Zonder relatie geen implementatie: het ZINGENDA-pakket voor meer zingeving in welzijnswerk

Zingeving is een belangrijk onderdeel van sociaal werk, maar niet elke sociaal professional besteedt hier aandacht aan binnen het dagelijkse werk. Dit hangt deels af van de manier waarop organisaties werken: staat zingeving in de visie van de organisatie? Past het bij bestaande methodieken en rollen? Wordt er tijd vrijgemaakt voor zingeving? Daarnaast spelen de vaardigheden en opvattingen van sociaal professionals een rol. Kunnen zij zingevingsvragen herkennen en hanteren? En welk beeld hebben ze over zingeving en geestelijke verzorging?

Geestelijk verzorgers kunnen helpen om meer aandacht voor zingeving te krijgen in het werk van wijkprofessionals. Maar zij lopen tegen obstakels aan. Zo vinden geestelijk verzorgers het soms lastig om contactpersonen te vinden in de wijk (sociaal werk kent meer dan 500 verschillende functiebenamingen). Ook ervaren zij imagoproblemen. Verder weten geestelijk verzorgers niet altijd hoe ze kunnen aansluiten bij bestaande activiteiten.

Om deze uitdagingen aan te pakken, ontwikkelden we in het project ZINSITIEF 2 instrumenten met betrokkenen uit de praktijk. De ZINGENDA is een praktische jaarkalender waarmee sociaal professionals, specifiek welzijnswerkers, aan de slag kunnen met het thema zingeving in hun team of organisatie. De Samenwerkingsfolder bevat tips voor geestelijk verzorgers om de samenwerking met sociaal professionals in de wijk vorm te geven. In het vervolgproject VIMP(Verspreidings en Implementatie Impuls)-ZINGENDA hebben we deze instrumenten met 4 welzijnsorganisaties getest en aangepast, zodat ze beter aansluiten bij de praktijk.

Toen we startten met ons project, merkten we al gauw dat sociaal professionals het thema zingeving niet vanzelf oppakken. In welzijnswerk ontbreekt vaak de structurele ondersteuning om hier aandacht aan te besteden. Dit kunnen we op korte termijn niet veranderen. Het lijkt er dus op dat geestelijk verzorgers voorlopig beter aangewezen zijn als kartrekkers om dit thema op de agenda te zetten. Het zou dan vooralsnog aan hen zijn om contacten te leggen en de samenwerking te stimuleren.

Uit gesprekken met welzijnswerkers bleek dat de oorspronkelijke ZINGENDA waardevol was, maar nog niet optimaal aansloot op hun behoeften. Daarom hebben we de ZINGENDA aangepast en uitgebreid met stickervellen en 2 reisgidsen: 1 voor geestelijk verzorgers en 1 voor sociaal professionals.

• De reisgids voor geestelijk verzorgers biedt richtlijnen voor het opbouwen van samenwerkingen binnen het sociaal werk. Bijvoorbeeld het verkennen van het werkdomein van welzijnswerkers en daarbij zoeken naar overlap en verschillen, outreachend werken voor het vinden van contactpersonen, en stapsgewijs te werk gaan.
• De reisgids voor sociaal professionals geeft handvatten om met zingeving aan de slag te gaan en samen te werken met geestelijk verzorgers. Bijvoorbeeld het verkennen en expliciteren van de plek van zingeving in het welzijnswerk, onderzoeken hoe het thema speelt onder vrijwilligers en in hun contacten met inwoners, en het verkennen van waarvoor, hoe en wanneer samengewerkt kan worden met geestelijk verzorgers.

Deze verbeterde instrumenten worden opgenomen in een opleiding over ondernemerschap voor geestelijk verzorgers aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Tijdens ons project hebben we veel geleerd van andere onderzoekers. Door onze ervaringen te verwoorden in metaforen en verhalen, kregen we inzicht in de kansen en uitdagingen van implementatie. Hieruit ontstonden de reisgidsen.

Voor organisaties die met de ZINGENDA en reisgidsen aan de slag willen, adviseren we om een ‘reisleider’ aan te wijzen: iemand die de ontmoeting opstart en een duurzame samenwerking stimuleert. Dit kan binnen een welzijnsteam of -organisatie, maar het is extra waardevol als een sociaal professional en geestelijk verzorger hierin samen optrekken. Zingevingszorg vraagt namelijk niet alleen om een goed instrument, maar vooral om tijd en ruimte om elkaar te leren kennen en gezamenlijke doelen te formuleren. Goede relaties helpen zo om zingeving een vaste plek te geven binnen het brede welzijnswerk en sociaal werk.