Klimaat, duurzaamheid en milieu hangen nauw met elkaar samen. Op deze pagina vindt u informatie over

  • gezonde leefomgeving
  • onderzoek naar klimaat en gezondheid
  • duurzame zorg: meer duurzaamheid in de zorg kan bijdragen aan vermindering van milieuvervuiling en negatieve klimaateffecten
  • onderzoek naar het effect van microplastics op gezondheid
  • voeding en gezondheid

Effecten van klimaatveranderingen en milieuvervuiling op gezondheid

We moeten ons voorbereiden op de effecten van klimaatveranderingen en milieuvervuiling op gezondheid. Daarvoor is onderzoek nodig. Een voorbeeld: de hittegolf in de zomer van 2018 en 2019 zorgde voor beleidsdiscussie over meer groen en water in de stad. Maar meer water levert mogelijk ziekten door ratten op en meer groen levert mogelijk meer Lyme op door teken.

De belangrijkste effecten van klimaatveranderingen en milieuvervuiling op gezondheid zijn op het gebied van

  • infectieziekten
  • voedselveiligheid en –zekerheid
  • huidkanker door UV-straling
  • allergieën
  • hitte in de stad
  • wateroverlast
  • longproblemen (COPD) door fijnstof
  • gezonde leefomgeving (water, groen)

Het is onduidelijk wat het gezondheidseffect van deze onderdelen apart en gezamenlijk is. De financiering voor onderzoek naar klimaat is nu ontoereikend en te versnipperd. We willen onderzoek financieren met een gezamenlijk doel op klimaat.

    Coronavirus maatregelen

    De zeer uitzonderlijke situatie rondom de uitbraak van het coronavirus heeft ook gevolgen voor ZonMw. Alle belangrijke maatregelen, vragen en antwoorden rondom subsidierondes en lopend onderzoek vindt u op deze pagina

    Klimaat en gezondheid

    Start pilotonderzoeken

    Bekijk welke onderzoekers binnenkort met pilotonderzoeken starten. De onderzoeken, uitgevoerd door consortia, gaan over temperatuurgerelateerde effecten, allergieën en duurzame zorg. Financiering komt uit de eerste subsidieronde. Met deze pilotonderzoeken krijgen beleidsmakers inzicht in de gezondheidsrisico’s van klimaatverandering.

    Volksgezondheid in beeld bij klimaatverandering?

    Zijn we voorbereid op de gezondheidseffecten van de klimaatverandering? Madeleen Helmer zegt er het volgende over: "Het is belangrijk dat we de klimaatrisico’s voor de gezondheid op tijd aan zien komen. Maar eerlijk gezegd zijn we daar nog niet zo goed in. De werkelijkheid is dat we beleidsmatig nog vooral reageren en niet anticiperen op klimaatverandering." Lees haar column in Mediator 47 als vicevoorzitter van de beoordelingscommissie van het ZonMw-programma Klimaat en Gezondheid en als projectleider klimaatadaptatie bij het Klimaatverbond Nederland.

    Eerste subsidieronde

    De 1e subsidieoproep op basis van de kennisagenda Klimaat en Gezondheid en de afspraken van de Green Deal Duurzame Zorg is gesloten op 14 januari 2021. Het budget is beperkt en beschikbaar voor pilotonderzoek in samenwerkingsverband. Meer informatie leest u op de programmapagina Klimaat en Gezondheid.

    Netwerkbijeenkomst

    Lees de terugblik van de online netwerkbijeenkomst over de subsidieoproep van Klimaat en Gezondheid op 26 november 2020. Honderd onderzoekers, beleidsmakers en praktijkprofessionals ontvingen meer informatie over de oproep. Daarnaast konden zij contact leggen met partners met wie zij een onderzoeksvoorstel willen indienen in dit nieuwe onderzoeksprogramma.

    Kennisagenda

    In opdracht van ZonMw hebben RIVM, Universiteit Maastricht en Wageningen University & Research de kennisagenda klimaat en gezondheid ontwikkeld. Een samenhangend onderzoeksprogramma met brede focus is van belang om inzicht te krijgen in de gezondheidsrisico’s van klimaatverandering.

    Lees ook het Mediatorartikel, het nieuwsbericht en de flyer over de kennisagenda klimaat en gezondheid

    Wilt u meer informatie over klimaat en gezondheid? Neem een abonnement op de Preventienieuwsbrief die maandelijks verschijnt. Ook kunt u contact opnemen met Frank Pierik via klimaat@zonmw.nl.

    Relevante links over klimaat en gezondheid

    Milieu

    "Onderzoek toont aan dat een baby wel degelijk via de moeder kan worden blootgesteld aan chemicaliën. Het is relatief nieuw terrein, waar nog niet veel over bekend is." Deze uitspraak doet Hanna Dusza, onderzoeker bij het Institute for Risk Assesment Sciences (IRAS) van de Universiteit Utrecht. Ze bestudeert de effecten van natuurlijke en kunstmatige chemicaliën op het ecosysteem, de fauna en de mens. Kortgezegd milieutoxicologie. Lees over haar onderzoek naar microplastics in de baarmoeder. Bekijk elders op deze pagina welke rol wij spelen in de internationale wetenschap over microplastics en gezondheid.

    Aandachtspunten voor fysieke omgeving

    Lees de 9 aandachtspunten voor de inrichting van de fysieke omgeving bij mensen met moeilijk verstaanbaar gedrag. Zorgorganisaties voor gehandicaptenzorg passen de omgeving voor mensen met een verstandelijke beperking aan naar eigen inzicht. Ze zouden dit liever doen op basis van wetenschappelijk onderzoek. Helaas is er nauwelijks kennis over het positieve effect van de inrichting van de omgeving op het gedrag, gezondheid en kwaliteit van leven van mensen met een verstandelijke beperking. Jammer, want dat wetenschappelijk onderzoek naar de impact van omgevingsfactoren onmisbaar is voor goede gehandicaptenzorg lees je in het artikel 'Rustiger dankzij interieur'.

    Maak ruimte voor gezondheid!

    Wat zijn de effecten van de inrichting van de leefomgeving op gezondheid, duurzaam (on)gezond gedrag, en deelname aan de samenleving? Daarover is nog maar weinig bekend. Om daar verandering in te brengen, doen 7 regionale consortia onderzoek. Lees het interview met Maria Jansen van het Zuid-Limburgse consortium RuimteGIDS. Dit samenwerkingsverband van Maastricht University, Zuyd Hogeschool, gemeenten Maastricht en Kerkrade, ProjectBureauA2, Provincie Limburg en GGD Zuid-Limburg is 1 van die 7 regionale consortia. Lees ook over de krachtenbundeling voor kennis over een omgevingsgerichte aanpak op onze webpagina 'Maak ruimte voor gezondheid' en bekijk de projectencatalogus.

    Consortia: Impact vergroten door duurzame samenwerking

    Als de subsidie straks stopt, willen de consortia blijven samenwerken. Om dat te kunnen doen, heb je nu al aandacht nodig voor proces, belangen, rollen, begrip en gezamenlijke doelen.

    Wilt u meer informatie over 'Maak ruimte voor gezondheid'? Neem een abonnement op de Preventienieuwsbrief die maandelijks verschijnt. Ook kunt u contact opnemen met Astrid van den Broek via broek@zonmw.nl.

    Voeding en gezondheid

    Internationale experts: pak ongezonde voeding wettelijk aan

    De coronapandemie laat zien dat wettelijke maatregelen in het kader van de volksgezondheid mogelijk zijn. Biedt dat een opening voor structurele maatregelen om overgewicht, obesitas en voeding-gerelateerde chronische ziekten te voorkomen? Lees hoe uit onderzoek blijkt dat Nederland te weinig doet tegen een ongezonde voedselomgeving.

    Voedingsonderzoek

    Gezonde voeding is belangrijk voor de gezondheid en de preventie van chronische ziekten. De huidige manier van het produceren en consumeren van voeding is niet toekomstbestendig. De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor het veranderen van het voedingssysteem naar een systeem waarin gezonde en duurzame voeding hand in hand gaan. Toch blijft het lastig om het gezondheidsperspectief en het duurzaamheidsperspectief te koppelen in voedingsonderzoek. We zijn actief in het Joint Programming Initiative ‘Healthy Diet for a Healthy Life’ (JPI HDHL), waarin we de ambitie hebben deze kloof te overbruggen. Lees meer over onze activiteiten in Nederland en internationaal op onze webpagina over voeding en gezondheid. Daar vindt u een opsomming van projecten op het gebied van

    • voeding en gedrag
    • voeding en darmgezondheid
    • voeding en ziekten
    • duurzame voeding
    • onderzoeksinfrastructuur Voeding

    Wetenschap en beleid

    Op 20 en 21 april 2021 was online de 6e internationale conferentie van het JPIHDHL. Centraal stond hoe een systematische aanpak voor een voedselsysteembenadering gerealiseerd kan worden. Wat betekent dit voor wetenschappers en op beleidsniveau? En hoe kunnen we die twee beter met elkaar verbinden? Ook hebben we stil gestaan bij de bereikte mijlpalen in het 10-jarig bestaan van JPI HDHL.

    Bekijk ook onze Engelstalige webpagina.

    Meer informatie

    Wilt u meer informatie over voeding en gezondheid? Neem een abonnement op de Preventienieuwsbrief die maandelijks verschijnt. Ook kunt u contact opnemen met Wilke van Ansem via ansem@zonmw.nl.

    Microplastics en gezondheid

    MOMENTUM: vervolgonderzoek gezondheidseffecten microplastics

    Consortium MOMENTUM is gestart met onderzoek om de effecten van micro- en nanoplastic deeltjes op de gezondheid van de mens vast te stellen en te voorkomen. Dit consortium bestaat uit universiteiten, academische ziekenhuizen, onderzoeksorganisaties, bedrijven en andere relevante stakeholders. Nieuwsgierig hoe dit consortium dat aanpakt?

    Jeroen Geurts, voorzitter van ZonMw, vertelt in een blog over de rol van consortia zoals MOMENTUM bij de aanpak van complexe maatschappelijke uitdagingen, het belang van multidisciplinair samenwerken en wat dit betekent voor de rol van ZonMw.

    Kennisagenda Microplastics en Gezondheid

    Op 11 januari 2021 is de kennisagenda Microplastics en Gezondheid aangeboden aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat. In deze kennisagenda zijn de belangrijkste kennishiaten benoemd en wordt opgeroepen om meer onderzoek te doen. ZonMw zet samen met andere financiers een belangrijke eerste stap in de goede richting voor oplossingsgericht vervolgonderzoek. ZonMw heeft deze kennisagenda in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat ontwikkeld op het gebied van microplastics, milieu en gezondheid. In de kennisagenda worden kennisvragen vanuit beleid, onderzoek en praktijk in beeld gebracht en kansrijke onderzoeksrichtingen en innovaties geïdentificeerd. De kennisagenda vormt de basis voor een vervolg van het huidige programma Microplastics & Health. Lees het nieuwsbericht.

    Programma Microplastics & Health

    Het huidige programma Microplastics & Health wil inzicht verkrijgen in de mogelijke interactie en effecten van kleine plastic deeltjes op cel- en orgaanniveau bij mensen. Dit programma is een samenwerking tussen de topsectoren Life Sciences & Health en Water en wordt in samenwerking met NWO georganiseerd. In dit eerste wetenschappelijke programma ter wereld over dit onderwerp zijn 15 unieke onderzoeksprojecten naar de effecten van micro- en nanoplastics op onze gezondheid gehonoreerd. De eerste tussenresultaten zijn op 3 oktober 2019 tijdens een Plastic & Health congres in Amsterdam gepresenteerd. Het onderzoeksprogramma heeft een internationale programmacommissie. Het onderzoek is mogelijk gemaakt door financiering van NWO gesteund door de topsector Life Sciences & Health, topsector Water, het Gieskes-Strijbis Fonds en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W).

    Wilt u meer informatie ontvangen? Meldt u zich dan aan voor de Life Sciences & Health Nieuwsbrief. Ook kunt u contact opnemen met Frank Pierik via klimaat@zonmw.nl.

    Relevante links over microplastics en gezondheid

    Gezonde leefomgeving

    We gaan samen met RIVM in opdracht van de ministeries van VWS en LNV een programma Gezonde Groene Leefomgeving voorbereiden. Dit programma is een belangrijke impuls, want een gezonde leefomgeving bevordert en beschermt het fysiek, mentaal en sociaal welbevinden van mensen. Bij de voorbereiding voor dit programma betrekken we landelijke en lokale belanghebbenden. Het resultaat dat we beogen, is kennis, data, infrastructuur en praktische instrumenten en infrastructuur. Hiermee kunnen op landelijk, regionaal en lokaal niveau keuzes worden gemaakt om gezondheid meer integraal en volwaardig mee te nemen in het beleid op het gebied van de fysieke leefomgeving.

    Een gezonde en groene leefomgeving is belangrijk voor een vitale samenleving. Groen omdat een gezonde en leefbare omgeving niet bestaat zonder natuur. Het is de basis van ons voortbestaan en de economie. VWS en LNV willen dat gezondheidsvraagstukken vanuit een breed perspectief worden aangepakt, waarbij de verschillende domeinen worden overstegen. Daarom is verbinding met en samenwerking tussen verschillende beleidssectoren en maatschappelijke actoren nodig.

    Wilt u meer informatie over gezonde leefomgeving? Neem een abonnement op de Preventienieuwsbrief die maandelijks verschijnt. Ook kunt u contact opnemen met Fleur Boulogne via Boulogne@zonmw.nl en Frank Pierik via Pierik@zonmw.nl.

    Relevante links over Gezonde leefomgeving

    Welke kennis hebben we nodig over de gezondheidseffecten van klimaatverandering?

    Deze interactieve infographic geeft aan op welke manieren klimaatverandering en -maatregelen mogelijk invloed hebben op onze gezondheid. Hij is gebaseerd op de Kennisagenda Klimaat en gezondheid, die aangeeft wat de belangrijkste kennisbehoeften zijn. De infographic is ontwikkeld voor dialoog met ministeries over welke kennisvragen zij hebben.

    Subsidieoproep en matchmakingsbijeenkomst Klimaatadaptatie en gezondheid

    De subsidieoproep van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) is op 3 juni 2021 gesloten. Deze subsidieoproep is in afstemming met ZonMw tot stand gekomen. Voor onderzoek door brede consortia van kennisinstellingen, maatschappelijke stakeholders en praktijkpartijen is 4,36 miljoen euro beschikbaar. Doel van het programma ‘Klimaatadaptatie en gezondheid’ is het ontwikkelen van handelingsopties voor aanpassing aan de gevolgen van klimaatverandering, met een focus op gezondheid en een gezonde leefomgeving in Nederland. Op 16 april 2021 organiseerde NWO een online matchmakingsbijeenkomst over Klimaatadaptatie en gezondheid. Deze bijeenkomst was bedoeld voor onderzoekers en praktijkprofessionals uit het fysieke, sociale en zorgdomein. Lees meer in het NWO-nieuwsbericht en op de NWO-programmapagina.

    Gezondheidsbevorderende zorgomgeving

    CO2-reductie in de gezondheidszorg

    Op 26 juni 2020 zijn 2 onderzoeken naar CO2-reductie in de gezondheidszorg afgerond naar aanleiding van de 1e pijler van de Green Deal 2.0: duurzame zorg voor een gezonde toekomst. Via 27 interviews met experts zijn de kennisbehoeften van ziekenhuizen en langdurigezorginstellingen geïdentificeerd en geprioriteerd. De resultaten laten zien waar meer kennis nodig is en waar stimulering en financiering van onderzoek kan worden ingezet om CO2  binnen de zorgsector verder te reduceren.

    Voor meer informatie over de rapporten kunt u contact opnemen met Renata Klop via klop@zonmw.nl.

    Green Deal 'Duurzame zorg voor een gezonde toekomst'

    Op 10 oktober is het de dag van de duurzaamheid. Duurzaamheid is een onderdeel van klimaat en gezondheid. Op deze dag vragen wij extra aandacht voor de gezondheidsbevorderende leefomgeving en de maatregelen die daarvoor bedacht zijn. Op 10 oktober 2018, heeft ZonMw, samen met 131 andere partijen uit de zorg, overheid en bedrijfsleven, de Green Deal 'Duurzame zorg voor een gezonde toekomst' getekend. Inzet is het terugdringen van CO2-uitstoot, zuiniger gebruik van grondstoffen, minder medicijnresten in het water en een gezonde leefomgeving voor patiënt, cliënt en zorgmedewerkers.

    De Green Deal heeft 4 pijlers waarvan gezondheidsbevorderende zorgomgeving er één is. In het kader van deze Green Deal Duurzame Zorg heeft het RIVM een verkenning uitgevoerd naar effectieve voedings- en omgevingsinterventies, gebaseerd op wetenschappelijke literatuur en een eerste oriëntatie op praktische voorbeelden in Nederland. Het resultaat zijn 8 factoren (zoals te zien in de afbeelding). Deze verkenning is het startpunt voor een breder vervolgonderzoek.

    Wilt u meer informatie over gezondheidsbevorderende zorgomgeving/duurzame zorg? Neem een abonnement op de Preventienieuwsbrief die maandelijks verschijnt.

    Relevante links over gezondheidsbevorderende zorgomgeving

    NWO-topsectorbrede onderzoeksprogramma ‘Transities en Gedrag'

    De samenleving staat voor een aantal opgaven op het gebied van ‘klimaat en energie’, ‘mobiliteit’, ‘landbouw en voedsel’ en ‘leefomgeving’. De verwachting is dat in de samenleving een versnelling nodig is om structurele veranderingen te kunnen realiseren. Welk gedrag en welke gedragsverandering maken transities mogelijk of versnellen ze? Sinds januari 2020 doen 12 consortia interdisciplinair onderzoek naar menselijk gedrag bij transities.

    Multidisciplinair onderzoek nodig voor beheersing gevolgen klimaatverandering

    Het veranderende klimaat betekent ook voor de wetenschap een grote uitdaging, waarbij onderlinge samenhang en samenwerking van partijen binnen en buiten de wetenschap essentieel is. Samenhangend en multidisciplinair wetenschappelijk onderzoek is nodig om verstandig beleid te voeren over klimaatverandering. Dit was een van de uitkomsten van de Climate Challenge Workshop van NWO en ZonMw op 10 oktober 2018. Wetenschappers en beleidsmakers uit verschillende vakgebieden gingen met elkaar in gesprek over deze grote uitdagingen voor de toekomst. Interesse in de uitkomsten van deze workshop? Lees van die inspirerende bijeenkomst het nieuwsbericht en het Engelstalige verslag

    BWM-publicaties over klimaat

    De temperatuur loopt heel langzaam op, de zeespiegel stijgt en de natuur om ons heen verandert mee. Het klimaat verandert, zoveel is duidelijk. Maar wat doet die verandering met ons en met onze leefomgeving? Stichting Biowetenschappen en Maatschappij (BWM) heeft diverse cahiers hierover uitgebracht, waaronder:

    • het cahier 'Klimaatverandering' over de negatieve consequenties voor de natuur, onze gezondheid en onze veiligheid
    • het cahier 'Duurzame Derde Wereld' waarin u leest of de huidige technische oplossingen op het gebied van landbouw, waterzuivering en energiewinning voldoende zijn om onze groeiende wereldbevolking een duurzame toekomst te bieden
    • het cahier 'Afvalwater' over hoe we duurzaam kunnen omgaan met water, energie en grondstoffen

    Deze en andere cahiers over klimaatonderwerpen zijn te vinden op de website van BWM.

    Relevante links

    Contact

    Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:

    Dummyfoto van een man

    Frank Pierik

    Senior programmamanager 'Gezonde leefomgeving', 'Klimaat en gezondheid' en 'Microplastics & Health'

    +31 70 3495477
    Dummyfoto van een vrouw

    Fleur Boulogne

    Senior programmamanager 'Gezonde leefomgeving', 'Preventie' en 'Publieke gezondheid'

    +31 70 3495047
    Dummyfoto van een vrouw

    Astrid van den Broek

    Senior programmamanager 'Gezonde leefomgeving', 'Preventie' en 'Participatie'

    +31 70 3495107
    glo@zonmw.nl
    Naar boven
    Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website