Perceval geeft vrijwilligers alle zeggenschap

John Thomas Perceval, waarnaar Stichting Perceval is vernoemd, was een Britse legerofficier die in de negentiende eeuw drie jaar zat opgesloten in krankzinnigengestichten. Daarover schreef hij twee boeken. Hij wijdde zijn verdere leven aan een hervorming van de krankzinnigenwet en een betere behandeling van de gestichtsbewoners. Ook stichting Perceval maakt zich sterk voor de emancipatie van Gekken. Op haar website staat dat zij is opgezet door Gekken, voor Gekken. De stichting gebruikt het woord Gekken als geuzennaam, vertelt coördinator Marlou Ruijter. `We hadden ooit bedacht om ons te omschrijven als `Tegen de stoornissenindustrie’. Want dat is waar we voor staan. Daar zit ook actiegerichtheid in. Maar het woordje `tegen’ in dat motto stond ons tegen. We zijn toen op het woord Gekken uitgekomen. De term psychiatrische patiënt willen we niet hanteren.’

Stichting Perceval, die zetelt aan de Keizersgracht in Amsterdam, biedt diverse projecten aan. Een daarvan is de Mad Studies-leesgroepen. Deelnemers lezen Mad Studies-teksten waarin het perspectief van de Gek is geïntegreerd. De teksten zijn een handvat om met elkaar te praten over eigen, soms nare, ervaringen in de ggz. Een ander voorbeeld is het project de Hoofdfilm, waarbij documentaires worden getoond met thema’s als trauma, gokken of de medicijnenindustrie. Na afloop komen ervaringsdeskundigen aan het woord en volgt er een gesprek. Nog een mooi voorbeeld is het project Peercounselen, waarin deelnemers gelijkwaardig om en om naar elkaar luisteren zonder advies en oordeel. De bedoeling is dat degene die aan het woord is, alle ruimte durft te nemen om zichzelf te onderzoeken en beter te leren begrijpen. 

Begon Perceval ooit met een klein groepje vrijwilligers, inmiddels zijn er 25 tot 30 die de projecten draaien in zowel Amsterdam, Rotterdam als online. Vier jaar geleden kreeg de stichting vanuit het project Herstel Dichtbij subsidie van het Oranje Fonds. Samen met dit fonds, MIND en het Instituut voor Publieke Waarden werden plekken gecreëerd voor mensen die worstelen met hun mentale gezondheid. Op die plekken kunnen ze samen met hun naasten werken aan herstel en zelfregie. Vanuit die subsidie kon Perceval een eigen betaalde coördinator aanstellen voor vier tot zes uur per week. Ruijter, die zich als ervaringsdeskundige al 25 jaar inzet voor deze doelgroep, vervult nu die functie. `Maar deze financiering houdt nu op en daarmee ook de betaalde functie. We hebben van ZonMw binnen het actieprogramma Grip op Onbegrip subsidie ontvangen om te onderzoeken of en hoe we zonder een betaalde coördinator volledig op vrijwilligerskracht verder kunnen als stichting.’

Om dit doel te bereiken, heeft de stichting gekozen voor het sociocratische kringensysteem. Ruijter, die dit project leidt, licht toe dat deze bestuursvorm ernaar streeft om alle medewerkers van een organisatie zelfstandiger te maken. `In ons geval bestaat elk project uit een Kring met een afgevaardigde in de Middenkring. Deze leden van de Middenkring overleggen met elkaar zodat alle projecten binnen een coördinerend geheel blijven. Het mooie hiervan is dat we van elkaar kunnen leren, wat meer cohesie in de organisatie brengt. Daarboven zit de Topkring. Deze bestaat uit bestuursleden, een afgevaardigde van de Middenkring en de coördinator. Zij hebben een controlerende rol. Het idee is dat iedereen dit vrijwillig doet en dat mijn betaalde functie als coördinator, die ik als zzp’er vervul, kan wegvallen.’

Eind 2024 hebben de bestuursleden en vrijwilligers van Perceval een sociocratie-training gevolgd om meer inzicht te krijgen in wat deze bestuursvorm inhoudt. De deelnemers vonden het een interessante methodiek en wilden daarmee graag verdergaan. Om dat mogelijk te maken, kreeg de stichting na een onderbouwd verzoek de ZonMw-subsidie. Ruijter: `Vanaf dat moment zijn we gaan nadenken over het vormen van een Middenkring en een Topkring. Die kringen zijn al diverse keren bij elkaar gekomen. Iedereen is enthousiast. Groot voordeel is dat nu iedereen gelijkwaardig is en verantwoordelijk is voor zijn of haar eigen project. Vrijwilligers vinden het vaak fijn om op deze manier regie te hebben. Het plan is dat elke kring zijn eigen domein omschrijft en een jaarplan met bijbehorend financieel plaatje maakt. We hebben onlangs van dezelfde trainer van twee jaar geleden weer een sociocratie-training gekregen. We hopen nu dat we op sociocratische wijze blijven functioneren.’

De volgende stap is dat Perceval haar activiteiten uitbreidt naar andere locaties in het land. Met subsidie via ‘Een Stap Verder’ binnen het ZonMw-programma Grip op Onbegrip is de stichting bezig om de Mad Studie-leesgroepen ook elders aan te bieden, waar zij nu een handleiding voor ontwikkelt. Hersteltalent in Zeeland en studenten in Groningen zijn al mee bezig met die leesgroepen. Ruijter benadrukt dat bij nieuwe initiatieven het essentieel is om die geleidelijk en vooral niet te gehaast op te bouwen. `In de sociocratische manier vergaderen we op een andere wijze. We maken steeds rondjes waardoor iedereen aan het woord komt. Dat kost wel tijd maar dan maak je beslissingen waar iedereen bij betrokken is en consent aan geeft.’

Het versterken van ervaringskennis vindt Stichting Perceval belangrijk. Ruijter zegt dat mensen met psychische problemen tegenwoordig al snel en jong een diagnose krijgen. `Daarbij hoort dan een behandeling die door iemand is bedacht die meestal geen persoonlijke ervaring heeft op dit gebied. Er wordt nauwelijks geluisterd naar de stem van degene die aan het probleem lijdt. Wij willen als emancipatiebeweging een alternatief bieden voor het gangbare psychiatrische vertoog. We laten zien dat we ook zelf kunnen onderzoeken wat we hebben, wat we moeilijk vinden en wat we willen bereiken in ons leven zonder verdere medicalisering. Bovendien streven we naar een samenleving die inclusiever is. Daarin moet iederéén zich veilig en gewaardeerd voelen, juist ook de gekke mens.’