Integrale preventie van ondervoeding bij senioren

Waar ging het project over?

We wilden de kennis, houding en vaardigheden op het gebied van integrale preventie van ondervoeding bij senioren vergroten onder hbo-studenten Diëtetiek, Fysiotherapie, Social work, Sportkunde en Verpleegkunde. Dit hebben we gedaan door transdisciplinair aan de slag te gaan met voeding, beweging, ontspanning en sociaal welzijn.

Waarom vindt u dit project/onderwerp belangrijk?

Ondervoeding bij senioren komt veel voor en belemmert vitaal ouder worden. Hoe dieper senioren in het dal van ondervoeding raken, des te moeilijker ze weer de top van vitaliteit kunnen bereiken. Op fysiek, mentaal en sociaal gebied. De oorzaken en gevolgen van ondervoeding zijn soms moeilijk te onderscheiden. Vaak is er sprake van een negatieve vicieuze cirkel. Omdat ondervoeding vaak ontstaat door meerdere factoren, moet ondervoeding ook multifactorieel voorkomen worden. Om die reden willen we toekomstige professionals al leren elkaar te vinden, elkaars expertise te gebruiken en de eigen professionele grenzen te onderkennen. We hebben hen daarmee breder opgeleid tot zogenaamde T-shaped professionals. Deze professionals werken integraal én persoonsgericht om ondervoeding bij senioren kunnen voorkomen.

Waar bent u het meest trots op?

Transdisciplinair onderwijs ontwikkelen en implementeren klinkt heel ambitieus. En eerlijk is eerlijk: dat was en is het ook. Om onze doelen te kunnen bereiken, was het belangrijk dat we ons als projectgroep eerlijk en kwetsbaar konden en durfden op te stellen. Hier hebben we sinds de start van het project dan ook bewust in geïnvesteerd, samen met een externe implementatiedeskundige. Onderwijs kan heel rigide zijn, zeker als je transdisciplinaire, duurzame onderwijsonderdelen wil inzetten. We hadden ambitieuze intenties en investeerden op een positieve manier in de randvoorwaarden om die intenties te kunnen realiseren.

Waarin was het project vernieuwend?

De vernieuwing zit met name in het transdisciplinair opleiden van de toekomstige professionals op het gebied van ondervoeding. Dat houdt in dat er niet alleen verschillende professionals bij elkaar gaan zitten en ze allemaal hun eigen ding doen. Maar ook dat er gezamenlijk doelen worden gesteld en dat die doelen worden bereikt door deels gezamenlijke vaardigheden, en deels beroepsspecifieke vaardigheden. En dat ze weten waar de grens tussen die vaardigheden ligt. 

Wat heeft het project opgeleverd?

Het project leverde 2 type resultaten op: onderwijsmaterialen en inzichten. Zo zijn er losse lesmodules ontwikkeld (zoals Over de streep) en transdisciplinaire opdrachten in verschillende minoren uitgevoerd. Daarnaast waren er onderzoeksopdrachten waarin studenten reflecteren op hun houding (en aannames!) tegenover werken met ouderen en ondervoeding.

Een praktijkvoorbeeld dat veel indruk maakte, waren de fitfestivals. Studenten organiseerden deze festivals samen met ouderen in de wijk, met aandacht voor bewegen, voeding en vitaliteit. Voor studenten waren dit waardevolle leerervaringen, en voor ouderen een kans om laagdrempelig kennis en inspiratie op te doen.

De gezamenlijke leerreis van VITALIS leverde een aantal belangrijke lessen op, gebaseerd op de successen maar ook op de uitdagingen:

• Samenwerken vraagt om moed: onzekerheden toelaten en verbinding zoeken.
• Grenzen zijn plekken van groei: daar ontstaan de mooiste inzichten.
• Zelfreflectie is geen luxe, maar noodzaak: zicht krijgen op eigen aannames en perspectieven.
• Kleine stappen maken grote veranderingen mogelijk: begin klein en experimenteer.
• Onderwijs moet leven: leren gebeurt in dynamiek en co-creatie.
• Waardevol ouder worden vraagt om luisteren: sluit aan bij wat ouderen zelf belangrijk vinden.
• Onderweg blijven: het leren en vernieuwen stopt nooit.

Met wie werkten jullie samen?

We werkten met de Hogeschool Rotterdam, HAN University of Applied Sciences, Haagse Hogeschool, Hogeschool Inholland, Hogeschool Utrecht, DoorZien adviesgroep, Kenniscentrum Ondervoeding en GENERO (Geriatrisch Netwerk Rotterdam e.o.).