COVID-19

Bij de start van de coronapandemie ontwikkelden we samen met diverse kennispartners, in hoog tempo en onder uitzonderlijke omstandigheden, het COVID-19-programma. Daarnaast financierden we nog voordat dit programma van start ging projecten die urgente onderzoeksvragen beantwoordden met mogelijk direct effect op de volksgezondheid, en kleinschalige projecten die oplossingen boden voor tekorten aan materialen en andere praktische problemen. 

Naarmate de pandemie vorderde, veranderde de kennisbehoefte. In totaal financierden we daarom honderden onderzoeken binnen een brede diversiteit van onderwerpen ondergebracht in verschillende deelprogramma’s: van diagnostiek, behandeling en herstel na COVID-19 tot de effecten van maatregelen.

In het onderzoek dat wij financieren, is steeds rekening gehouden met de snel veranderende omstandigheden en nieuwe ontwikkelingen. Tijdens de pandemie kon onderzoek vaak sneller worden uitgevoerd dan normaal. Soms werden onderzoeksresultaten door de grote behoefte aan kennis sneller benut dan gebruikelijk, en soms werden onderzoekers tijdens hun project ingehaald door de actualiteit. In diverse interviewreeksen kijken projectleiders terug én vooruit.

Tijdens een gezondheidscrisis zoals een pandemie is toegang tot onderzoeksdata cruciaal. Daarom stelden we bij al het gefinancierde onderzoek de eis om data en resultaten uit onderzoek FAIR (Findable, Accessible, Interoperable and Reusable) te maken. Zo konden we VWS, het OMT, RIVM en andere beleidsmakers snel toegang geven tot actuele inzichten, waardoor kennis direct kon worden benut.

We organiseerden ook een unieke samenwerking met FAIR-data-experts om een werkwijze, tools en een dataportaal te ontwikkelen voor het produceren en gebruiken van FAIR-metadata en -data. Zo dragen we bij aan toekomstig en innovatief onderzoek.

Normaal duurt het vaak jaren voordat resultaten uit onderzoek hun weg vinden naar beleid en praktijk, maar tijdens de coronapandemie gebeurde dat soms veel sneller.

Zo liet de SWITCH-studie zien dat het veilig en effectief was om verschillende coronavaccins te combineren. De data werden binnen korte tijd gebruikt door het RIVM en de Gezondheidsraad en via hen belandden die al na ruim een maand in de beleidsstukken voor de Tweede Kamer.

Ook hielp het onderzoek om juist voor de lange termijn een sterke basis te leggen. Zo bouwde het GRIP3-project een infrastructuur om snel en effectief onderzoek te doen naar COVID-19, en inmiddels ook andere ziekten en aandoeningen, in de huisartspraktijk.

Daarnaast zijn er veel inzichten opgedaan over hoe om te gaan met kwetsbare groepen tijdens een pandemie of soortgelijke crisis. De website 'Coronatijden' bundelde deze inzichten voor 12 projecten uit het COVID-19 programma. De geleerde lessen zijn relevant voor verschillende doelgroepen, zoals beleidsmakers, zorgprofessionals, maatschappelijke hulporganisaties en gemeenten.

Wat maakt Nederland pandemisch paraat? Deze vraag stond centraal tijdens het congres ‘Van pandemie naar pandemisch paraat’ dat we in 2024 samen met het Ministerie van VWS organiseerden. De inzichten uit COVID-19 onderzoek benutten we in ons kennisprogramma Pandemische Paraatheid om ons voor te bereiden op een volgende pandemie.