‘Iedereen verdient een tweede kans’

De motivatie voor het project komt voort uit een duidelijke behoefte op de eilanden. Binnen de forensische zorg is er nog weinig structureel aanbod, terwijl juist deze doelgroep passende behandeling en begeleiding nodig heeft. Van de Vorst is gepromoveerd op het vertalen en valideren van diagnostische instrumenten voor de Papiamentse taal, en weet hoe lastig het is om financiering voor dit niche-onderzoek te vinden. Aanvankelijk lag er een idee om de situatie op de eilanden te vergelijken met Nederland, maar volgens hem gaat die vergelijking mank: de context is simpelweg te verschillend. Veel waardevoller is het om programma’s te ontwikkelen die daadwerkelijk op de eilanden zelf kunnen worden ingezet.

De timing is bovendien gunstig. Binnen het justitieel vierlandenoverleg is de ontwikkeling van forensische zorg op de eilanden 1 van de speerpunten, en Van de Vorst is daar zelf programmamanager van. Het ZonMw-project sluit op die manier naadloos aan bij een bredere beweging richting professionalisering van de forensische zorg in het Caribisch deel van het Koninkrijk. Het beschikbare bedrag is voor de eilanden significant, benadrukt hij. De drijfveer is dan ook vooral lokaal: dit project is bedoeld voor de mensen op de eilanden.

Een ‘shot in the dark’ die aansloeg

Een belangrijk succesverhaal is de allereerste training. Van de Vorst noemt het zelf een ‘shot in the dark’, maar het enthousiasme bleek groot. In de eerste fase zijn 16 gedetineerden gescreend en de groepsgerichte aanpak werd positief ontvangen. Ook onder professionals ontstond breed draagvlak: de programma’s worden inmiddels gedragen door medewerkers die ze zelf in de gevangenissen gaan uitvoeren.

Voor het eerst behandelprogramma’s in het Papiaments

Een grote opbrengst is dat er nu 4 programma’s beschikbaar zijn in het Engels én het Papiaments. Dat is volgens Van de Vorst uniek. Het traject duurde langer, onder meer omdat de vertaling naar het Papiaments zorgvuldig moest gebeuren, maar juist daardoor sluiten de interventies nu veel beter aan op de eilanden. Behandeling op deze schaal en in deze taal is niet eerder voorgekomen.

Breed draagvlak onder professionals

Naast gedetineerden is een brede groep professionals getraind: afdelingspersoneel, casemanagers, reclasseringsmedewerkers en jeugdzorgprofessionals. Hoewel het programma primair bedoeld is voor gevangenispersoneel, is bewust geprobeerd verschillende specialisaties erbij te betrekken. De energie is groot, en er is zelfs sprake van ongeduld om te starten. Op Bonaire begon de uitvoering in juni 2026. Een teken dat het project niet alleen op papier belangrijk is, maar in de praktijk echt leeft.

Naar duurzame, lokaal verankerde zorg

De wens voor de komende jaren is dat afdelingspersoneel de interventies uiteindelijk zelf kan uitvoeren, onder begeleiding van de medische dienst. Daarmee raakt de kennis lokaal verankerd. Dat werkt 2 kanten op: personeel krijgt meer tools om effectief met gedetineerden om te gaan en voelt zich nuttiger, terwijl gedetineerden beter begeleid worden en meer kansen krijgen. Gemotiveerder personeel zorgt voor een betere bejegening, en positiever contact versterkt weer de motivatie van medewerkers. Zo draagt het project bij aan een structureel beter klimaat binnen de gevangenissen, met effect dat verder reikt dan Curaçao en Bonaire alleen.

‘ZonMw heeft het lef gehad’

Van de Vorst vraagt nadrukkelijk aandacht voor de rol van ZonMw. Geldstromen naar het Caribisch gebied brengen en goed beheren is bestuurlijk en organisatorisch complex, maar ZonMw heeft volgens hem doorgezet. Daarmee krijgen lokale onderzoekers en professionals een positie en de kans om hun expertise daadwerkelijk in te zetten. Juist die lokale inbreng - een behandeling in eigen taal, ontwikkeld vanuit de Caribische context - maakt het verschil.

Tegelijk benadrukt hij dat dit nog maar een begin is. Om de programma’s te verankeren en naar meer eilanden uit te breiden, is een structureel vervolg op dit pilotproject nodig, en dus voortgezette investering.