Sessie verpleegkundige terminologie: het Zwitsers zakmes voor zorgverlening

Wijkverpleegkundige en verpleegkundig onderzoeker Kim de Groot en verpleegkundige Friso Raemaekers zijn beiden deskundig op het gebied van verpleegkundige classificatiesystemen. Kim is expert op het gebied van Omaha System (vooral gebruikt in de wijkverpleging) en Friso is deskundige op het gebied van NANDA-I, NIC en NOC, classificaties die veel worden gebruikt in ziekenhuizen. Juist die combinatie van expertise maakt hun samenwerking waardevol. Beide systemen hebben een andere oorsprong maar de experts weten elkaar goed te vinden en stemmen regelmatig binnen Nederland maar ook internationaal af. 

Kim de Groot is verpleegkundig onderzoeker bij Nivel en de Academische Werkplaats Wijkverpleging Limburg en vicevoorzitter van Stichting Omaha System Support. Friso Raemaekers is deskundige verpleegkundige verslaglegging bij Haaglanden Medisch Centrum en is fellow en regiocoördinator van NANDA International, dat sinds dit jaar verdergaat als de International Nursing Knowledge Association (INKA). Hun sessie heet: Verpleegkundige terminologie: het Zwitsers zakmes voor zorgverlening. ‘Het multifunctionele zakmes is onze metafoor voor verpleegkundige classificaties’, zegt Friso, ‘een handzaam instrument dat je gemakkelijk in het EPD of ECD stopt. Het verbindt praktijk, onderwijs, onderzoek en beleid.’

NANDA-I, NICen NOC is een drieluik dat het gehele verpleegkundige proces omvat, Omaha System is een alles-in-één-classificatiesysteem. ‘Beide systemen zijn verpleegkundige vaktaal’, zegt Kim. ‘Zo kun je in beide systemen anamnesesgegevens, diagnoses, zorgdoelen en interventies vastleggen, en evalueren. Beide systemen maken het mogelijk om verpleegkundige gegevens op een gestandaardiseerde manier vast te leggen en ondersteunen klinisch redeneren. Ze worden ingebouwd in de software van bijvoorbeeld EPIC, ChipSoft en Ecare of Nedap.

Een verpleegkundig classificatiesysteem geeft woorden aan wat je als verpleegkundige ziet en doet, en wat het oplevert. Friso: ‘Bovendien sluit het aan bij de V&VN-richtlijn Verpleegkundige en Verzorgende Verslaglegging, waarin het verpleegkundig proces centraal staat.. Daarin staat dat je het verpleegkundig proces centraal moet stellen en een format moet gebruiken dat past bij je setting

Een verpleegkundig classificatiesysteem kan ook helpen om de registratielast te verminderen. Kim: ‘Ik hoor verpleegkundigen vaak klagen: "Oh jee, administratie… daarvoor zijn we geen verpleegkundige geworden. We besteden er liever minder tijd aan." Het verpleegkundig classificatiesysteem biedt een structuur waardoor de verslaglegging meer doelgericht wordt.’ 

NANDA-I, NIC,NOC en Omaha System besparen volgens de sprekers mogelijk niet direct tijd, maar leveren op een heel ander vlak meerwaarde. Friso: ‘In plaats van schrijven en formuleren, systematiseren en structureren, ben je veel meer bezig met klinisch en diagnostisch redeneren. Je vraagt je af: past deze indicator bij deze patiënt? Je krijgt méér ruimte om te denken. Daardoor ga je op een andere manier om met de patiënt of cliënt; je kunt meer professionele aandacht geven. Die winst zien wij duidelijk in de praktijk.’

Tijdens de opleiding leren studenten verpleegkundige classificatiesystemen te gebruiken. Daarna verwatert het nogal eens. ‘Dat zal in de toekomst veranderen’, voorspelt Friso. ‘Want gestandaardiseerde terminologie ondersteunt de gegevensuitwisseling die wordt gevraagd door nieuwe Nederlandse en Europese wetgeving. Bijvoorbeeld tussen ziekenhuis en wijkverpleging. Nu nog wordt zo’n overdracht vaak handmatig overgetypt. Daardoor kunnen fouten ontstaan.’ 

Beroepsvereniging V&VN staat voor verpleegkundigen in de volle breedte. ‘We weten elkaar goed te vinden’, zegt Kim. ‘Dat zie je ook aan de verpleegkundige classificatiesystemen die op elkaar zijn afgestemd. Wat dat betreft kunnen we een voorbeeld zijn voor de huisartsen en specialisten. Zij denken meer vanuit  hun eigen discipline.’ Verpleegkundigen in de huisartsenzorg hebben daar volgens Kim extra veel last van. ‘Verpleegkundigen in de huisartsenzorg ervaren daarbij soms beperkingen doordat veel huisartsinformatiesystemen primair zijn ingericht rondom ICPC-classificaties.’

Een eigen taal helpt om het verpleegkundig vak sterker te maken. Reden te meer om ermee te gaan werken. Wel is er een aandachtspunt. Kim: ‘De terminologie wordt in software van EPIC en ChipSoft geplaatst. Dat gebeurt niet altijd even zorgvuldig. Friso: ‘IT-specialisten gooien er nog wel eens een eigen sausje overheen. Ze gebruiken bijvoorbeeld nét andere termen. Dat kan grote gevolgen hebben voor gegevensuitwisseling. Check terminologie daarom altijd bij de bron; het oorspronkelijke boekwerk. Als je onjuistheden ziet in het systeem, klop dan aan bij de functioneel beheerder en wijs hem of haar erop: “Joh, dit staat wel in mijn classificatiesysteem. Maar ik zie het niet in het EPD”.’

Met het verpleegkundig classificatiesysteem verzamelen verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden gezamenlijk grote hoeveelheden routinematig verzamelde zorgdata die voor onderzoekers nuttig kunnen zijn. Kim: ‘Onderzoekers hoeven verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden dan minder lastig te vallen met vragenlijsten, observaties, focusgroepen en interviews.

Een verpleegkundig classificatiesysteem kan ook helpen om de zorgzwaarte van een patiënt te voorspellen. Kim: ‘Uit verschillende onderzoeken blijkt dat het aantal verpleegkundige diagnoses samenhangt met onder andere opnameduur, zorgcomplexiteit en sterfterisico.’

De deelnemers gingen in 4 groepen aan het werk met een casus. Ze konden kiezen tussen een casus over praktijk, beleid, onderwijs of onderzoek. 

Tijdens de bespreking van de opdrachten komt Carpenito ter sprake. ‘Onze studenten staren zich daar blind op’, zegt een hbo-docent. Friso vertelt over de verschillen en overeenkomsten tussen Carpenito en de NANDA classificatie: ‘De bron is hetzelfde. Carpenito gebruikt NANDA-diagnoses als basis, maar voegt eigen uitleg, klinische toepassingen en onderwijskundige structuur toe. De terminologie is net iets anders en het geeft praktische duiding. Daarom spreekt dat verpleegkundigen aan.’ Hij vertelt erbij dat Carpenito bij de laatste editie van Carpenito de NANDA-diagnosetitels zijn geharmoniseerd met de actuele NANDA-terminologie. 

De onderzoeksgroep vraagt zich af hoe je onderzoeksdata verzamelt als verschillende organisaties een ‘eigen sausje’ over de officiële terminologie doen. ‘Het maakt alleen al een nulmeting lastig’, zeggen ze. Kim reageert erop: ‘Een mooie ontwikkeling is het lerend zorgsysteem. Je krijgt terug wat je hebt ingevuld. Dat helpt je bij bewustwording: hoe registreer ik in de juiste termen uit het classificatiesysteem?’

Tot slot komt de praktijkgroep met een interessante analyse: ‘Wij hebben van 1 casus de diagnoses van NANDA en Omaha System met elkaar vergeleken. NANDA  geeft meer duiding en is gedetailleerder over de verpleegkundige diagnose. Omaha System daarentegen is meer neutraal. Dat biedt ruimte voor een open gesprek.’

‘We hebben vandaag een klein deel van een omvangrijk onderwerp verkend’, zegt Kim. Friso vult aan: ‘Maar juist deze terminologie vormt de basis van verpleegkundige kennis, klinisch redeneren en professionele besluitvorming. Ze geeft woorden aan wat verpleegkundigen zien, denken, doen en bereiken. Het is de body of knowledge van ons vak’ 

Afbeelding

Friso Raemaekers 

Haaglanden Medisch Centrum (HMC)

Volg Friso op  LinkedIn

Afbeelding

Kim de Groot 

Nivel en Academische Werkplaats Wijkverpleging Limburg

Volg Kim op  LinkedIn