Het belang van geestelijke verzorging aan gedupeerden van de KOT-affaire
Praten over wat hen is overkomen, is helend voor de gedupeerden van de kinderopvangtoeslagenaffaire. Dat is wat we merkten toen we hen geestelijke verzorging gingen bieden. Daarom willen we dat álle gedupeerden geestelijke verzorging krijgen.
Ontmoeting met lotgenoten
Ik ben directeur en geestelijk verzorger bij het Centrum voor Levensvragen (CvL) D3rde Verdieping in Arnhem. In 2021 was de kinderopvangtoeslagenaffaire, kortweg KOT-affaire, net aan het licht gekomen. Gemeenten zouden verantwoordelijk zijn voor de afhandeling en brede ondersteuning bieden aan de gedupeerden. Wij dachten: Deze mensen hebben ook behoefte hun verhaal te doen. Wij hebben toen alle 11 gemeenten in de regio benaderd. Arnhem sloeg erop aan en heeft 3 keer een avond voor gedupeerden georganiseerd, met geestelijk verzorgers en mensen van het hulploket. Wat we op die avonden proefden was hoe belangrijk de ontmoeting met lotgenoten is voor de gedupeerden.
Zorgen en angsten spuien
Met financiële steun van de gemeente zijn we vervolgens iedere maand lotgenotenavonden gaan organiseren. De gemeentelijke wijkteams hebben we gevraagd om gedupeerden op deze avonden te wijzen. De geestelijk verzorgers zijn er op zulke avonden voor de mentale ondersteuning. Parallel daaraan bieden we 1-op-1-gesprekken waarbij mensen hun zorgen en angsten kunnen spuien. We merken: veel gedupeerden hebben een trauma. Als er een blauwe envelop op de mat valt, is er direct weer paniek.
Zinvol implementeren
Toen we een paar jaar bezig waren en de werkwijze verder wilde uitzetten in de regio, bleek dat er vanuit ZonMw Verspreidings- en Implementatie Projecten (VIMP’s) werden gefinancierd. Daarnaast liep een overkoepelend onderzoek ‘Zinvol implementeren’, waarbij de onderzoekers 7 VIMP’s begeleidden die aan de slag gingen met de implementatie van zingevingsmaterialen. Vanuit ZonMw kwam de vraag of we mee wilden doen. Dat werd het project ‘Geestelijke verzorging aan gedupeerden van de KOT-affaire’. Daaraan namen nog 2 Centra voor Levensvragen deel: Willem in Achterhoek/ Twente en Questio in Noord- en Midden-Holland. Eens in de 2 of 3 maanden voerden we gesprekken met de onderzoekers. Het feit dat er op metaniveau werd meegekeken met de verspreiding en implementatie van onze aanpak, vond ik heel leerzaam.
Ondersteuning van gemeentemedewerkers
Vanuit D3rde Verdieping hebben we eerst workshops gegeven aan Willem en Questio. Steun begint met kennis nemen van de KOT-affaire en wat het met mensen doet. In onze eigen regio hebben we opnieuw brieven gestuurd aan gemeenten. Een aantal nodigde ons uit. In gesprek met gemeenteambtenaren merkten we dat de affaire hen ook niet in de koude kleren gaat zitten. Een beleidsmedewerker zei: Ik vind het loeizwaar wat ik moet doen. De medewerkers hebben te maken met suizende dilemma’s: Ga ik deze gedupeerde financieel ondersteunen of niet en welke argumenten heb ik dan? We zijn nu aan het kijken wat we voor de medewerkers kunnen betekenen. Questio was intussen bij de gemeente Amsterdam binnengekomen en die sloeg ook aan op ondersteuning van hun medewerkers. We zijn er volop mee bezig.
Routekaart voor andere centra
Met zijn drieën hebben we vervolgens een toolkit ontwikkeld. Want geestelijke verzorging voor gedupeerden zou in heel Nederland ingezet moeten worden. De toolkit bestaat uit een route met stations – de stappen die je kunt nemen als je als CvL met gedupeerden van de KOT-affaire aan de slag wil. In de routekaart staan links naar series en docu’s om je te informeren over de impact van de affaire, naar een voorbeeldbrief van hoe je bij een gemeente binnenkomt, uitleg over de verschillende herstelroutes en over het aanbod dat je als CvL kunt ontwikkelen. De routekaart is te vinden op het Kennisplein Zingeving. Voor gebruik is deelname aan de groep 'SCL Kinderopvangtoeslagenaffaire' nodig. Meld je aan en deel je ervaringen. En centra mogen ons altijd bellen als ze vragen hebben.
Ik hoop dat de routekaart andere CvL’s zal inspireren zich in te zetten voor gedupeerden. De affaire is nog lang niet voorbij. Als gedupeerden door de afhandeling heen zijn en het stof is neergedaald, kan het goed zijn dat ze zich dan pas goed realiseren wat er echt is gebeurd. Dan komt pas de echte klap. Bovendien is er sprake van tweede-generatie-trauma. Al hebben de ouders vaak alles eraan gedaan om hun kinderen niet te laten lijden onder de gevolgen van de KOT-affaire, veel kinderen hebben wel degelijk trauma opgelopen. En niet alleen de kinderen die uit huis geplaatst zijn. In die zin gaat de KOT-affaire zeker nog een tijd doorwerken bij de kinderen en mogelijk ook kleinkinderen van gedupeerde ouders.
Herstel van vertrouwen
Intussen blijven wij ondersteuning bieden. Iemand van onze groep vertelde dat haar therapeut had gezegd: Je hebt zeker weer een lotgenotenavond gehad, je bent lichter. Daarom is het zo zinvol om ermee door te gaan. Voor mij is het iets om in de plaats te stellen van de schaamte over wat er is gebeurd. Ik ben representant van de samenleving die heeft weggekeken. 1 van de belangen die ik heb, is herstel van vertrouwen tussen gedupeerden en samenleving. Dat ze zien: er zijn burgers die het wel wat kan schelen.
Wilt u meer weten over de routekaart of heeft uw vragen over ondersteuning, dan kunt u contact opnemen met Ad Boogaard via e-mail of via de telefoon (06 48 69 78 51).
ZonMw en zingeving
Veel kwetsbare en zieke mensen blijven langer thuis wonen, en ook zorg en welzijn verplaatst steeds meer naar de thuissituatie. Hoe kan aandacht voor zingeving in de thuissituatie worden ingebed, rekening houdend met mogelijkheden van zorgverleners en behoeften van de zorgvrager? Vanuit het programma Zingeving en Geestelijke verzorging investeren we in kennisontwikkeling en -implementatie om aandacht voor zingeving in de thuissituatie te stimuleren.