Organisatie en governancevraagstukken

Inzichten en downloads

• Workshop Governance – 8 mei 2025

  Hoe organiseer je domeinoverstijgende samenwerking in de regio?

  Dat was de vraag die centraal stond in de workshop Organisatie en Governance-vraagstukken dat op 8 mei 2025 georganiseerd werd door het Netwerk Leren Transformeren. Deze workshop, ontwikkeld in co-creatie met Natascha van Vooren, projectleider Lerende evaluaties bij het RIVM, was exclusief bedoeld voor DSV’s met subsidie uit de ronde Leren Transformeren.

  Samen gingen we aan de slag met één van de taaiste vraagstukken van deze tijd: hoe organiseer je effectieve en legitieme governance over de grenzen van domeinen, organisaties en belangen heen? 

  Vier herkenbare dilemma’s
  Tijdens een flapdialoog verkenden de deelnemers vier herkenbare dilemma’s:

  • Hoe formeel maak je afspraken?
  • Zet je in op een centrale of decentrale organisatie?
  • Hoe geef je inwoners een goede plek in de governance?
  • Hoe verhouden verschillende vormen van governance zich tot elkaar? 

  De oogst? 
  Rijke inzichten, scherpe spanningsvelden en waardevolle praktijkervaringen. De slides vatten samen wat er besproken is. Geen kant-en-klare antwoorden, wel veel herkenning en richting.

  Uitkomsten van de dialogen:
  Download de inzichten in de slides hier

   

   

• Actieleerdag - 17 april 2025

  Op 17 april 2025 organiseerde het Netwerk Leren Transformeren voor DSV’s met subsidie uit de ronde Leren Transformeren een actieleerbijeenkomst die draaide om het actieleren: reflecteren, inspireren en direct toepassen! 

  De DSV’s onderzochten samen met de landelijke partners en expertpartijen waar ze staan op de bouwstenen van transformatie, welke uitdagingen er zijn en hoe transformatieleren kan helpen om duurzame oplossingen te vinden. 
  
  De bijeenkomst begon met een check-in rond het eigen leerproces waarbij deelnemers kiezen of hun leerproces voelt als een opkomend plantje, een doolhof of een achtbaan of een puzzel. Samenvattend voelt het als een puzzel vanwege de vele keuzes, hoe de bouwstenen in elkaar gaan passen, en hoe je je als DSV verhoudt ten opzichte van de ontwikkelingen op het niveau van de IZA-regio. Het plantje wordt uitgelegd als dat het soms een fragiel en kwetsbaar proces lijkt en het tijd kost om in een netwerk te bouwen aan iets waar je grip op krijgt. 

  Reflectie op het leerproces
  Aansluitend op de check in nam Leonie ons mee in een reflectie op ons leerproces en zette het kader neer: transformatie vraagt meer dan innovatie – het betekent ook systeemverandering. De bouwstenen van transformatie vormen het fundament van het systeem en samen bouwen we aan een nieuw fundament. We weten echter nog niet hoe dit eruit gaat zien. Dit brengt onzekerheid met zich mee. Transformatieleren betekent leren door te doen, ruimte voor onzekerheid, en gezamenlijk ontdekken wat nodig is.

  Vervolgens besprak Leonie de belangrijkste conclusies over de 1-op-1 gesprekken aan de hand van de bouwstenen. Deze 1-op-1 gesprekken zijn in februari en maart gevoerd met de projectleiders van de DSV’s en geven de volgende inzichten over waar we staan op de bouwstenen: 

  • Lerend vermogen is sterk in ontwikkeling; de principes van transformatieleren worden herkend als waardevol.
  • Monitoring & data botsen vaak met de klassieke verantwoordingsstructuren vanuit het IZA.
  • Samenwerking met inwoners laat veelbelovende beweging zien, al blijft het zoeken naar vorm.
  • Differentiëren op subpopulaties is spannend, maar noodzakelijk.
  • Governance en bekostiging blijven uitdagend door tijdelijke financiering en projectmatige structuren.

  Een andere conclusie die we trekken is dat het blijkt dat we nog moeite hebben met het herkennen én aanpakken van systeemknelpunten en het maken van de stap van innoveren naar transformeren. Het grote verschil tussen beiden is namelijk dat je voor een echte transformatie het systeem moet veranderen én dus de knelpunten waar je tegenaan loopt moet definiëren en verhelpen. Het is dan wel goed om met elkaar scherp te hebben wat een systeemknelpunt is en daarom hebben we daar met elkaar bij stil gestaan en op aangescherpt. De nieuwe definitie spreekt niet van een tijdelijk maar een fundamenteel probleem. 

  Definitie systeemknelpunt:
  "Een fundamenteel probleem binnen of tussen (deel)systemen dat gewenste veranderingen of verbeteringen in de transformatie van zorg naar gezondheid belemmert."

  Workshops
  Tijdens de actieleerdag gingen de deelnemers actief aan de slag in de workshops op de bouwsteen Organisatie en governancevraagstukken, Differentiëren op (sub)populaties, Monitoring, kennis- en datagedreven werken gecombineerd met Lerend Vermogen en Bekostiging, Financiering & Contractering. Belangrijkste inzichten uit de workshops: 

  • Governance & Organisatie
    Deelnemers ontwierpen hun “ideale governance” en reflecteerden op het verschil tussen IST en SOLL. Belangrijke uitkomsten:

    - Governance moet het leerproces ondersteunen.
    - Structurele financiering voor lerende netwerken is cruciaal.
    - Informele en formele structuren kunnen helpen systeemknelpunten te agenderen.
     

  • Differentiëren op (sub)populaties
    Via het “moddergooien” van doemscenario’s leerden deelnemers wat er misgaat zonder differentiatie. Inzichten:

    - Lef is nodig om keuzes uit te leggen.
    - Impactgericht werken vraagt kennis van je doelgroep én moed om te prioriteren.
    - Concrete voorbeelden zijn nodig om het écht werkbaar te maken.
     

  • Monitoring, kennis en datagedreven werken & Lerend Vermogen
    Aan de hand van user stories en Learning Performance Indicatoren (LPI’s) onderzochten deelnemers hoe je leerprocessen zichtbaar en stuurbaar maakt. Inzichten:

    - User stories leiden tot verdiepend gesprek over taken en rollen.
    - Reflectie op knelpunten moet structureel ingebed worden.
     

  • Bekostiging, Financiering & Contractering
    Via een rollenspel ervoeren deelnemers de complexiteit van duurzame bekostiging. Belangrijke lessen:

    - Praten over inhoud is niet genoeg – de echte knelpunten liggen in het systeem.
    - Huidige oplossingen richten zich vaak op optimalisatie, niet op transformatie.
    - Er is behoefte aan een andere taal en gezamenlijke visie op duurzame bekostiging. 

  Afsluiting
  De dag werd afgesloten met een terugkoppeling van acties per workshop. Deze acties worden door de DSV’s opgepakt. Ook werd het belang van doorpakken op systeemknelpunten en het structureren van leerprocessen benadrukt. 

  Tot slot is er op verzoek van de deelnemers een handreiking voor LPI’s en user stories ontwikkeld, zodat deelnemers dit in hun eigen regio kunnen toepassen.

  Download de presentatieslides van de Actieleerdag hier

  Bekijk hier een visueel verslag van de Actieleerdag

  Download de handreiking 'Leren monitoren met LPI's'

• Workshop Governance - 3 november 2025

  De workshop over governance gebruikte de methode van backcasting om te werken van dromen naar doen.

  “Begin met het einde voor ogen” – Stephen Covey

  Deelnemers stelden zich voor hoe hun governance er in de toekomst uitziet, en redeneerden van daaruit terug naar de stappen die nu nodig zijn. We doorliepen de volgende stappen:

  • Eindbeeld: waar wil je eind 2028 staan?
  • Sporen: welke thema’s of bouwstenen leiden daarheen?
  • Mijlpalen: wat bereiken we onderweg op de sporen (terugredenerend)?
  • Eerste acties: wat kunnen we tot de eerste mijlpaal doen?

  We oefenden eerst met backcasting door voor onszelf te bedenken: waar wil ik in 2028 staan met mijn eigen gezondheid en welke mijlpalen en acties zijn daarvoor nodig? We wisselden dit vervolgens in tweetallen uit en constateerden dat het bepalen van een doel best makkelijk is, maar dat het terugbrengen naar mijlpalen vanaf dat doel al lastiger is.

  Daarna gingen we op grote brown papers aan de slag met de tijdlijn van de DSV. Elke DSV beschreef daarin het ideale eindbeeld van hun governance. Sommigen namen hiervoor een korte periode (tot 2028), anderen pakten hiervoor bewust een wat langere periode (tot 2035). De droombeelden werden nog vrij algemeen opgeschreven, maar door het in kaart brengen van de thema’s (de sporen) die leidden tot het droombeeld, de bijbehorende mijlpalen en de eerste acties werden de tijdlijnen al een stuk concreter. Iedere deelnemer liet zijn of haar creativiteit de vrije loop, en dat leverde ook een rijkheid aan verschillende brown papers op. Na onderlinge feedback werden de tijdlijnen aangescherpt en reflecties vastgelegd in het actieleerboekje.

  Tot slot deelden we nog plenaire reflecties op het leerproces:

  • In governance heb je ‘georganiseerde structuren’, zoals overlegtafels of bestuurlijke gremia en ‘ongeorganiseerde lijnen’ zoals de dynamiek in wijken en buurten. Het is belangrijk om een plan te ontwikkelen op hoe je dat bij elkaar brengt.
  • Het kan helpend om een “moeten” en een “mogen” lijn op te schrijven en dan na te denken over hoe het mogen steeds groter kan worden, waarna de lijnen bij elkaar komen in de ideale governance
  • Het zichtbaar maken van het lange termijnperspectief helpt om de acties van morgen te bepalen. Wel is het zo dat je niet altijd overeenstemming hebt over het langetermijndoel. De vraag is dan ook: van wie is het einddoel? Dat kan schurende gesprekken opleveren.
  • Welke schaalgrootte neem je als uitgangspunt voor je governance? Dat ligt nogal verschillend: soms gaat het om alleen een stad met één gemeente, maar soms om een regio met meerdere gemeenten.