Interprofessioneel samenwerken aan zorg voor zingeving

Steeds meer ouderen en mensen met een zorgbehoefte blijven langer thuis wonen. Dit vraagt om een brede blik op zorg, waarbij niet alleen fysieke en mentale gezondheid centraal staan, maar ook zingeving. Uit onderzoek is namelijk bekend dat zingeving bijdraagt aan kwaliteit van leven. Zingeving draait om vragen als: wat geeft mijn leven betekenis? Wat helpt mij om met moeilijke situaties om te gaan? Het is een thema waar alle zorg- en welzijnsprofessionals in de zorg thuis mee te maken krijgen, niet alleen geestelijk verzorgers.

In de eerstelijnszorg werken veel verschillende professionals, zoals huisartsen, wijkverpleegkundigen, verzorgenden-ig, fysiotherapeuten, welzijnswerkers, maatschappelijk werkers en vrijwilligers. Maar samenwerken op het gebied van zingeving blijkt lastig. Er is vaak weinig afstemming tussen disciplines, waardoor zorgvragers niet altijd de juiste ondersteuning krijgen. Het actieonderzoek ‘Zinvol Thuis’ bracht regionale werkprocessen in kaart en onderzocht hoe interprofessionele samenwerking op het gebied van zingeving vormgegeven kan worden.

De rode draad in de b-learning is om, vanuit de bewustwording van en kennis over eigen zingeving, elkaar te leren kennen en elkaars taal te leren op het gebied van aandacht en zorg voor zingeving. Vervolgens kunnen afspraken gemaakt worden om echt samen te werken rond deze zorg. De b-learning is een combinatie van online leren en leren in de praktijk. De module is flexibel inzetbaar, zowel individueel als in teamverband, en kan eenvoudig in kleinere onderdelen of in totaal in bestaande overleggen worden geïntegreerd.

In het vervolgonderzoek ‘Zin in Interprofessionele Samenwerking’ verspreidden en implementeerden we de b-learning in diverse praktijksituaties. Tijdens de implementatie bleek dat de b-learning niet zomaar vanzelf werd gebruikt. Het vraagt tijd, coaching en een enthousiaste kartrekker in een netwerk om het succesvol toe te passen. Daarom werd een extra tool ontwikkeld: de ‘Check’s (Z)in’. Hiermee kunnen netwerken of Palliatieve Thuiszorg (PaTz)- groepen hun beginsituatie in kaart brengen en op basis daarvan de juiste modules kiezen. Momenteel vindt er nog een evaluatie plaats. Daarnaast werd een enquête toegevoegd om continue feedback te verzamelen. Zo wordt de b-learning actueel gehouden, en kan onderzoek gedaan (blijven) worden naar de impact van de b-learning.

De reacties op de b-learning zijn positief. Zo geven professionals aan bij de eerste module van de b-learning dat met name de kennisclips, de activerende ‘doordenkers’ en de bijgeleverde theorie helpt bij het beter leren kennen van collega’s, inzicht krijgen in elkaars expertise en het formuleren van gezamenlijke belangen en een gedeelde missie. Opvallend is dat niet alleen zorgnetwerken, maar ook gemeenten de b-learning gebruiken. Dit laat zien dat zingeving niet alleen een zorgthema is, maar ook een maatschappelijk vraagstuk.

Hoewel het te vroeg is om harde conclusies te trekken over de impact op interprofessionele samenwerking, zien we dat de b-learning bijdraagt aan belangrijke aspecten hiervan. Netwerken ontwikkelen zich in het bieden van zorg voor zingeving, en professionals worden zich bewuster van het belang van dit thema.

1 van de belangrijkste lessen is dat een kartrekker cruciaal is om de b-learning succesvol te implementeren. Daarnaast is alleen enthousiasme niet genoeg; er zijn duidelijke afspraken en een gezamenlijke visie nodig. Begin met het vormen van een betrokken groep collega’s en maak duidelijke afspraken over hoe je samen aandacht geeft aan zingeving in de zorg, en hoe je vorm wil geven aan de interprofessionele samenwerking.