Vrouwen economisch zelfstandiger maken is taak van ons allemaal

Wil je als werkgever dat er meer vrouwen reageren op je vacature? Zet dan in de vacaturetekst dat de functie veel ruimte biedt om de eigen werktijden- en werkplaats te bepalen. Heb je eenmaal vrouwen aangenomen? Zorg dan dat ze support ervaren van hun leidinggevende. Dat zijn 2 belangrijke uitkomsten van de ‘living labs’, zo vertellen de projectleiders enthousiast. 

Een living lab is een onderzoeksomgeving, waarin verschillende partijen samen nieuwe ideeën en aanpakken ontwikkelen en deze uitproberen in de echte wereld, legt Derks uit. ‘Om te onderzoeken hoe de economische zelfstandigheid van vrouwen een impuls kan krijgen, bundelden diverse partijen hun krachten in de Nederlandse Economische Veerkracht Coalitie. Samen ontwikkelen zij concrete interventies waarmee vrouwen, hun partners, gemeenten, werkgevers en maatschappelijke organisaties aan de slag kunnen om de economische zelfstandigheid van vrouwen te vergroten.’

Het eerste living lab, Werken doe je niet alleen, onderzoekt hoe moeders met een bijstandsuitkering begeleid kunnen worden naar duurzaam werk. Van der Lippe vertelt dat in dit living lab een ketenaanpak, ontwikkeld door onderzoekers van Atria, TNO en de Universiteit Utrecht, is beproefd. ‘Met de aanpak breng je verschillende relevante partijen bij elkaar. In deze case waren dat onder andere: gemeente Tilburg, Feniks, KikMaat/Diamant-groep en andere lokale werkgevers. Zij werkten samen om vrouwen te begeleiden naar passend werk.’ 

Dit leverde inzichten op, waarmee werkgevers direct aan de slag kunnen. ‘Zo blijkt het cruciaal om nieuwe medewerkers heel goed te ondersteunen’, zegt Van der Lippe. ‘Daarnaast is een intensieve samenwerking tussen alle betrokken partijen essentieel.’

Het tweede living lab, Samen veerkrachtig, gaat over parttime werkende vrouwen. Derks: ‘We weten dat veel vrouwen minder gaan werken na de geboorte van hun eerste kind. Wij willen weten: hoe kunnen we ervoor zorgen dat zij minder teruggaan in uren? Daarbij focussen we op de rol van vaders tijdens, voor en na de zwangerschap.’ 

Een deel van het project bestaat uit een actieonderzoek met verloskundigen. ‘Zij hebben geëxperimenteerd met het beter betrekken van vaders. Op basis van hun ervaringen is er een gestandaardiseerde bijscholing voor verloskundigen ontwikkeld. Die krijgen daarin tips om vaders meer mee te nemen, zoals: vraag of de mannen meekomen naar de afspraak, spreek ze aan bij hun voornaam, zorg dat er een stoel voor hen klaarstaat, zodat ze kunnen meekijken bij de echo’, aldus Derks.

In dit living lab is ook een interventie ontwikkeld om betrokkenheid van vaders bij de opvoeding van hun kind te faciliteren. ‘De interventie geeft aanstaande ouders handvatten om open met elkaar in gesprek te gaan over hoe zij de toekomstige taken zouden willen verdelen. In dit living lab kon één groep aanstaande ouders de tools gebruiken, een andere groep niet’, licht Derks toe. ‘Opvallend genoeg gingen mannen uit béíde groepen echter nadenken over de taakverdeling. Simpelweg doordat ze gevraagd waren mee te doen aan het onderzoek.’

Tot slot organiseerden Verwey-Jonker Instituut en Seor in het Rotterdamse havengebied een zogenaamde pressure cooker, waarin werkgevers intensief én praktijkgericht samenwerkten rondom de vraag hoe zij oudervriendelijker kunnen worden in tijden van arbeidsmarktkrapte. Derks: ‘Hieruit kwam naar voren dat dit vraagt om verandering van de bedrijfscultuur in het havengebied, ondersteund met kennis. En om de uitvoering van concrete regelingen voor bijvoorbeeld verlof en flexibele werktijden.’

In het derde living lab, Op weg naar werk, kijken onderzoekers naar vrouwen zonder uitkering en zonder betaalde baan. Van der Lippe: ‘Wij wilden weten: wie zijn deze vrouwen eigenlijk? En welke condities triggeren hen om naar de arbeidsmarkt te gaan?’ 

Op basis van registerdata van het CBS kwamen de onderzoekers erachter dat er binnen deze groep 3 clusters zijn: 

1. vrouwen met volwassen kinderen die het inkomen uit werk niet nodig hebben;
2. vrouwen met een migratieachtergrond;
3. welvarende, hoger opgeleide moeders met een werkende partner. 

‘Uit aanvullende interviews van Windesheim bleek dat er niet één verhaal te vertellen is over deze vrouwen’, zegt Van der Lippe. ‘Zo zijn er vrouwen die wel mogelijkheden hebben om werk te zoeken, maar daar minder motivatie voor ervaren. Zij hebben het goed en zijn gelukkig zonder werk. Er zijn ook vrouwen die best een eigen inkomen willen, maar niet de mogelijkheden hebben om te werken. Bijvoorbeeld vanwege ziekte, het ontbreken van vaardigheden of familieomstandigheden. Een belangrijk resultaat is dus dat werkgevers en beleidsmakers de diverse vrouwen verschillend moeten benaderen, als ze hen willen motiveren om te solliciteren.’

In een overkoepelend project worden de bevindingen uit de 3 living labs bij elkaar gebracht. Een initiatief van ZonMw om samenwerking en implementatie te bevorderen. Derks: ‘Uiteindelijk formuleren we op basis hiervan een antwoord op de vraag: wat weten we nou echt over hoe de economische veerkracht van de hele groep vrouwen te verbeteren is? Daarnaast is het overkoepelend project belangrijk om de resultaten van de 3 living labs op te schalen.’

Van der Lippe en Derks geven een voorbeeld van hoe zij dit aanpakken. ‘Op onze jaarlijkse Dag van de Economische Veerkracht vertellen alle partijen die betrokken zijn bij het programma aan elkaar waar ze mee bezig zijn’, zegt Van der Lippe. ‘Het aantal deelnemers groeide tot nu toe bij elke editie, doordat betrokkenen hun eigen samenwerkingspartners meebrengen. En deze vervolgens eveneens met de ontwikkelde interventies aan de slag gaan. Zo ontstaat een olievlekwerking.’ 

Dit draagt er uiteindelijk aan bij dat steeds meer vrouwen de stap naar economische zelfstandigheid kunnen zetten. En dat is belangrijk, licht Van der Lippe toe, omdat bijna 30 procent van de vrouwen in Nederland economisch nog niet op eigen benen staat. ‘Zij kunnen in de financiële problemen komen op het moment dat ze scheiden of als hun partner overlijdt. Daarnaast beperkt dit hun ontplooiingskansen en autonomie. Daarom investeert de overheid met dit programma in de economische zelfstandigheid van vrouwen.’ Ze vervolgt: ‘Ook andere ontwikkelingen dragen eraan bij dat de overheid vrouwen wil stimuleren om (meer) te werken. Zoals tekorten op de arbeidsmarkt: het arbeidspotentieel van vrouwen is hard nodig.’ 

Dat sommige vrouwen niet economisch zelfstandig zijn, is overigens niet alleen een ‘vrouwenprobleem’, benadrukt Derks. ‘Economische factoren, beleid en sociale normen spelen een grote rol bij keuzes die vrouwen maken. Zo wordt van vrouwen verwacht dat ze meer zorgtaken verrichten. En van mannen dat ze betaald werk doen. Daardoor missen zowel vrouwen als mannen veel. Dat besef dringt steeds breder door. Niet alleen bij vrouwen en mannen, maar ook bij beleidsmakers en werkgevers.’ 

Wat is de belangrijkste les die al is opgedaan? ‘Dat je het samen moet doen!’, zeggen beide projectleiders. Derks: ‘Normaal is de werkwijze: je doet onderzoek. Daar komt iets uit. En dan hoop je maar dat iemand dat oppikt. Nu zijn stakeholders – zoals werkgevers, gemeenten en zorgprofessionals – vanaf het begin betrokken. Hierdoor krijg je beter grip op een probleem. Als je in co-creatie interventies ontwikkelt, sluiten die bovendien beter aan bij de doelgroep.’ Van der Lippe: ‘De samenwerking maakt deze living labs vernieuwend, uniek en succesvol: ik heb nooit eerder een project gedaan dat zoveel concrete interventies en output heeft opgeleverd.’ Een overzicht van praktische aanbevelingen en tips is te vinden op de campagnepagina.

Het programma ging van start in september 2022 en duurt 4 jaar. Wat hopen de projectleiders voor de toekomst? ‘Dat het een vervolg krijgt!’, zegt Van der Lippe. ‘Het is klip-en-klaar dat het aantal economisch zelfstandige vrouwen groeit. Maar we zijn er nog niet. Het blijft belangrijk om kansen op werk voor vrouwen te creëren. En belemmeringen in hun sociale omgeving, organisaties en beleid die verhinderen dat zij deelnemen aan het arbeidsproces op te heffen.’ Derks: ‘We hebben de skills, het netwerk, de inzichten: we staan in startblokken om dit verder te brengen.’