat zij uiteindelijk de doelgroepen bereiken waar preventie een bijdrage kan leveren aan het vitaler maken van mensen.’ De gehonoreerde projecten uit de 2 recente subsidierondes van het programma Kennisbenutting en Implementatie moeten ervoor gaan zorgen dat het onderwijs kennis over preventie naar de praktijk brengt.

Even voorstellen: Hans Roskam

Afbeelding
Hans Roskam staand

Als directeur-bestuurder van Welzijn Capelle houdt Hans zich bezig met alles op het gebied van welzijnswerk. Van clientondersteuning tot aan jongerenwerk. ‘Ik vind het leuk dat mijn werk zo breed is. Dat geeft ons veel mogelijkheden om vraagstukken integraal op te pakken’, aldus Hans.

Daarnaast zet hij zijn expertise in als bestuurslid van ADO Den Haag in de Maatschappij, bestuurslid van Stichting Haags Groene Kruis Fonds en als projectleider van Spoor 22: een 4-jarig regionaal samenwerkingsproject met als doel de arbeidsmarktpositie van mbo sociaal werkers te verbeteren.

Sinds eind 2020 is Hans commissielid van het ZonMw-programma Kennisbenutting & Implementatie.

Relevant en praktijkgericht gezondheidsonderwijs voor toekomstige professionals

De subsidierondes worden volgens Hans ingezet om onderwijs en het werkveld beter te laten samenwerken. ‘Onderwijs legt soms accenten, die in het werkveld minder relevant zijn. Of ze leiden te vakgericht op en hebben minder aandacht voor vaardigheden van professionals. Als welzijnswerker vertegenwoordig je je organisatie soms in je eentje in een hele wijk en kom je in aanraking met een diversiteit aan stakeholders. Daar ben je dan niet op voorbereid.’

‘Ook denk ik dat het onderwijs het werk soms iets te rooskleurig neerzet, waardoor de praktijk niet aan de verwachting voldoet. Dat kan zorgen voor onnodige uitval van beroepsmensen die we nu juist hard nodig hebben. Ik vind dat het onderwijs meer aandacht moet besteden aan hoe het is om in een organisatie te werken. Nauwer samenwerken met de praktijk, en het onderwijs net zo flexibel inrichten als die praktijk. Curricula liggen vast, maar het werkveld is flexibel en verandert continue. Onderwijs moet net zo flexibel zijn. Steeds weer inspelen op wat over een paar jaar relevant is voor de toekomstige professional.’

Curricula liggen vast, maar het werkveld is flexibel en verandert continue.

Bestaande professionals toerusten in een complex werkveld

De subsidieronde “Impuls regionaal onderwijsaanbod preventie” richt zich op bij- en nascholing van professionals. ‘Het is hard nodig om het werkveld meer te betrekken bij het samenstellen van deze scholing. Veel programma’s, bijvoorbeeld om energiearmoede tegen te gaan, liggen soms te ver van de dagelijkse werkelijkheid van de beoogde doelgroepen af. Ik hoor onze minister van financiën van de week nog zeggen, “we moeten nadenken hoe we de hoge gasprijzen kunnen compenseren, misschien komen we hier in de voorjaarsnota op terug”. In de tussentijd kunnen veel mensen hun rekeningen niet meer betalen.’

Wat maakt het werkveld complex? ‘Professionals hebben (of nemen) weinig tijd voor bij- en nascholing.  In de huidige samenleving spelen corona, zelfstandig langer thuis (moeten) wonen en schulden een grote rol. Professionals zijn dan ook vooral bezig om mensen die het lastig hebben, te helpen overleven. Eerst de basis op orde: een baan, inkomen, dak boven het hoofd. Pas daarna kan een professional zich echt bezig houden met leefstijl en preventie.’

Projecten van start: inzetten op de juiste kennis en vaardigheden op het gebied van preventie

De 8 projecten die in deze subsidierondes van start gaan laten kennis en vaardigheden op het gebied van preventie onderdeel worden van het vak. Professionals kunnen deze in hun koffertje meenemen naar de mensen die ze ondersteunen. Ook dragen ze bij aan het delen van kennis, door een structuur te creëren waarin professionals elkaar kunnen ontmoeten en casuïstiek kunnen bespreken. Mijn advies aan organisaties is om hier daadwerkelijk ruimte bij medewerkers voor te maken. Anders moet het erbij, dat kan nooit succesvol zijn.’

Verder leveren de projecten tools op die professionals helpen integraal te kijken. Hans: ‘Als je positieve gezondheid in de praktijk wil inzetten, moet je alle leefgebieden aandacht geven. Is er bijvoorbeeld sprake van huiselijk geweld? Waar komt het vandaan? Misschien is iemand al jaren werkloos. Stop dan je energie in het vinden van een baan, daarmee los je het huiselijk geweld mogelijk ook op. Er zijn al veel gezondheidstools beschikbaar, zoals op het gebied van positieve gezondheid, en deze projecten helpen om die tools toepasbaar en bruikbaar te maken voor het werkveld.’

Als de kruisbestuiving tussen wetenschappelijke kennis en praktische wijsheid beter lukt na deze subsidierondes, ben ik tevreden!

Top 3 tips en inzichten voor succesvolle implementatie

  1. Sluit aan bij de lokale situatie en betrek de doelgroep bij het maken van je plan. Als je bijvoorbeeld mensen in een lastige doelgroep wilt bereiken, ga dan met vertegenwoordigers van die doelgroep om tafel om te bespreken hoe je dat kan doen.
  2. Vertrek vanuit de leefwereld van de professional. Neem de werkelijkheid van de professional mee. Ik zie bijvoorbeeld nog te vaak dat het management een implementatieplan maakt. Maar de professionals zijn degenen die het uiteindelijk moeten doen. Betrek ze en maak tijd voor de uitvoering vrij.
  3. Onderwijs is gebaat bij meer ervaringsdeskundigheid. Integreer ervaringsdeskundigheid in het beroepsonderwijs, in de lesprogramma’s zelf. Zorg voor flexibiliteit in de opleiding en toets deze regelmatig aan de werkelijkheid. Met af en toe een gesprek met het werkveld kom je er niet. Bied die ervaring aan de hele klas aan. Veel praktijklessen en lessen in de praktijk dus.

Impact van wetenschappelijke kennis

Hans is een positief ingesteld mens, maar maakt zich toch zorgen over de toekomst. ‘Zijn we in staat om de komende jaren de doelgroepen te bereiken die het moeilijk hebben, met de juiste tools voor preventie? Ik geloof dat een betere samenwerking tussen het onderwijs en het werkveld hierin helpt. Veel van de wetenschappelijke kennis landt nu niet, kan niet worden geborgd of sluit niet voldoende aan bij de praktijk.

Het werkveld moet meer ervaringen delen met het onderwijs, zodat de kennis die het onderwijs deelt met (toekomstige) professionals daadwerkelijk toepasbaar is in de praktijk. Laat dat nou precies zijn waar de projecten in deze subsidierondes mee aan de slag gaan. Als de kruisbestuiving tussen wetenschappelijke kennis en praktische wijsheid beter lukt na deze subsidierondes, ben ik tevreden!’

Van gedachten wisselen met Hans Roskam? Hij is bereikbaar via h.roskam@welzijncapelle.nu

Vernieuwing en samenwerking in onderwijs

Hoe werk je aan een sterkere preventie infrastructuur, waarin professionals elkaar goed weten te vinden? Projectleiders leveren hun bijdrage door te zorgen voor vernieuwing en samenwerking in het (post-) initieel onderwijs. Specifiek op het gebied van preventie en gezondheidsbevordering.

De focus ligt op professionals die werken aan de gezondheid van mensen. Het is belangrijk dat zij al tijdens de opleiding de juiste kennis en vaardigheden mee krijgen én dat er samenwerking is tussen de opleidingen van bijvoorbeeld MBO Gezondheidszorg, Welzijn, Sport & Bewegen, Voeding. Op die manier kunnen zij zich in hun werk beter richten op leefstijl en preventie.

U vindt alle projecten in onze artikelenreeks: Inbedding van preventie in onderwijs.

Zo benutten we resultaten beter in de praktijk

13 samenwerkingsverbanden ontvingen subsidie voor een implementatie-impuls om zinvolle onderzoeksresultaten uit het Preventieprogramma (verder) in de praktijk zetten. En 8 projecten ontvingen subsidie voor implementatie in samenwerking om kennis uit al afgeronde projecten te bundelen en te verrijken. 

U vindt deze projecten in onze artikelenreeks: Zo benutten we resultaten en opbrengsten beter in de praktijk.

Kennisbenutting en implementatie

De eerdergenoemde projecten vallen allemaal onder de programmalijn Kennisbenutting en Implementatie. Met deze programmalijn stimuleren we dat de kennis, voortkomend uit eerdere preventieprogramma’s, wordt gebruikt en geïmplementeerd in de praktijk. Op het gebied van preventie is deze praktijk heel divers; professionals vanuit verschillende expertises werken samen aan de gezondheid van burgers.