Versuikering van antistoffen heeft invloed op de risico’s van COVID-19

Wat was voor jullie de aanleiding voor dit onderzoek?

Layal Chaker: Tijdens de coronapandemie bleek al snel dat mensen met meerdere chronische ziekten, zoals diabetes, hart- en vaatziekten of COPD, vaker ernstig ziek werden van COVID-19. Tegelijkertijd weten we dat het immuunsysteem niet alleen belangrijk is voor de afweer tegen infecties, maar ook vaak ontregeld is bij chronische aandoeningen. Wij vroegen ons af: zou het immuunsysteem de verbindende schakel kunnen zijn die verklaart waarom mensen met meerdere chronische aandoeningen – ‘multimorbiditeit’ – zo kwetsbaar zijn voor COVID-19?

Hoe zijn jullie dat gaan onderzoeken?

Lana Fani: We maakten gebruik van gegevens uit de Rotterdam Studie, een langlopend bevolkingsonderzoek onder duizenden mensen uit de regio. Elke 4 jaar wordt informatie verzameld over onder meer gewicht, ziektegeschiedenis en leefstijl, maar ook bloedbepalingen die onder andere iets kunnen zeggen over het immuunsysteem. Voor dit project hebben we bovendien nieuwe bloedmetingen gedaan. We wilden achterhalen hoe het immuunsysteem van mensen met en zonder multimorbiditeit er normaal gesproken uitziet, en of dat iets zegt over hun risico op COVID-19 en overlijden. Je moet de basistoestand van het immuunsysteem kennen voordat je het verband met COVID-19-infecties kunt gaan onderzoeken.

Jullie keken specifiek naar de versuikering van antistoffen. Wat houdt dat in?

Chaker: Antistoffen zijn eiwitten met suikergroepen eraan. Die suikergroepen beïnvloeden hoe goed de antistof zijn werk kan doen. Het gaat dus niet alleen om de hoeveelheid antistoffen, maar ook om hun versuikeringspatroon. We weten dat infecties tijdelijk iets veranderen aan die versuikering, maar hoe het ‘basispatroon’ eruitziet bij gezonde mensen en bij mensen met chronische ziekten? Dat was nog nooit eerder zo grootschalig onderzocht.

En wat bleek uit jullie analyses?

Chaker: We zagen bij ruim 8000 mensen duidelijke verschillen in de versuikeringspatronen van immunoglobuline G, de antistof die we bestudeerden. Hogere leeftijd, roken, alcoholgebruik en een hogere BMI hingen allemaal samen met een patroon van versuikering dat past bij meer ontstekingsactiviteit, oftewel: een inflammatoir patroon. Dat was op zich verwacht. Verrassend was dat vrouwen, vooral in de vruchtbare leeftijd, een meer inflammatoir patroon vertoonden dan mannen. En dat sommige effecten van andere factoren, zoals leeftijd, ook verschilden tussen mannen en vrouwen.

Daarna zijn jullie gaan kijken naar het verband tussen multimorbiditeit, versuikering en risico’s van COVID-19.

Fani: Ja, en daarvoor heb je rijke, betrouwbare data nodig. Wij konden gelukkig informatie combineren uit vragenlijsten, huisartsenregistraties en zelfs RIVM-data over vaccinaties en testuitslagen. Zo wisten we vrij precies wie wanneer COVID-19 kreeg. Dat is uniek, want veel onderzoekers beschikken alleen over bijvoorbeeld zelfrapportage. De koppeling van al die gegevens was een enorme klus, maar daardoor hebben we nu wel een dataset van hoge kwaliteit.

Welke rol speelt versuikering dan bij multimorbiditeit en COVID-19?

Fani: Uit onze analyses bleek dat mensen met multimorbiditeit vaker een inflammatoir versuikeringspatroon hebben. Vervolgens hebben we onderzocht of die patronen iets zeggen over het risico op COVID-19 en overlijden. En ja: bepaalde versuikeringspatronen hingen samen met een verhoogd risico op infectie én een ernstiger beloop – vooral bij mensen met meerdere ziekten. We zijn nu bezig die bevindingen verder uit te werken en te interpreteren.

Kun je met deze kennis ook iets gaan doen in de praktijk?

Fani: Dit onderzoek legt vooral een belangrijke basis. Uiteindelijk zou je kunnen toewerken naar een systeem waarin je mensen met een ongunstig immuunprofiel of versuikeringspatroon actief opspoort. Je kunt ze bij een volgende pandemie dan bijvoorbeeld voorrang geven bij vaccinatie of andere preventieve maatregelen. Maar daarvoor is nog veel vervolgonderzoek nodig.

Zou je die versuikeringspatronen ook op de een of andere manier kunnen aanpassen zodat mensen beter beschermd zijn tegen infecties?

Chaker: Op dit moment is daar nog nauwelijks onderzoek naar gedaan bij patiënten, maar het is wel denkbaar dat je in de toekomst met een interventie het versuikeringspatroon kunt beïnvloeden. Alleen: wat wenselijk is vóór een infectie, is misschien juist ongunstig tijdens ziekte. Tijdens een infectie heb je soms juist een ontstekingsreactie nodig. Dus we moeten heel goed begrijpen wat er wanneer gebeurt in het immuunsysteem.

Hoe gaat het verder met dit onderzoek?

Fani: Ik heb een subsidieaanvraag ingediend om breder te kijken naar het verband tussen het immuunsysteem, ontsteking en het ontstaan van meerdere chronische ziektes. Dus niet meer alleen in de context van COVID-19, maar algemener.

Tot slot: wat willen jullie andere onderzoekers meegeven?

Chaker: Investeer in een goede kwaliteit van je data, ook al kost dat tijd. Onze subsidieperiode was kort, maar we zijn blij dat we die tijd toch hebben genomen. Daardoor hebben we nu een stevige basis voor vervolgonderzoek. En: werk samen. Dit project hebben we in teamverband gedaan, met onderzoekers van verschillende disciplines, onder wie dr. Silvan Licher, hoofd van de Syndemics-groep, maar ook in overleg met patiëntvertegenwoordigers. Dat heeft echt de kwaliteit van het werk verhoogd.