Zingeving vanzelfsprekend maken in het contact met burgers

Afbeelding

In maart 2025 mochten we een workshop geven op de European Conference for Social Work and Research in München. Het was een mooie kans om ervaringen te delen met internationale collega’s. In onze koffertjes zaten 2 kaartensets die we in de VIMP (verspreidings- en implementatieproject) Linking-Zin hebben gemaakt: ‘In Gesprek over Zingeving’ en ‘Zinspelen’. Deze kaartensets zijn doorontwikkelde producten van eerdere versies (uit het initiële project). Beide helpen om met behulp van afbeeldingen in gesprek te gaan over zingeving. ‘Zinspelen’ geeft beelden over zingeving in stressvolle situaties van mensen die armoedeproblematiek ervaren. ‘In Gesprek over Zingeving’ bestaat uit afbeeldingen om je bewust te worden wat steun en inspiratie geeft en is ontwikkeld voor ouderen. De 2 sets zijn ook een mooie aanvulling op elkaar. De afbeeldingen van de set ‘Zinspelen’ zijn gemaakt samen met een tekenaar (Bart Koelemaij - Beeld Spreekt) en mensen die armoede van binnenuit kennen. Beide kaartensets zijn ook verbeterd door de samenwerking met ervaringsdeskundigen in laaggeletterdheid en een migrantenorganisatie. In de grootstedelijke context zijn dit erg belangrijke perspectieven.

En hoe ging die workshop in München? Hoewel wij als projectleiders de sets kennen, waren we weer verwonderd hoe de afbeeldingen werken: De afbeeldingen helpen om snel tot de kern te komen. Al snel vertelden de deelnemers over hun privésituatie: mooie ervaringen, maar ook verdriet en wat moeite kost. De kaartensets helpen om te beseffen wat je op de been houdt, wat inspiratie geeft. ‘Een beeld zegt meer dan 1000 woorden….’ In de workshop bleek weer, zoals in eerdere ervaringen, dat de kaartensets krachtige gespreksstarters zijn voor mensen met verschillende achtergronden. Afbeeldingen worden namelijk door ieder mens geïnterpreteerd vanuit het eigen levensverhaal. Dezelfde afbeelding roept bij verschillende mensen iets anders op. Zo kwam er bij een afbeelding waarin iemand een ketting doorknipt 3 verschillende verhalen: een participant vertelde dat zij dit zelf wilde, een ander dat dit gebeurde door onbegrip van de familie, en weer een ander zag vooral de omstandigheden waardoor dit gebeurde.

Afbeelding

Ons implementatieproject VIMP Linking-Zin is inmiddels ruim een half jaar afgerond. Doel van deze VIMP was dat mensen, met name ouderen en mensen met armoedeproblematiek, meer gelegenheid hebben om over zingeving te denken en praten. De projectpartners waren: Pameijer, een ondersteuningsorganisatie in wijken in en rond Rotterdam, die ook ondersteuning bieden aan mensen met armoedeproblematiek; MOTTO een initiatief van Samen 010 waarbij mensen thuis worden ondersteund door vrijwilligers die geschoold zijn in zingevingsgesprekken; een lid van de cliëntenraad van Careyn die ook als coördinator van een Centrum voor Levensvragen betrokken is bij hospices; en SPIOR, een migrantenorganisatie voor moslims in de regio Rotterdam. De werkers uit deze organisaties wilden allemaal zingeving vanzelfsprekend maken in het contact met burgers, ieder op zijn eigen manier.

Het verbeteren van de materialen was belangrijk in het project: het maakte dat we nog beter bij de doelgroepen konden aansluiten. Bovendien was het belangrijk dat de verschillende projectpartners konden meebepalen wat er nodig was (eigenaarschap). De initiële kaartensets waren gemaakt op basis van 126 interviews en waren inhoudelijk al behulpzaam, maar zij misten verbeeldingskracht en aansluiting bij de diverse populatie van de grote stad (zoals verschillende sociaaleconomische en culturele achtergronden, laaggeletterdheid). Ook konden we met de partners meer werkvormen maken.

Het implementatiejaar is omgevlogen. We hebben gewerkt vanuit waarderend werken (appreciative inquiry). Deze benadering past namelijk heel goed bij het participatieve actie-onderzoek, waarmee Linking-Zin gestart is en ook bij zingeving. Waarderend werken benadrukt de kansen die er zijn in een organisatie en de kwaliteiten van de mensen die de implementatie moeten trekken. Dat geeft energie! De waarderende benadering bood de mogelijkheid om in complexe contexten steeds vooruitgang te boeken, desnoods via olifantenpaadjes. Het bracht inspiratie en een optimistische samenwerking met elkaar.

De partners geven nu zelf trainingen aan werkers en vrijwilligers en deze gebruiken de sets in hun werk. De implementatie in de organisaties zorgt ervoor dat de drempel is verlaagd en er meer gesprekken gevoerd worden over wat er werkelijk toe doet. En de implementatie gaat door: via workshops zoals in München, door onze lessen op HBO Social Work, verpleegkunde en diverse minoren, maar vooral door verdere implementatie op de werkvloer: bij de partners waarmee we gestart zijn,  maar ook elders. Er zijn elke week geïnteresseerde professionals die ons mailen met de vraag of er kaartensets opgestuurd kunnen worden omdat zij ermee aan de slag willen, ook uit onverwachte settings en voor een bredere doelgroep dan aanvankelijk bedacht. Via deze professionals, hebben burgers meer gelegenheid om te denken en praten over zingeving. En zo wordt de olievlek vanuit de implementatie groter en groter.