Online hulp voor naasten van verslaafden

Intact Herstel en Zelfhulp is onderdeel van Tactus Verslavingszorg, een organisatie met zo’n 45 locaties in het oosten van het land. Intact probeert naasten van verslaafden een helpende hand te bieden om zelf aan hun herstel te werken. Dat gebeurt doorgaans in zelfhulpgroepen onder leiding van ervaringsdeskundigen. Maar tijdens corona waren die fysieke bijeenkomsten niet meer mogelijk. Online-sessies bleken toen een goed alternatief. Met subsidie van ZonMw vanuit het actieprogramma Grip op Onbegrip wil Intact dit online aanbod nu uitbreiden zodat het landelijk beschikbaar komt.

Mireille Balster biedt als familie-ervaringsdeskundige vanuit Intact die online-hulp aan. Zij weet uit eigen ervaring hoe belangrijk die ondersteuning is. Zelf is zij dochter van ouders die veel alcohol gebruikten. Later in relaties heeft ze te maken gehad met huiselijk geweld en partners die waren verslaafd aan alcohol of porno en seks. `Er hoeft maar iemand help te roepen en ik stond klaar. Dat was mijn overlevingsmechanisme. Ik ben van jongs af aan een bepaalde copingstijl gaan hanteren. Ik voelde me vanuit mijn reddersrol al vroeg verantwoordelijk. Een soort pleasegedrag waarbij ik conflicten probeerde te vermijden. Dat zie je vaak als je leeft naast iemand met een verslaving. Je staat 24/7 aan en je past je voortdurend aan zodat het thuis goed gaat. Het gedrag van een verslaafde heeft zoveel invloed op je leven.’

Uiteindelijk koos Balster ervoor om in therapie te gaan en voor herstel zich aan te sluiten bij de lotgenotengroep van Intact en de cursussen daar te volgen. Dat heeft geresulteerd in herkenning en het inzien van haar eigen gedrag. Als familie-ervaringsdeskundige wil ze nu lotgenoten helpen ook met zichzelf aan de slag te gaan. Dat doet ze inmiddels fulltime. ‘We werken vanuit herstel en zelfregie. Ik ga niet zeggen wat iemand moet doen maar geef aan wat voor mij heeft geholpen. Ik kan wel handvatten bieden om er anders mee om te gaan. Vanuit motiverende gespreksvoering geven we inzicht in hun rol als naaste in de relatie. Dat doen we via de zogenaamde lifeboat-methodiek, die is ontwikkeld vanuit de rouw. Mijn collega Sylvie Spoelstra, eveneens familie-ervaringsdeskundige, heeft die aangepast zodat we het voor naasten inzichtelijk kunnen maken hoe zwaar hun reddersrol is.’

Tijdens het huidige project, waarbij de onlinehulp is uitgebreid over heel het land, merkt Balster dat deze aanpak een grote meerwaarde heeft. Dat naasten telefonisch of via Teams online contact kunnen leggen, maakt de vraag om hulp veel laagdrempeliger. En die drempel wordt nog lager doordat het gratis is, benadrukt zij. `Ik heb dat zelf ook ervaren. De schaamte is immers zo groot. Je vertelt het niet aan anderen in jouw omgeving dat jouw partner, zoon of dochter een verslaving heeft. Online blijft het in eerste instantie toch meer anoniem. En als je het dan bespreekbaar maakt, merk je dat ze daarin vrijer worden.’

Bovendien biedt online de mogelijkheid om meer mensen te bereiken, zegt Balster. Zelfs een Nederlandse vrouw die in Spanje woont, heeft onlangs contact met haar opgenomen. `Dat is natuurlijk fantastisch dat je voor iedereen toegankelijk bent. Door er heel open over te praten wat ik zelf heb meegemaakt, haal ik al een stuk van hun schaamte weg. Wat ik vaak hoor, is dat ze voor het eerst het gevoel hebben dat ze niet de enige zijn. Er is eindelijk iemand die hen snapt. Daarna komt het gesprek op gang.’ Dat de schaamte soms erg hoog zit, merkte Balster laatst toen een vrouw haar belde om te vertellen dat haar man alcoholist is en waar ze allemaal tegenaan liep. `Ze liet weten dat ze echt niet naar de huisarts durfde te gaan om dit aan te kaarten. Ze schaamde zich enorm. Dat ze mij via een rechtstreeks nummer kon bereiken zonder allerlei doorverwijzingen, vond ze heel erg fijn.’

Balster en Spoelstra beginnen altijd met een één-op-één-gesprek. Die individuele benadering zorgt ervoor dat naasten zich meer op hun gemak voelen dan in groepsverband. Iedere situatie is immers anders en vraagt daarom om een andere ondersteuning. De hulpvrager bepaalt zelf wat hij of zij nodig heeft. Balster vertelt dat wanneer iemand daaraan toe is, zij die persoon adviseert om deel te nemen aan een online-groep waarin lotgenoten hun ervaringen uitwisselen. `Die zelfhulpgroepen heb ik eens in de twee weken via een Teams-meeting. Door ervaringen met elkaar te delen, worden de deelnemers sterker. Ook bieden we de cursus Kracht Langs de Lijn in twee delen aan. Daarin leggen we uit hoe een verslaving werkt en hoe je voor jezelf kunt zorgen. Met deze training krijgen ze hopelijk meer inzicht in deze problematiek en antwoorden op andere vragen die bij hen spelen. Uiteindelijk staan ze dan krachtiger langs de lijn. Naasten moeten evenals verslaafden hun gedrag veranderen. Ook zij zijn verslaafd maar dan aan die reddersrol.’

Wat Balster regelmatig krijgt te horen van haar hulpvragers, is dat ze binnen de zorg vaak met een kluitje in het riet worden gestuurd. Ze vertelt dat huisartsen meestal niet weten wat ze ermee aan moeten en dat geldt vaak ook voor de POH, de praktijkondersteuner huisarts. `Ik sprak gisteren een vrouw die al een tijdje bij de POH loopt en merkte dat die praktijkondersteuner er niets van begreep hoe het is om te leven met iemand met een verslaving. Dat stukje expertise heb ik wel. Of het nou om drugs-, alcohol-, gok-, game- of seksverslaving gaat, de bijkomende problematiek voor de naasten is meestal vergelijkbaar.’ Wanneer er meer vraag komt en overheden bereid zijn subsidie te geven, wil Intact graag een derde familie-ervaringsdeskundige aannemen. Uiteraard kunnen ook andere organisaties volgens Balster ermee aan de slag gaan. Ze raadt hen aan om hulpvragers nooit te laten vallen. `Heb oor voor die naasten, steun ze en zorg ervoor dat ze hun eigen regie terugkrijgen.’