Gezondheidsonderzoek bij rampen tijdens COVID‑19

Gezondheidsonderzoek bij rampen (GOR) is een wettelijke taak die wordt beschreven in de Wet publieke gezondheid (Wpg). Deze taak omvat onderzoek naar de psychische en fysieke gezondheid en naar zorg- en ondersteuningsbehoeften na een crisis of ramp of bij een infectieziekte-uitbraak. Bij de uitvoering van GOR heeft de GGD een coördinerende taak.

Door de omvang en complexiteit van de coronacrisis is voor GOR-COVID-19 gekozen voor een landelijke aanpak. In afwijking van de gebruikelijke situatie, waarin lokale overheden verantwoordelijk zijn om inzicht te krijgen in de gezondheidssituatie van de bevolking, heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de opdrachtverlening en programmatische coördinatie van GOR-COVID-19 op zich genomen en ondergebracht bij ZonMw. 

GOR-COVID-19 is een deelprogramma binnen het ZonMw vervolgprogramma COVID-19. Het GOR-COVID-19 deelprogramma beoogt bij te dragen aan effectiever en efficiënter beleid en aan effectievere en efficiëntere hulpverlening op landelijk, regionaal en lokaal niveau bij een pandemie.

De doelstellingen van het programma zijn om:

• inzicht te krijgen in de directe effecten van het coronavirus (COVID-19) op de gezondheid;
• inzicht te krijgen in de effecten op de gezondheid van de maatregelen gericht op de beheersing van de pandemie;
• te bevorderen dat kennis en inzichten worden doorgeleid naar landelijke, regionale en lokale beleidmakers en zorgverleners.

Het netwerk GOR-COVID-19 bestaat uit de lokale GGD’en en de hoofdpartners GGD GHOR Nederland, het RIVM, het Nivel en ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum. Daarnaast werkt het Netwerk GOR-COVID-19 samen met verschillende andere organisaties, zoals de VNG, het Nederlands Jeugdinstituut, en het CBS.

Meer informatie over (de organisatie van) het netwerk is te vinden in hoofdstuk 4 van het deelprogramma GOR-COVID-19.

Het deelprogramma GOR-COVID-19 had een looptijd van 5 jaar (2021 – 2025) en bestond uit 4 subsidierondes. De eerste 2 subsidierondes waren vraaggestuurde rondes, waarbij subsidieaanvragen uitsluitend op uitnodiging konden worden ingediend door het Netwerk GOR-COVID-19.

De laatste 2 subsidierondes waren open rondes, waarbij onafhankelijke onderzoekers de mogelijkheid werd geboden om met reeds verworven data uit het GOR-COVID-19 netwerk verdiepend onderzoek te doen naar de gezondheidseffecten van de coronapandemie en de bijbehorende maatregelen.

Hieronder worden de 4 subsidierondes afzonderlijk toegelicht.

Het Netwerk GOR-COVID-19 onderzocht de gezondheidsgevolgen van de coronapandemie door gebruik te maken van zowel bestaande als nieuwe methoden voor dataverzameling. Verschillende soorten onderzoek werden gecombineerd, waarbij sommige onderzoeken elke 3 maanden nieuwe resultaten opleverden en andere jaarlijks of eens per 2 jaar publiceerden.

Het opzetten van een integrale GOR – een GOR op lokaal, regionaal en landelijk niveau - is complex. Er zijn veel verschillen in het type en de beschikbaarheid van informatie tussen regio’s en sectoren. In een crisissituatie wil je deze informatie snel kunnen uitwisselen en wil je bij nieuwe inzichten snel kunnen opschalen. Monitoring is cruciaal om integraal inzicht te krijgen in de gezondheidssituatie van de bevolking op verschillende momenten. Binnen het Netwerk GOR-COVID-19 zijn 2 monitors uitgevoerd:

Naast monitoring inventariseerden het Nivel en het RIVM jaarlijks nationale en internationale wetenschappelijke literatuur over de gevolgen van de coronapandemie voor de fysieke en mentale gezondheid. Ook werden in expertbijeenkomsten onderzoekers, beleidsmakers en professionals uit praktijk en wetenschap bijeengebracht om bevindingen van het Netwerk GOR-COVID-19 te interpreteren, risico’s te signaleren en lessen te trekken voor toekomstig beleid en crisisaanpak.

Het deelprogramma GOR-COVID-19 heeft een samenhangend beeld opgeleverd van de gezondheidseffecten van de coronapandemie op korte en lange termijn. De resultaten ondersteunen beleidsmakers en professionals bij het duiden van ontwikkelingen in gezondheid, het identificeren van kwetsbare groepen en het versterken van de voorbereiding op toekomstige crises. Via open rondes is deze kennisbasis verbreed met onderzoek van onafhankelijke onderzoekers. Voor meer informatie over de resultaten van alle projecten, zie de projectpagina’s op de website van ZonMw.

Alle publicaties binnen het Netwerk GOR-COVID-19 zijn te vinden op de website van het RIVM Gezondheidsonderzoek COVID-19 | RIVM.

Voor het deelprogramma wordt een beperkt aantal commissieleden geworven met expertise op het terrein van (epidemiologisch) onderzoek en monitoring, ervaringsdeskundigheid (patiënten en burgers) en praktijk. De commissie heeft een onafhankelijke voorzitter en fungeert gedurende het gehele deelprogramma als begeleidingscommissie.