‘Implementatie is een vak, en dat leer je ook van elkaar’

Het startte allemaal met overtuigende resultaten uit een sucessvolle randomized controlled trial (RCT), een initiatief van prof. dr. Rudy Nuijts. Deze studie met 865 patiënten in 10 Nederlandse centra bewees dat de procedure veilig en doelmatig is. Mits je voor elk oog nieuwe materialen gebruikt en voor beide ingrepen opnieuw gesteriliseerde instrumenten inzet. 

Enthousiaste patiënten
En dat raakt meteen aan uitdagingen voor de implementatie. Van den Biggelaar: ‘Voor de oogarts verandert er niet veel. Maar er is goede afstemming met diverse partijen nodig, ook buiten de kliniek.’ Met name de OK-organisatie moet stevig worden aangepast om snel klaar te zijn voor het tweede deel van de dubbele ingreep, licht hij toe. En denk ook aan de ziekenhuisapotheek (voor de medicatie) en industriële partners (voor het aanleveren van materialen in afzonderlijke batches). ‘Wat beslist heeft geholpen, naast subsidie en ondersteuning via ZonMw, is de steun van zorgverzekeraar. VGZ heeft de tweezijdige staaroperatie namelijk als good practice in de markt gezet. Plus het enthousiasme van patiënten. Mede door de grote media-aandacht voor het onderzoek, beginnen die er steeds vaker zelf om te vragen.’

Op werkbezoek
Het Maastrichtse projectteam heeft veel gedaan om de resultaten bekend te maken en de nieuwe aanpak verder te brengen. Congresbezoek, wetenschappelijke artikelen, optreden in de media. En vooral ook publiceren voor alle betrokken beroepsgroepen, zoals een artikel in Operationeel, het vakblad van de operatieassistenten. ‘We hebben andere centra geadviseerd over wat er nodig is om de tweezijdige staaroperatie te implementeren. Ook zijn er enkele bij onze OK op werkbezoek geweest. Alle ervaringen hebben we neergelegd in een handleiding.’ Dagvoorzitter Hanneke van der Haar herkent het belang van de intensieve uitwisseling met collega’s in het land. In haar rol als bestuurder van een groep van 7 topklinische ziekenhuizen heeft ze eerder ervaren hoe belangrijk het is van elkaar te leren en niet steeds opnieuw het wiel uit te vinden.

1. Formeer een kopgroep
   Mobiliseer mensen uit de eerste studie, opinion leaders met een groot netwerk, vertegenwoordigers van de industrie, en zeker ook de patiëntenvereniging.
2. Begin met een vliegende start 
   Start meteen met een grote kick-off. En ondersteun zorgorganisaties en professionals met een ‘starterspakket’ met de ervaringen uit je eigen implementatieproject.
3. Diep per stakeholder de relevante zaken uit 
   Spreek met fabrikanten over het faciliteren van de procedure, met zorgverzekeraars over financiering, met patiënten over informatievoorziening en bijvoorbeeld de vragenlijsten voor je onderzoek.
4. Maak de voortgang op meerdere manieren inzichtelijk
   Monitor en koppel terug met declaratiegegevens, data uit een kwaliteitsregistratie en met gegevens van practice patterns-vragenlijsten.
5. Deel inzichten en stel je open op 
   Organiseer stakeholderbijeenkomsten met veel verschillende gastsprekers. Zo kunnen alle aspecten van de implementatie aan de orde komen. En presenteer je resultaten op uiteenlopende congressen.
6. Ondersteun zorginstellingen actief 
   Bied een toolkit voor de implementatie, gebaseerd op de principes van verandermanagement. En lever een stappenplan aan: hoe pak je het stapsgewijs aan? En geef desgevraagd persoonlijk advies.
7. Laat je niet afleiden door tegenslagen
   Als er bezwaren opduiken bij stakeholders, ga dan meteen in gesprek en zoek naar oplossingen. Focus in eerste instantie vooral op de centra die geen problemen hebben met de vernieuwing.
8. Vergeet (uiteraard) de patiënt niet 
   Maak de beoogde aanpak onderdeel van het proces van samen beslissen. Betrek de patiëntenvereniging bij de communicatie (zoals met een keuzekaart) en zet bijvoorbeeld samen een PREM op om patiëntervaringen te meten.
9. Zorg voor borging
   De tweezijdige staaroperatie is opgenomen als kwaliteitsindicator van Zorginstituut Nederland en is onderdeel van de kwaliteitsvisitatie van de beroepsvereniging. Alle informatiematerialen en de website blijven beschikbaar. Publiceer ook regelmatig op basis van nieuwe gegevens uit je registratie.
10. Ga er vol voor!
    Houd een enthousiaste groep bij elkaar die wil blijven werken aan de implementatie. 

De deelnemers gaan uiteen in 4 groepen. Zij kiezen zelf voor een van de thema’s uit een inventarisatie met de zaal:

1. Hoe kom je tot een goede selectie van de locaties om waar je een innovatie gaat implementeren?
2. Hoe kom je aan goede data als je niet de luxe hebt van een kwaliteitsregistratie, zoals Frank van den Biggelaar die had?
3. Hoe begin je met die vliegende start en krijg je de relevante stakeholders mee?
4. Hoe zorg je voor het inbedden van technologie als je te maken hebt met verschillende zorgsystemen?

In de groepen ontstaat een levendige uitwisseling, die nog verder verdiept omdat mensen uit heel uiteenlopende sectoren bij elkaar zitten. Zij lopen allemaal tegen specifieke uitdagingen aan, en dat leidt tot mooie inzichten, suggesties en ideeën om weer mee te nemen in ieders eigen implementatietraject. Tijdens de plenaire afsluiting is er een korte terugkoppeling vanuit elk gesprek. De algehele conclusie: deze persoonlijke uitwisseling van ervaringen levert veel op. Niet alleen inhoudelijk, maar zeker ook op het vlak van de onderlinge kennismaking. Van elkaar leren is een uiterst vruchtbare manier om verder te komen. ZonMw zal dit blijven faciliteren binnen de diverse implementatierondes.