Met zingeving de psyche serieus nemen
Veel psychische klachten van mensen die op het spreekuur van de huisarts komen, hangen samen met veranderingen in hun leven, geen toekomstperspectief zien of lijden onder verlies (van baan, naaste of gezondheid bijvoorbeeld). De huisartsenzorg moet beter worden toegerust om te begeleiden bij levensvragen en het vinden van geestelijk verzorgers.
Samenwerking versterken
De Verspreidings- en Implementatie Impuls (VIMP) ‘ Zin in Opleiden’ is een kortdurend vervolgtraject op het actieonderzoek SamenZin. Het actieonderzoek SamenZin startte in 2020 vanuit een behoefte van geestelijk verzorgers in Utrecht om meer samen te werken met de huisartspraktijken. In 2 leergemeenschappen leerden geestelijk verzorgers en praktijkondersteuners GGZ in de huisartsenpraktijk (POH-GGZ) elkaar beter kennen en ontstonden samenwerkingsvormen, zoals een levenskunst training voor jongeren. Ook werd er een nascholingscursus ontwikkeld voor POH-GGZ en een methode om te blijven leren over ondersteuning van zingeving. In de VIMP hebben we dit verder gebracht naar 3 nieuwe regio’s (Friesland, Zuid-Holland Noord en Midden-Gelderland) en via de opleidingen POH-GGZ.
Nascholingscursus
De nascholingscursus ‘Zin in de Praktijk van de POH-GGZ’ is bedoeld voor POH-GGZ die zich verder willen toerusten in het begeleiden bij zingeving. POH-GGZ zijn opgeleid om mensen met psychische problemen te begeleiden, maar richten zich daarbij vaak op de cognitieve en gedragsmatige aspecten daarvan. Psyche komt uit de Griekse taal en betekent letterlijk 'ziel'. Ziel wordt echter in onze samenleving nog wel eens verbonden met geloof en de kerken. Dat hoeft niet, want de psyche of ziel betreft ook emoties, intuïtie, alles wat de innerlijke mens betreft. Om de psyche serieus te nemen, is ook aandacht voor zingeving nodig. In deze cursus leren POH-GGZ meer over zingeving, hoe zingevingsvragen te herkennen en hoe daarover in gesprek te gaan. Ook gaan we in op hoe onze samenleving met psychische problemen omgaat, zoals bij jongeren, en een rol heeft in het ontstaan ervan. We zijn dus ook wel wat maatschappijkritisch.
De opleidingen POH-GGZ
De opleidingen POH-GGZ hebben met 20 onderwijsdagen een vol curriculum. Hierin moeten allerhande psychische problemen en methodieken de revue passeren. Expliciet aandacht voor zingeving is er dan ook niet in de meeste opleidingen. Wel raken ze er ook vaak aan, zoals in de persoonlijke leerlijn of in intervisie. Ook het thema rouw leent zich ervoor om het over zingeving te hebben. De opleidingen zijn nu gestart met het opnemen van zingeving als thema en/of rode draad in het onderwijs en met het opnemen van geestelijke verzorging in de sociale kaart.
Behoeften van POH-GGZ
Wat we merkten is dat POH-GGZ toch wel sterk oplossingsgericht zijn getraind. Ze doen handreikingen, geven tips en hulpmiddelen, bijvoorbeeld hoe met stress om te gaan. Dit is heel waardevol. Zingevingsvragen vragen echter om echt stil te staan bij waar de cliënt is, het is ‘vertragen’ en met de ander gaan zoeken wat daar dan allemaal zit. De deelnemers aan de cursus werden zich bewust van dit belangrijke verschil en waardeerden het oefenen met zingevende gesprekken.
Impact
De VIMP heeft allerlei zaken in beweging gezet. Zo is er een train-the-trainer ontwikkeld en gegeven als nascholing voor geestelijk verzorgers die ook POH-GGZ willen ondersteunen bij zingeving in hun praktijk. De geestelijk verzorgers kunnen dit dan gaan doen in de eigen regio. Een aantal POH-GGZ opleidingen gaan al komend jaar een module inbouwen of de intervisie versterken vanuit zingeving. Ook weten alle opleidingen nu wat Centra voor Levensvragen zijn en waarvoor ze daar terecht kunnen. Zo verwachten we dat de opleidingen ook vaker geestelijk verzorgers gaan vragen als gastdocent; dat gebeurde nu nog niet.
Volgende stappen
Om nog steviger impact te maken, is het nodig dat zingeving ook meer top-down op de agenda wordt gezet van de opleidingen. Vanuit dit project en ook het brancheproject Huisartsenzorg van de Kenniswerkplaats Zingeving zijn er nauwe contacten met de Landelijke Vereniging voor POH-GGZ. De laatste heeft nu de handschoen opgepakt om zingeving op te nemen in het landelijke competentieprofiel voor de POH-GGZ. Ik verwacht dat dat een sterke impuls gaat geven aan de opleidingen en ook de nascholingen.
Samenwerking
Het is duidelijk dat een klein project zoals deze VIMP alleen kans van slagen heeft, als het aanhaakt bij andere initiatieven. Deze zochten we in de huisartszorg, maar er zijn veel parallellen met andere beroepsgroepen en sectoren. Binnen de Kenniswerkplaats Zingeving kunnen dergelijke samenwerkingen krachtiger worden, door het bundelen van expertise en het verbinden van personen en organisaties. Ook het overkoepelend project hielp om ervaringen te delen en van elkaar te leren. Het mooie is natuurlijk dat zingeving zich niet aan grenzen van beroepsgroepen of sectoren houdt, maar deze verbindt!
ZonMw en zingeving
Veel kwetsbare en zieke mensen blijven langer thuis wonen, en ook zorg en welzijn verplaatst steeds meer naar de thuissituatie. Hoe kan aandacht voor zingeving in de thuissituatie worden ingebed, rekening houdend met mogelijkheden van zorgverleners en behoeften van de zorgvrager? Vanuit het programma Zingeving en Geestelijke verzorging investeren we in kennisontwikkeling en -implementatie om aandacht voor zingeving in de thuissituatie te stimuleren.