‘Met kleine stappen boeken we hele grote vooruitgang'
Welvaartsziekten als obesitas krijgen op de Cariben vaak pas aandacht als er al een andere aandoening is ontstaan. Het Smartlife-project op Aruba draait dat om: met een gestructureerde leefstijlaanpak, op maat voor de Arubaanse context. Gisele Escalona en deelnemer Frank Heitkönig laten zien hoe kleine stappen tot blijvende verandering leiden.
Een concept op maat voor Aruba
Gisele Escalona is fysiotherapeut en leefstijlcoach. Haar drijfveer is mensen helpen om tot een blijvende gedragsverandering te komen. Leefstijl speelt immers een fundamentele rol in de klachten die mensen ervaren: niet alleen gewicht, maar ook stress en slaap, het hele pakket.
De centrale vraag werd: hoe pas je leefstijlinterventies aan op de Arubaanse situatie? Een Nederlands concept één op één kopiëren werkt niet, maar met lokale kennis en ervaring is het wél te vertalen naar de context van het eiland. Toen ZonMw een subsidieoproep opende voor de Caribische eilanden, bood dat precies de kans waar Escalona naar zocht: een leefstijlinterventie volgens de principes van de Nederlandse Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) niet alleen op papier uitwerken, maar echt in de praktijk brengen. Hoewel ze nog nooit een subsidieaanvraag had geschreven, ging ze er volledig voor, en het lukte. ‘Ik was overtuigd van het concept, en dat dit precies was wat er miste.’
Over het project Smartlife
- Project: Smartlife: een leefstijlinterventie op basis van de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI)
- Waar: Aruba
- Projectleider: Gisele Escalona, fysiotherapeut en leefstijlcoach
- Ook aan het woord: Frank Heitkönig, store manager bij Kooyman BV Aruba en deelnemer aan Smartlife
- Kern: Een leefstijlaanpak gericht op blijvende gedragsverandering rond voeding, beweging, slaap en stress, niet op kortetermijngewichtsverlies, met actieve betrokkenheid van het bedrijfsleven
Een eye-opener voor de deelnemer
Frank Heitkönig was bij Kooyman Aruba de eerste die zich aanmeldde; al snel volgden teamleden. Wat hij zelf ervoer, verraste hem. Toen hij als onderdeel van het programma naar de dokter ging, hoorde hij voor het eerst officieel dat hij obesitas heeft. Ook zijn bloeddruk was niet goed en hij sliep slecht. Gaandeweg zag hij verbetering op meerdere fronten tegelijk: betere slaap, meer beweging, bewustere voeding en pauzes tijdens het werk. ‘Allemaal kleine succesjes, en bij elkaar is dat een groot succes.’
Wat hem hielp, was de onderlinge dynamiek. Door de gesprekken en coaching motiveren deelnemers elkaar: of het nu gaat over voeding of een gezamenlijke wandeling. Zijn blik is nu op de toekomst gericht: hoe maak je van dit nieuwe gedrag een blijvende, dagelijkse gewoonte?
Geen dieet, maar eigen keuzes
Juist die andere aanpak maakt het verschil ten opzichte van traditionele methoden, legt Escalona uit. Bij een leefstijlcoach maakt de deelnemer zelf de keuzes, op eigen tempo en op de gebieden waar de meeste winst te behalen valt. Voor veel mensen is het een opluchting dat het géén dieet is: geen verboden, maar kijken waar kleine aanpassingen mogelijk zijn. Dat geeft rust, en die rust leidt tot resultaat: mensen voelen zich fitter, minder moe en zitten beter in hun vel.
Meten wat er vanbinnen gebeurt
Het project is datagestuurd. Door stress, slaap en herstel in kaart te brengen, krijgen deelnemers inzicht in wat er werkelijk in hun lichaam gebeurt. Een terugkerend inzicht: mensen herstellen overdag onvoldoende, niet alleen ’s nachts slapen telt, maar ook herstel gedurende de dag ontbreekt vaak. De metingen ondersteunen het project, maar zijn vooral bedoeld om de deelnemers zelf te helpen. Frank wijst op de parallel met Nederland, waar jongeren met vergevorderde obesitas pas in aanmerking komen voor verdere behandeling ná een leefstijltraject. ‘Eerst leefstijl veranderen: dat is precies waar dit op inzet.’
Samenwerking met het bedrijfsleven
Wat Smartlife onderscheidt, is de betrokkenheid van het bedrijfsleven. Daarin ziet Escalona een sleutel voor opschaling: bedrijven willen gezonde werknemers, en als zorg en bedrijfsleven samenwerken, ontstaat een veel groter effect. Deelnemers kunnen tijdens werktijd meedoen aan sessies, wat de drempel flink verlaagt. Frank bevestigt dat uit eigen ervaring: ‘Omdat het tijdens werktijd kon, was de drempel veel lager, en het draagt bij aan de werksfeer.’ De ambitie: op eilandniveau het besef laten groeien dat een gestructureerde GLI noodzakelijk is, met een duidelijke richtlijn.
Obesitas is een ziekte, niet alleen een kwestie van wilskracht
Wat gehoord moet worden, benadrukt Escalona: obesitas wordt op Aruba nog niet erkend als ziekte. Er wordt pas ingegrepen als iemand al een vervolgaandoening heeft, zoals diabetes of hart- en vaatziekten. Maar obesitas is het onderliggende vuur. De behandeling ervan is geen preventie, maar de behandeling van een ziekte zélf, die tegelijk andere aandoeningen helpt voorkomen.
ZonMw heeft met het pilotprogramma een eerste stap mogelijk gemaakt. Om de droom van Escalona werkelijkheid te maken, is nu een vervolg nodig: een gestructureerde leefstijlinterventie als vast onderdeel van de zorg op Aruba.
Ik heb er vertrouwen in dat de GLI, met hulp van ZonMw, een structureel onderdeel kan worden van de obesitaszorg op de eilanden
Context ZonMw
Dit artikel maakt deel uit van een verhalenserie over het ZonMw-programma Caribbean Health Research. Met dit pilotprogramma werkt ZonMw samen met lokale partijen aan betere gezondheid en zorg op het Caribisch deel van het koninkijk, met veel oog voor lokale inbreng en ervaring. De verhalen laten zien wat de eerste projecten al in gang hebben gezet, en waarom voortzetting en uitbreiding nodig zijn om deze beweging structureel te maken.
